पुनरुक्तं (punaruktaM)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritपुनरुक्तं, (वच + भावे क्तः । पुनः पुनर्व्वार-मुक्तम् ।) पुनर्व्वारकथनम् । यथा, --“आपाततो यदर्थस्य पौनरुक्त्येव भाषणम् ।पुनरुक्तवदाभासः स भिन्नाकारशब्दगः ॥
”इति साहित्यदर्पणम् ॥
(यथाह गोतमः । ५ । ५७ -- ५८ ।“शब्दार्थयोः पुनर्व्वचनं पुनरुक्तमन्यत्रानु-वादात् ॥
”“पुनर्वचनं पुनरुक्तं तस्य विभागार्थं शब्दार्थयो-रिति । तेन शब्दपुनरुक्तमर्थपुनरुक्तञ्च लभय्ते ।अनुवादेऽतिव्याप्तिवारणाय अन्यत्रानुवादादितिअनुवादान्यत्वे सतीत्यर्थः । निष्प्रयोजनं पुन-रभिधानं हि पुनरुक्तं अनुवादस्तु व्याख्यारूपःसप्रयोजनक एवेति भावः । तथाच समा-नार्थकपूर्व्वानुपूर्व्वीकशब्दप्रयोगः शंब्दपुनरु-क्तम् । समानार्थकभिन्नानुपूर्व्वीकशब्दस्य निष्प्रयो-जनं पुनरभिधानमर्थपुनरुक्तम् । आद्यं यथाघटो घट इति । द्वितीयं यथा, घटः कलसइति । एतस्य प्रमादादिना सम्भवः ॥
” * ॥
पुनरुक्तभेदान्तरमाह ।“अर्थादापन्नस्य स्वशब्देन पुनरभिधानम् ।”“पुनरुक्तमित्यनुवर्त्तते । यस्मिन्नुक्ते यस्यार्थस्यौत्-सर्गिकी प्रतिपत्तिर्भवति तस्य तेन रूपेणपुनरभिधानं पुनरुक्तम् । इदमेव च अर्थपुन-रुक्तमिति गीयते । यथा वह्निरुष्ण इति पूर्व्व-पदाक्षिप्तोक्तिरियम् । उष्णो वह्निरिति उत्तर-पदाक्षिप्तोक्तिः । एवं बहिरस्ति गेहे नास्तीतिविध्याक्षिप्तोक्तिः । जीवन् गेहे नास्ति बहि-रस्तीति निषेधाक्षिप्तोक्तिः । पुनरुक्तत्रैविध्यञ्चेदंभाष्यादि सम्मतम् । तस्यैव शब्दस्य पुनरभि-धानं पर्य्यायेणाभिधानम् अन्यत् पुनरर्थपुन-रुक्तमित्याहुः ॥
” * ॥
पुनर् + वच + कर्म्मणि क्तः ।पुनःकथिते, त्रि । यथा, महाभारते । ८ । ४ । १३ ।“ब्रूहि सञ्जय ! तत्त्वेन पुनरक्तां कथामिमाम् ॥
”)
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.