| YouTube Channel

पुद्गल (pudgala)

 
शब्दसागरः
English
पुद्गल
mfn.
 (-लः-ला-लं)
1. Beautiful, handsome, of a handsome form or
figure.
2. Having form or property.
m.
 (-लः)
1. The body.
2. The
soul.
3. An atom.
4. An epithet of Śiva.
E.
 पूर what fills, and गल
what decays,
deriv.
irr
 .
Capeller Eng
English
पुद्गल
a.
 beautiful
m.
 body, matter, soul, individual,
man,
E.
 of Śiva.
Yates
English
पुद्गल (लः) 1.
m.
 The body
the soul.
a. Beautiful
having property.
Spoken Sanskrit
English
पुद्गल - pudgala -
adj.
 - beautiful, handsome
पुद्गल - pudgala -
adj.
 - lovely
पुद्गल - pudgala -
adj.
 - beautiful
पुद्गल - pudgala -
adj.
 - handsome
पुद्गल - pudgala -
m.
 - personal entity
पुद्गल - pudgala -
m.
 - horse of the colour of rock-crystal
पुद्गल - pudgala -
m.
 - material object
पुद्गल - pudgala -
m.
 - man
पुद्गल - pudgala -
m.
 - body
पुद्गल - pudgala -
m.
 - soul
पुद्गल - pudgala -
m.
 - Ego or individual
Wilson
English
पुद्गल
mfn.
 (-लः-ला-लं)
1 Beautiful, handsome, of a handsome form or figure.
2 Having form or property.
m.
 (-लः)
1 The body.
2 The soul.
E.
 पूर what fills, and गल what decays,
deriv.
irr
 .
Apte
English
पुद्गल [pudgala],
a.
 Beautiful, lovely, handsome.
लः Atom (परमाणुः) पुद्गलाः परमाणवः Śrīdhara.
The body, matter
A.
Rām.*
 3.2.28.
The soul.
The Ego or individual.
Man.
An epithet of Śiva.
Apte 1890
English
पुद्गल a. Beautiful, lovely, handsome.
लः 1 An atom (परमाणुः)
पुद्गलाः परम णवः Śrīdhara.
2 The body, matter.
3 The soul.
4 An epithet of Śiva.
Monier Williams Cologne
English
पुद्गल mf(आ)n. beautiful, lovely, handsome,
MārkP.
पुद्गल
m.
 the body,
Hit.
 i, 41 v.l.
(with Jainas) material object (including atoms),
Śaṃk.
MWB.
 535
the soul, personal entity,
Lalit.
man,
Var.
the Ego or individual (in a disparaging sense),
SaddhP.
N.
 of Śiva,
MBh.
 (= देह,
Nīlak.
 )
a horse of the colour of rock-crystal,
Gal.
Monier Williams 1872
English
पुद्गल पुद्गल, अस्, आ, अम्, beautiful, hand-
some, of a handsome form or figure
having form
or property
(अस्), m. the body, matter
the soul,
personal identity
an epithet of Śiva.
Macdonell
English
पुद्गल pudgala,
a.
 beautiful
m.
 body
material 🞄object (including atoms)
the ego, soul
🞄individual.
Benfey
English
पुद्गल पुद्गल,
I.
adj.
 ,
f.
 ला, Beauti-
ful, Mārk. P. 99, 57.
II.
m.
1. The
body, Hit. i. d. 41 (read पुद्गले).
2.
The soul.
3. Śiva.
