| YouTube Channel

पुनर्वसु (punarvasu)

 
शब्दसागरः
English
पुनर्वसु
m.
 (-सुः) The seventh of the lunar asterisms, containing accord-
ing to some authorities two, and to others, four stars
(in this
sense it is properly confined to the dual number पुनर्व्वसु, though
in the Vedas it it used in the singular.)
2. A name of VISHṆU.
3.
The name of a saint, and grammarian
also KĀTYĀYANA.
4. A
name of ŚIVA.
5. Commencement of wealth.
6. A Loka or
division of the universe.
E.
 पनर् again, वस् to dwell,
aff.
 उ.
Capeller Eng
English
पु॑नर्वसु
a.
 restoring goods
m.
 (sgl. &
du.
 )
N.
 of a
lunar mansion.
Yates
English
पुन-र्वसु (सुः) 2.
m.
 Vishnu
Shiva
a sage
7th lunar asterism.
Wilson
English
पुनर्वसु
m.
 (-सुः) The seventh of the lunar asterisms, containing
according to some authorities two, and to others, four stars
(in this sense it
is properly confined to the dual number पुनर्व्वसू, though in the Vedas
it is used in the singular.)
2 A name of VIṢṆU.
3 The name of a saint, and grammarian
also KĀTYĀYANA.
4 A name of ŚIVA.
5 Commencement of wealth.
6 A Loka or division of the universe.
E.
 पुनर् again, वस to dwell,
aff.
 कु.
Monier Williams Cologne
English
पु॑नर्—वसु (पु॑नर्-),
m.
 ‘restoring goods’,
N.
 of the 5th or 7th lunar mansion,
RV.
&c.
&c.
 (mostly
du.
cf.
Pāṇ.
 i, 2, 61
-त्व॑
n.
 ,
MaitrS.
 )
N.
 of Viṣṇu or Kṛṣṇa,
MBh.
of Śiva,
L.
of Kātyāyana or Vararuci,
L.
of a son of Taittiri (son of Abhijit and father of Āhuka),
Hariv.
of a son of Abhijit (Ari-dyota) and father of Āhuka,
Pur.
of other men,
Pāṇ.
 i, 2, 61, Sch.
of a partic. world,
L.
commencement of wealth,
L.
Apte Hindi
Hindi
पुनर्वसुः
पुं*
 पुनर्-वसुः -
सातवाँ नक्षत्र (दो या तीन तारों का पुंज)
पुनर्वसुः
पुं*
 पुनर्-वसुः -
विष्णु का विशेषण
पुनर्वसुः
पुं*
 पुनर्-वसुः -
शिव का विशेषण
Shabdartha Kaustubha
Kannada
पुनर्वसु
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಿಷ್ಣು
निष्पत्तिः - > वस (निवासे) - "उः" (उ० १-१०)
व्युत्पत्तिः - > पुनः वसति ब्रह्मादिदेवेषु अन्तरात्मतया वसति ("ब्रह्मादिष्वपि देवेषु अन्तरात्मतया च यः । पुनर्निवसनान्नित्यं पुनर्वसुरुदाहृतः" इति निरुक्तेः)
प्रयोगाः - > "अनघो विजयो जेता विश्वयोनिः पुनर्वसुः"
उल्लेखाः - > वि० स०
पुनर्वसु
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಾತ್ಯಾಯನ ಮುನಿ
पुनर्वसु
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶಿವ /ಪರಮೇಶ್ವರ
पुनर्वसु
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪುನರ್ವಸು ನಕ್ಷತ್ರ /ಅಶ್ವಿನೀ ಮೊದಲಾದ ಇಪ್ಪತ್ತೆಳು ನಕ್ಷತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಏಳನೆಯದು
प्रयोगाः - > "तौ विदेहनगरीनिवासिनां गां गताविव दिवः पुनर्वसू"
उल्लेखाः - > रघु० ११-३६
L R Vaidya
English
punar-vasu {% m. %} 1. (generally du.) the 7th lunar mansion consisting of four stars, गां गताविव दिवः पुनर्वसू R.xi.36
2. an epithet of Vishṇu
3. of Śiva.
Edgerton Buddhist Hybrid
English
Punarvasu (= Pali Punabbasu), n. of one of the ṣaḍvārgika monks: Mvy 〔9473〕
also called Punarvasuka, MSV 〔i.xviii.5〕 (later incarnate as a nāga)
〔iii.15.21 ff.〕 (see Aśvaka 2).
