| YouTube Channel

पुण्ड्रक (puNDraka)

 
शब्दसागरः
English
पुण्ड्रक
m.
 (-कः)
1. A creeper, (Gærtnera racemosa.)
2. A mark on
the forehead with Sandal, &c.
3. A sort of sugarcane: see the
last.
E.
 कन् added to the preceding.
Yates
English
पुण्ड्रक (कं) 1.
m.
 A creeper, a sugarcane.
Wilson
English
पुण्ड्रक
m.
 (-कः)
1 A creeper, (Gærtnera racemosa.)
2 A sort of sugarcane: see the last.
E.
 कन् added to the preceding.
Apte
English
पुण्ड्रकः [puṇḍrakḥ], 1 A variety of sugar-cane (red-variety)
(Mar. पुड्या ऊंस)
कृष्टे रोहति दोहदेन पयसां पिण्डेन चेत् पुण्ड्रकः
N.*
 21.153.
A sectarial mark.
One who lives by breeding silk worms.
Apte 1890
English
पुंड्रकः 1 A variety of sugar-cane (red-variety).
2 A sectarial mark.
3 One who lives by breeding silkworms.
Monier Williams Cologne
English
पुण्ड्रक
m.
 (pl. ) the Puṇḍras (s.v. ),
Mn.
 x, 44 (v.l. पौण्ड्°),
MBh.
(sg.) a prince of the P°s
MBh.
N.
 of sev. plants (= पुण्ड्र),
L.
a frontal sectarian mark (See ऊर्ध्व-प्°. त्रि-प्°)
a man who lives by breeding silk-worms,
Col.
N.
 of a poet (also पुण्ड्रोक),
Cat.
Monier Williams 1872
English
पुण्ड्रक, अस्, m. a red variety of the common
sugar-cane, Saccharum Officinarum
a kind of creeper,
Gærtnera Racemosa
a species of tree
a mark on
the forehead, sectarial mark
one who lives by
breeding silk-worms
N. of a man (?).
Benfey
English
पुण्ड्रक पुण्ड्र + क,
m.
1. The
name of a people = Puṇḍra, Man. 10,
44.
2. A sort of sugar-cane.
--
Comp.
कृत-त्रि-,
adj.
 provided with the three
horizontal marks (see the last), Hariv.
15426.
Apte Hindi
Hindi
पुण्ड्रकः
पुं*
 - पुंड्र + कन्
एक प्रकार का ईख (लाल रंग का) पौंधा
पुण्ड्रकः
पुं*
 - पुंड्र + कन्
सम्प्रदाय द्योतक तिलक
Shabdartha Kaustubha
Kannada
पुण्ड्रक
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಾಡಿರುವಂತಿಗೆ ಗಿಡ
निष्पत्तिः - > "कन्" (५-३-६४)
व्युत्पत्तिः - > पुण्ड्र इव प्रतिकृतिः
पुण्ड्रक
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪಟಾಪಟಿ ಕಬ್ಬು
निष्पत्तिः - > पुण्ड्र स्वार्थे "कन्"
पुण्ड्रक
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತಿಲಕವೃಕ್ಷ
पुण्ड्रक
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಶ್ವದ ಮೈಮೇಲಿನ ಚಿಹ್ನೆ
L R Vaidya
English
puMqraka {% m. %} 1. A variety of sugarcane
2. a mark on the forehead.
Aufrecht Catalogus Catalogorum
English
पुण्ड्रक poet. Sbhv.
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
पुण्ड्रक °n. Sektenzeichen, Pārvat.
Mahabharata
English
Puṇḍraka (“the king of the Puṇḍra(ka)s”). § 264 (Sabhākriyāp.): II, 4, 119 (waited upon Yudhishṭhira).
Puṇḍraka, pl. = Puṇḍra, pl. § 295 (Dyūtap.): II, 52, 1874 (Tāmraliptāḥ sa-Pºāḥ, so C., but B. reads supuṇḍrakāḥ).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
पुण्ड्रकः,
पुं,
 (पुण्ड्र इव प्रतिकृतिः । “इवे प्रति-कृतौ ।” ४ । ३ । ९६ । इति कन् ।) माधवी-लता । इत्यमरः । २ । ४ । ७२ ॥
(पर्य्यायोऽस्ययथा, भावप्रकाशस्य पूर्व्वखण्डे प्रथमे भागे ।“माधवी स्यात्तु वासन्ती पुण्ड्रको मस्तकोऽपिच ।अतिमुक्तो विमुक्तश्च कामुको भ्रमरोत्सवः ॥
”)तिलकवृक्षः । (पुण्ड्र + स्वार्थे कन् ।) इक्षुभेदः ।पुँडि आक् इति भाषा । तत्पर्य्यायः । रसालः २इक्षुवाटी ३ योनिः ४ इक्षुयोनिः ५ रसाली ६रसदालिका ७ करङ्कशालिः ८ । अस्य गुणाः ।मधुरत्वम् । शीतलत्वम् । रुचिकारित्वम् । मृदु-त्वम् । पित्तदाहहरत्वम् । वृष्यत्वम् । तेजोबल-विवर्द्धनत्वञ्च । इति राजनिर्घण्टः ॥
(अश्व-शरीरस्थचिह्नविशेषे,
पुं,
 क्ली । यथा, अश्व-वैद्यके । ३ । ७३ -- ८१ ।“अत ऊर्द्ध्वं प्रवक्ष्यामि पुण्ड्राणां लक्षणं शुभम् ।आनुपूर्व्व्या यथादृष्टं मुनिभिस्त्वर्थवेदिभिः ॥
शुक्तिशङ्खगदाखड्गपद्मचक्राङ्कुशोपमाः ।शरासनसमाकाराः प्रशस्ताः पुण्ड्रकाः स्मृताः ॥
मत्स्यभृङ्गारप्रासादस्रग्वेदीयूपसन्निभाः ।श्रीवृक्षदर्पणाकाराः शुभदाः परिकीर्त्तिताः ॥
शिरोललाटवदनं यः पुण्ड्रो व्याप्य तिष्ठति ।स धन्यः पूजितो नित्यमृजुकश्चैव यो भवेत् ॥
पर्व्वतेन्दुपताकाभा ये च स्रग्दामसन्निभाः ।ते सर्व्वे पूजिताः पुण्ड्रा धनधान्यफलप्रदाः ॥
इति पुण्ड्राः शुभाः प्रोक्ताः पूर्व्वशास्त्रानुसारतः ।अशुभांश्चैव वक्ष्यामि ययायोगं समासतः ॥
काककङ्ककबन्धाहिगृध्रगोमायुसन्निभाः ।असिताः पीतका रक्ताः पुण्ड्रका नैव पूजिताः ॥
तिर्य्यग्गाश्चैव विच्छिन्नाः शृङ्खलापाशसन्निभाः ।शूलाग्रा वामदेहस्थाः पुण्ड्रका न शुभाः स्मृताः ॥
जिह्वाकल्मषरूक्षाणि भस्मवर्णनिभानि च ।पुण्ड्रकाणि न शस्यन्ते भिन्नवर्णानि वाजिनः ॥
”पुण्ड्रदेशनृपतिः । यथा, महाभारते । १ । ४ । २४ ।“तथाङ्गवङ्गौ सह पुण्ड्रकेणपाण्ड्यौड्रराजौ च सहान्धकेन ॥
”)