Apte Hindi
Hindi
पुद्गल
वि* - पुत् कुत्सितं -गलो यस्मात् ब* स*
"सुन्दर, प्रिय, मनोहर"
पुद्गलः
पुं*
 - पुत् कुत्सितं -गलो यस्मात् ब* स*
परमाणु
पुद्गलः
पुं*
 - पुत् कुत्सितं -गलो यस्मात् ब* स*
"शरीर, भूतद्रव्य"
पुद्गलः
पुं*
 - पुत् कुत्सितं -गलो यस्मात् ब* स*
आत्मा
पुद्गलः
पुं*
 - पुत् कुत्सितं -गलो यस्मात् ब* स*
शिव का विशेषण
Shabdartha Kaustubha
Kannada
पुद्गल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪ್ರಪಂಚಕ್ಕೆ ಮೂಲಕಾರಣವಾಗಿರುವ ದ್ರವ್ಯ /ಪರಮಾಣು
व्युत्पत्तिः - > पूर्यन्ते गलन्ति च
विस्तारः - > ದೇಹದ ವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಹ್ರಾಸಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಪುದ್ಗಲವು ಪರಮಾಣು. "पूरणाद्गलनाद्देहे पुद्गलाः परमाणवः"
पुद्गल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದೇಹ /ಶರೀರ
व्युत्पत्तिः - > पूरणात् पुत् गलनात् गलः, पुश्चासौ गलश्च
पुद्गल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜೀವ /ಆತ್ಮ
पुद्गल
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಸುಂದರವಾದ ಆಕಾರವುಳ್ಳ
L R Vaidya
English
pudgala {% (I) a. (f. ला) %} Beautiful, handsome.
pudgala {% (II) m. %} 1. An atom
2. the body
3. the soul
4. an epithet of Śiva.
Edgerton Buddhist Hybrid
English
pudgala, m., often written puṃgala (so regularly in LV, ŚsP, e.g. 〔4.1〕, and mss. of Mv, also Mmk 〔108.23〕
〔112.19〕 etc.
RP 〔19.2〕
this writing also occurs in Skt., see BR, and Tedesco, JAOS 〔67.172 ff.〕, who rightly observes that the word is essentially Buddh. and Jain, and offers an etym. which does not convince me
another reading found in Mv mss. is puṅgava, a Skt. word which may have influenced the form with nasal, puṃgala
= Pali puggala
see also aprati-pu°, niṣ-pu°), = Skt. puruṣa, person, man, creature, soul (often in the latter sense = ātman, esp. in niṣ-pu°): SP 〔120.7〕
LV 〔103.14〕
〔420.10〕
〔423.13〕
〔439.2〕
Mv 〔i.4.2〕 (Senart always prints pudgala, contrary to most or all his mss. puṃg°)
〔47.2, 8〕
〔80.13〕
〔119.14〕
〔142.4〕
〔163.18〕
Bbh 〔46.22〕
Śikṣ 〔236.15〕 (puruṣo vā pudgalo vā)
Ud 〔xiii.14〕
Mvy 〔4674〕
〔7028〕
ŚsP 〔4.1〕 etc.
Mmk 〔108.23〕
〔112.19〕 etc.
catvāra ime … pudgalā bodhisattvena na sevitavyāḥ RP 〔18.17〕 (wicked persons, listed in sequel
here text repeatedly pudgala but in 〔19.2〕 puṃgala)
puṃgalādhyāśaya (Senart em. pudga°) Mv 〔i.85.10〕
〔88.12, 14〕, acc. to Senart, Introd. 〔xxviii note〕, (inclinations) tournées vers la grande personnalité (i.e. the Buddha), which seems to me doubtful
rather = Skt. ātma-, with self-determined (-directed, -controlled?) dispositions
catvāraḥ pudgalāḥ Mvy 〔2968—72〕 (as in Pali, Puggala-paññatti 〔51 f.〕 same terms in Pali form), tamas (separate word) tamaḥparāyaṇaḥ, [Page347-b] tamo jyotiṣparā°, jyotis tamaḥpara°, jyotir jyotiṣparā°, i.e. one who is in a low state of existence and does evil (tending to still lower states), ditto but does good, who is in a good state but does evil, ditto and does good
eight pudgala Mv 〔i.291.16〕 = Pali Khp. 〔6.6〕, on which comm. 〔182.11 f.〕 says, te hi cattāro ca paṭipannā (viz. the four just listed above) cattāro ca phale ṭhitā (i.e. as reaping the fruits of their good or evil courses) ti aṭṭha honti.
