| YouTube Channel

पुत्रेष्टि (putreSTi)

 
Spoken Sanskrit
English
पुत्रेष्टि putreSTi
f.
 sacrifice performed to obtain male children or one performed at the time of adoption
Monier Williams Cologne
English
पुत्रेष्टि
f.
 a sacrifice performed to obtain male children or one performed at the time of adoption,
L.
Apte Hindi
Hindi
पुत्रेष्टिः
स्त्री*
 पुत्रः-इष्टिः -
पुत्र लाभ की इच्छा से किया जाने वाला यज्ञ विशेष
L R Vaidya
English
putra-izwi {% f. %} a sacrifice performed to obtain male issue.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
पुत्त्रेष्टिः,
स्त्री,
 (पुत्त्रनिमित्तिका इष्टिरिति मध्य-पदलोपी समासः ।) पुत्त्रनिमित्तकयागविशेषः ।इति जटाधरः ॥
यथा, --“गृहीत्वा पञ्चवर्षीयं पुत्त्रेष्टिं प्रथमञ्चरेत् ॥
”इति स्मृतिः ॥
(अस्याः क्रियाविशेषो यथा, --“ततः पुत्त्रकामा पश्चिमतोऽग्निं दक्षिणतो ब्राह्मण-मुपवेश्यान्वालभेत सह भर्त्रा यथेष्टं पुत्त्रमाशा-साना । ततस्त्वस्या आशासानाया ऋत्विक्प्रजापतिमभिनिर्द्दिश्य योनौ तस्याः कामपरि-पूरणार्थं काम्यामिष्टिं निर्व्वपेद्विष्णुर्योनिं कम्पय-त्वित्यन्वयार्च्चा ततश्चैवाज्येन स्थालीपाकमयभिःसंसार्य्य त्रिर्जुहुयात् । यथाम्नायञ्चोपमन्त्रितमुद-पात्रं तस्यै दद्यात् सर्व्वोदकार्थान् कुरुष्वेति ।ततः समाप्ते कर्म्मणि पूर्व्वं दक्षिणपादमभि-हरन्ती प्रदक्षिणमग्निमनुपरिक्रामेत् ततो ब्राह्म-णान् स्वस्ति वाचयित्वा सह भर्त्राज्यशेषं प्राश्नी-यात् । पूर्व्वं पुमान् पश्चात् स्त्री नचोच्छिष्ट-मवशेषयेत् ततस्तौ सहसंवसेतामष्टरात्रं तथा-विधपरिच्छदावेव तथेष्टपुत्त्रं जनयेताम् ।या तु स्त्रीश्यामं लोहिताक्षं व्यूढोरस्कं महाबाहुंपुत्त्रमाशासीत । या वा कृष्णं कृष्णमृदुदीर्घकेशंशुक्लाक्षं शुक्लदन्तं तेजस्विनमात्मवन्तम् । एषएवानयोरपि होमविधिः किन्तु परिवर्हवर्णवर्ज्ज्यंस्यात् पुत्त्रवर्णापुरूपस्तु यथाशीरेव तयोः परि-वर्होऽन्यः कार्य्यः स्यात् ।” इति चरके शारीर-स्थानेऽष्टमेऽध्याये ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
पुत्रेष्टि स्त्री पुत्त्रकाम कर्त्तव्या इष्टिः शा० त० । पुत्त्रकास-कार्य्ये इष्टिभेदे सच आश्व० श्रौ० २ । १०८ सूत्रादौ दृश्यः ।“गृहीत्वा पञ्चवर्षीयं पुत्रेष्टिं प्रथमं चरेत्” दत्तकमीमांसाधृतवाक्यम् । स्वार्थे क । तत्रार्थे जटाध० ।