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
विष्णुर्जिष्णुजनार्दनौ हरिहृषीकेशाच्युताः केशवो
दाशार्हः पुरुषोत्तमोऽब्धिशयनोपेन्द्रावजेन्द्रानुजौ ।
विष्वक्सेननरायणौ जलशयो नारायणः श्रीपति-
र्दैत्यारिश्च पुराणयज्ञपुरुषस्तार्क्ष्यध्वजोऽधोक्षजः ॥ २१४ ॥
गोविन्दषड्बिन्दुमुकुन्दकृष्णा वैकुण्ठपद्मेशयपद्मनाभाः ।
वृषाकपिर्माधववासुदेवौ विश्वंभरः श्रीधरविश्वरूपौ ॥ २१५ ॥
दामोदरः शौरिसनातनौ विधुः पीताम्बरो मार्जजिनौ कुमोदकः ।
त्रिविक्रमो जह्नुचतुर्भुजौ पुनर्वसुः शतावर्तगदाग्रजौ स्वभूः ॥ २१६ ॥
मुञ्जकेशिवनमालिपुण्डरीकाक्षबभ्रुशशबिन्दुवेधसः ।
पृश्निशृङ्गधरणीधरात्मभूः पाण्डवायनसुवर्णबिन्दवः ॥ २१७ ॥
श्रीवत्सो देवकीसूनुर्गोपेन्द्रो विष्टरश्रवाः ।
सोमसिन्धुर्जगन्नाथो गोवर्धनधरोऽपि च ॥ २१८ ॥
यदुनाथो गदाशार्ङ्गचक्रश्रीवत्सशङ्खभृत् ।
-wordlist-
विष्णु (पुं), जिष्णु (पुं), जनार्दन (पुं), हरिकेश (पुं), हृषीकेश (पुं), अच्युत (पुं), केशव (पुं), दाशार्ह (पुं), पुरुषोत्तम (पुं), अब्धिशयन (पुं), उपेन्द्र (पुं), अज (पुं), इन्द्रानुज (पुं), विष्वक्सेन (पुं), नरायण (पुं), जलशय (पुं), नारायण (पुं), श्रीपति (पुं), दैत्यारि (पुं), पुराणपुरुष (पुं), यज्ञपुरुष (पुं), तार्क्ष्यध्वज (पुं), अधोक्षज (पुं), गोविन्द (पुं), षड्बिन्दु (पुं), मुकुन्द (पुं), कृष्ण (पुं), वैकुण्ठ (पुं), पद्मेशय (पुं), पद्मनाभ (पुं), वृषाकपि (पुं), माधव (पुं), वासुदेव (पुं), विश्वम्भर (पुं), श्रीधर (पुं), विश्वरूप (पुं), दामोदर (पुं), शौरि (पुं), सनातन (पुं), विधु (पुं), पीताम्बर (पुं), मार्ज (पुं), जिन (पुं), कुमोदक (पुं), त्रिविक्रम (पुं), जह्नु (पुं), चतुर्भुज (पुं), पुनर्वसु (पुं), शतावर्त (पुं), गदाग्रज (पुं), स्वभू (पुं), मुञ्जकेशिन् (पुं), वनमालिन् (पुं), पुण्डरीकाक्ष (पुं), बभ्रु (पुं), शशबिन्दु (पुं), पृश्निशृङ्ग (पुं), धरणीधर (पुं), पाण्डवायन (पुं), सुवर्णबिन्दु (पुं), श्रीवत्स (पुं), देवकीसूनु (पुं), गोपेन्द्र (पुं), विष्टरश्रवस् (पुं), सोमसिन्धु (पुं), जगन्नाथ (पुं), गोवर्धनधर (पुं), यदुनाथ (पुं), गदाभृत् (पुं), शार्ङ्गभृत् (पुं), चक्रभृत् (पुं), श्रीवत्सभृत् (पुं), शङ्खभृत् (पुं)
--source--
कात्यायनो वररुचिर्मेधाजिच्च पुनर्वसुः ।
-wordlist-
कात्यायन (पुं), वररुचि (पुं), मेधाजित् (पुं), पुनर्वसु (पुं)
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: पुनर्वसू
Root: पुनर्वसु
Gender: पुं
Number: द्वि
अर्थः ⇒ पुनर्वसु-नक्षत्रम्
Meaning(s):
⇒ One of the 27 nakṣatras
Shloka(s):
2|1|39|2 ► योग्यः सिध्यश्च पुष्यस्याद्यमकौ तु पुनर्वसू॥ (अन्तरिक्षकाण्डः/ज्योतिरध्यायः)
Synonym(s):
➠ 2|1|39|2 ⇢ यामकौ (यामक) (पुं) ⇒ Epithet of Punarvasu nakṣatra ⇒ पुनर्वसु-नक्षत्रम्
➠ 2|1|39|2 ⇢ पुनर्वसू (पुनर्वसु) (पुं) ⇒ One of the 27 nakṣatras ⇒ पुनर्वसु-नक्षत्रम्
Related word(s):
isa_k ➡ २७ नक्षत्राः
परा_अपरासंबन्धः ➡ नक्षत्रम्
जातिः ➡ नक्षत्रम्
Mahabharata
English
Punarvasu^1, name of a nakshatra (v. Sū. Si.). § 608 (Karṇap.): VIII, 49, 2328 (rathābhyāse cakāśete candrasyeva Pºḥ, B. Pºvasū, dual).--§ 746 (Ānuśāsanik.): XIII, 64, 3260 (merit of making gifts under the constellation of P.).-§ 749 (do.): XIII, 89, 4258 (merit of performing a śrāddha under the constellation of P.).--§ 759 (do.): XIII, 110, 5392 (description of the cāndravrata).