Sanskrit Tibetan
Tibetan
gang zag
१) आत्म २) पुद्गल ३) भूतात्मन् ४) सत्त्व
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
इन्द्रियायतनमङ्गविग्रहौ क्षेत्रगात्रतनुभूघनास्तनूः ।
मूर्तिमत्करणकायमूर्तयो वेरसंहननदेहसंचराः ॥ ५६३ ॥
घनो बन्धः पुरं पिण्डो वपुः पुद्गलवर्ष्मणी ।
कलेवरं शरीरेऽस्मिन्नजीवे कुणपं शवः ॥ ५६४ ॥
मृतकं रुण्डकबन्धौ त्वपशीर्षे क्रियायुजि ।
-wordlist-
इन्द्रियायतन (क्ली), अङ्ग (क्ली), विग्रह (पुं), क्षेत्र (क्ली), गात्र (क्ली), तनु (स्त्री), भूघन (पुं), तनू (स्त्री), मूर्तिमत् (पुं), करण (क्ली), काय (पुं), मूर्ति (स्त्री), वेर (पुंक्ली), संहनन (क्ली), देह (पुंक्ली), सञ्चर (पुं), घन (पुं), बन्ध (पुं), पुर (क्ली), पिण्ड (पुंक्ली), वपुस् (क्ली), पुद्गल (पुं), वर्ष्मन् (क्ली), कलेवर (क्ली), शरीर (पुंक्ली), कुणप (क्ली), शव (पुं), मृतक (क्ली), रुण्ड (पुं), कबन्ध (पुंक्ली)
Mahabharata
English
Pudgala = Śiva (1000 names^1).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
पुद्गलः,
पुं,
 (पूरणात् पुत् गलनात् गलः । ततः कर्म्म-धारयः । वृद्धिह्नासवत्त्वाद्देहस्य तथात्वम् ।)देहः । (यथा, पार्श्वनाथचरिते । १२ । ११० ।“चक्रुः शिरसि भाले च नेत्रे सर्व्वाङ्गपुद्गले ॥
”)आत्मा । इति शब्दरत्नावली ॥
परमाणुः ।यथा, --“स्थूला मध्यास्तथा सूक्ष्माः सूक्ष्मात् सूक्ष्म-तराश्च ये ।देहभेदा भवान् सर्व्वे ये केचित् पुद्गलाश्रयाः ॥
”इति विष्णुपुराणे ५ अंशे २० अध्यायः ॥
“पूर्य्यन्ते गलन्ति चेति पुद्गलाः । वृद्ध्यपक्षय-भाजो येऽवयवास्तदाश्रया देहभेदाः । यथाहुः ।पूरणाद्गलनाद्देहे पुद्गलाः परमाणव इति ।”इति तट्टीकायां श्रीधरस्वामी ॥
पुद्गलः, त्रि, (पुत् वर्द्धनशीलः गलो ह्नासवांश्चेतिकर्म्मधारयः ।) सुन्दराकारः । इति शब्द-रत्नावली ॥
रूपादिमद्द्रव्यम् । इति हेम-चन्द्रः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
पुद्गल
पु०
 पूरणात् पुत् गलतीति गलः कर्म० । १ परमाणौ“पूरणाद्गलनात् देहे पुद्गलाः परमाणवः” इति विष्णुपु० टीकायां श्रीधरधृतवाक्यम् । २ बौद्धमतप्रसिद्धे द्व्यणुकादि-पदार्थभेदे च । पुत् कुत्सितो गलो यस्मात् । ३ सुन्दराकारेत्रि० शब्दर० । ३ रूपादिविशिष्टे
त्रि०
 हेमच०
Capeller
German
पुद्गल schön
m.
 Körper, Individuum.
Burnouf
French
पुद्गल पुद्गल a. beau [de forme, de figure]
qui a une
forme définie, des propriétés. -- S.
m.
 le corps.
L'âme.
Bd.
le moi, la personne qui transmigre.
Stchoupak
French
पुद्गल-
m.
 corps
bouddh. individu.