Punarvasu^2 = Kṛshṇa (Vishṇu): XII, 1511
XIII, 6965 (Vishṇu's 1000 names).
Vedic Reference
English
Punar-vasu (‘bringing goods again’), used in the dual,
denotes the fifth in the series of the Vedic Nakṣatras, or
‘Lunar Mansions.’ Roth^1 takes the word to have this sense
in its only occurrence in the Rigveda, ^2 but this must be regarded
as decidedly doubtful. The term is, however, found in the
ordinary lists of the Nakṣatras in the later Saṃhitās and the
Brāhmaṇas.^3
1) St. Petersburg Dictionary, s.v.
2) x. 19, 1.
3) Av. xix. 7, 1
Taittirīya Saṃhitā,
i. 5, 1, 4
iv. 4, 10, 1
Taittirīya
Brāhmaṇa, i. 1, 2, 3
Kauṣītaki Brāh-
maṇa, i. 3
Kāṭhaka Saṃhitā, viii. 15
xxxix. 13
Śatapatha Brāhmaṇa, ii. 1,
2, 10, etc.
Cf. Weber, Naxatra, 2, 289, 290
Zimmer, Altindisches Leben, 355.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
पुनर्व्वसुः,
पुं,
 (पुनः पुनः शरीरेषु वसति क्षेत्रज्ञ-रूपेणेति । पुनर् + वस + उः ।) विष्णुः । (यथा, महाभारते । १३ । १४९ । ३९ ।“अघनो विजयो जेता विश्वयोनिः पुनर्व्वसुः ॥
”)शिवः । कात्यायनमुनिः । लोकभेदः । धना-रम्भः । इति शब्दरत्नावली ॥
नक्षत्रविशेषः ।स च धनुराकृतिपञ्चतारात्मकः । यथा, --“मध्यवर्त्मनि शरासनाकृता-वम्बरस्य सुरमातृभे गताः ।लिप्तिकाः सुमुखि ! पञ्चतारकेपक्षपावकमिता घटोदयात् ॥
”इति कालिदासकृतरात्रिलग्ननिरूपणम् ॥
तस्याधिष्ठात्री देवता अदितिः । इति जातकः ॥
तत्र जातफलम् । यथा, कोष्ठीप्रदीपे ।“प्रभूतमित्रः कृतशास्त्रयत्नःसद्रत्नकामी वरभूषणाढ्यः ।दाता प्रतापी वसुधाधिपश्रीःपुनर्व्वसौ यस्य भवेत् प्रसूतिः ॥
”
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
पुनर्वसु
पु०
 पुनर् + वस--उ । १ विष्णौ “विश्वयोनिः पुगर्वसुः”विष्णुस० पुनः पुनः सर्बशरीरेषु क्षेत्रज्ञरूपेण वसतीतिपुनर्वसुः, भाष्यम् । २ शिये च अश्विन्यवधिके सप्तमे३ नक्षत्रे द्वि० व० ४ कात्यायनमुनौ ५ लोकमेदे ६ धनारम्भेच शब्दच० । अश्विन्यादिषु मध्ये सप्तमनक्षत्रस्वरूपाथिदे-वादि अश्लेषाशब्दे ४९७ पृ० दर्शितम् । तदीयाद्यचरणत्रयंमिथुनराशिघटकम् शेषपादस्तु कर्कटराशिघटकः ।तस्य द्विवचनान्तत्वं तु प्रायिकं “पुनर्बसौ कृतो विप्रः”इत्यादिप्रयोगात् । नक्षत्रार्थे तिष्येण सह द्वन्द्वे अस्यद्विवचनान्तता, तिष्यश्च पुनर्वसू च तिष्यपुनर्वसू पुनर्वसु-नक्षत्रस्य द्विवचमत्वेन वहुत्वे प्राप्ते द्वित्वविधानम् ।कुकुरवंश्ये ४ नृपभेदे हरिवं० ४२ अ०
Capeller
German
पु॑नर्वसु
m.
 (Sgl. u. Du.) N. eines Mondhauses).
Grassman
German
punar-vasu, du., Zwillingssterne (Name des Sternbildes der Zwillinge).
-ū [V.] {845, 1} (agnīṣomā).