पुण्डरीकाक्ष (puNDarIkAkSa)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Wilson
EnglishMonier Williams Cologne
EnglishApte Hindi
Hindiपुण्डरीकाक्षः
पुण्डरीकः-अक्षः -
विष्णु का विशेषण
Shabdartha Kaustubha
Kannadaपुण्डरीकाक्ष
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮಹಾವಿಷ್ಣು
निष्पत्तिः - > "षच्" (५-४-११३), अक्षू (व्याप्तौ) - "अण्" (३-२-१)
व्युत्पत्तिः - > १) पुण्डरीके इव अक्षिणी यस्य २) पुण्डरीकं हृदयकमलं धाम वासस्थानं तत्र सन्नपि अक्षः न क्षीयते हन्यते वा इति (नास्य जरयैतज्जीर्यति न वधेनास्य हन्यते - इति श्रुतेः) ३) पुण्डरीकं लोकात्मकं अक्षति व्याप्नोति
प्रयोगाः - > १) "अमोघः पुण्डरीकाक्षः" २) "विलोचने बिभ्रदधिश्रितश्रिणी स पुण्डरीकाक्ष इति स्फोटोऽभवत्"
उल्लेखाः - > वि० स०, माघ० १-२४
विस्तारः - > "पुण्डरीकं परं धाम नित्यमक्षरमव्ययम् । तद्गतानामक्षिभूतः पुण्डरीकाक्ष ईरितः ॥" - निरुक्तिः
पुण्डरीकाक्ष
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನೀರುಕೋಳಿ /ಕಡಲಹದ್ದು
प्रयोगाः - > "उत्क्रोषः पुण्डरीकाक्षो मेघारावोऽम्बुकुक्कुटी"
उल्लेखाः - > चरक०
Aufrecht Catalogus Catalogorum
EnglishAbhyankara Grammar
Englishपुण्डरीकाक्ष a grammarian of the four- teenth century who wrote a com- mentary named कातन्त्रपरिशिष्टटीका on the कातन्त्रव्याकरण.
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskritविष्णुर्जिष्णुजनार्दनौ हरिहृषीकेशाच्युताः केशवो
दाशार्हः पुरुषोत्तमोऽब्धिशयनोपेन्द्रावजेन्द्रानुजौ ।
विष्वक्सेननरायणौ जलशयो नारायणः श्रीपति-
र्दैत्यारिश्च पुराणयज्ञपुरुषस्तार्क्ष्यध्वजोऽधोक्षजः ॥ २१४ ॥
गोविन्दषड्बिन्दुमुकुन्दकृष्णा वैकुण्ठपद्मेशयपद्मनाभाः ।
वृषाकपिर्माधववासुदेवौ विश्वंभरः श्रीधरविश्वरूपौ ॥ २१५ ॥
दामोदरः शौरिसनातनौ विधुः पीताम्बरो मार्जजिनौ कुमोदकः ।
त्रिविक्रमो जह्नुचतुर्भुजौ पुनर्वसुः शतावर्तगदाग्रजौ स्वभूः ॥ २१६ ॥
मुञ्जकेशिवनमालिपुण्डरीकाक्षबभ्रुशशबिन्दुवेधसः ।
पृश्निशृङ्गधरणीधरात्मभूः पाण्डवायनसुवर्णबिन्दवः ॥ २१७ ॥
श्रीवत्सो देवकीसूनुर्गोपेन्द्रो विष्टरश्रवाः ।
सोमसिन्धुर्जगन्नाथो गोवर्धनधरोऽपि च ॥ २१८ ॥
यदुनाथो गदाशार्ङ्गचक्रश्रीवत्सशङ्खभृत् ।
विष्णु (पुं), जिष्णु (पुं), जनार्दन (पुं), हरिकेश (पुं), हृषीकेश (पुं), अच्युत (पुं), केशव (पुं), दाशार्ह (पुं), पुरुषोत्तम (पुं), अब्धिशयन (पुं), उपेन्द्र (पुं), अज (पुं), इन्द्रानुज (पुं), विष्वक्सेन (पुं), नरायण (पुं), जलशय (पुं), नारायण (पुं), श्रीपति (पुं), दैत्यारि (पुं), पुराणपुरुष (पुं), यज्ञपुरुष (पुं), तार्क्ष्यध्वज (पुं), अधोक्षज (पुं), गोविन्द (पुं), षड्बिन्दु (पुं), मुकुन्द (पुं), कृष्ण (पुं), वैकुण्ठ (पुं), पद्मेशय (पुं), पद्मनाभ (पुं), वृषाकपि (पुं), माधव (पुं), वासुदेव (पुं), विश्वम्भर (पुं), श्रीधर (पुं), विश्वरूप (पुं), दामोदर (पुं), शौरि (पुं), सनातन (पुं), विधु (पुं), पीताम्बर (पुं), मार्ज (पुं), जिन (पुं), कुमोदक (पुं), त्रिविक्रम (पुं), जह्नु (पुं), चतुर्भुज (पुं), पुनर्वसु (पुं), शतावर्त (पुं), गदाग्रज (पुं), स्वभू (पुं), मुञ्जकेशिन् (पुं), वनमालिन् (पुं), पुण्डरीकाक्ष (पुं), बभ्रु (पुं), शशबिन्दु (पुं), पृश्निशृङ्ग (पुं), धरणीधर (पुं), पाण्डवायन (पुं), सुवर्णबिन्दु (पुं), श्रीवत्स (पुं), देवकीसूनु (पुं), गोपेन्द्र (पुं), विष्टरश्रवस् (पुं), सोमसिन्धु (पुं), जगन्नाथ (पुं), गोवर्धनधर (पुं), यदुनाथ (पुं), गदाभृत् (पुं), शार्ङ्गभृत् (पुं), चक्रभृत् (पुं), श्रीवत्सभृत् (पुं), शङ्खभृत् (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskritविष्णु
विष्णु, कृष्ण, केशव, मञ्जुकेशी, श्रीवत्साङ्क, श्रीपति, पीतवासस्, विष्वक्सेन, विश्वरूप, मुरारि, शौरि, शार्ङ्गिन्, पद्मनाभ, मुकुन्द, गोविन्द, धरणिधर, सुपर्णकेतु, वैकुण्ठ, जलशयन, चतुर्भुज, दैत्यारि, मधुमथन, रथाङ्गपाणि, दाशार्ह, क्रतुपुरुष, वृषाकपि, जनार्दन, अधोक्षज, वासुदेव, दामोदर, श्रीधर, अच्युत, उपेन्द्र, इन्द्रावरज, बभ्र, हरि, हृषीकेश, आत्मभू, पुण्डरीकाक्ष, श्रीवत्स, विष्टरश्रवस्, नारायण, जगन्नाथ, वनमाली, गदाधर, सनातन, जिन, शम्भु, विधि, वेधस्, गदाग्रज, कैटभारि, अज, जिष्णु, कंसजित्, पुरुषोत्तम
विष्णुः कृष्णः केशवो मञ्जुकेशी,
श्रीवत्साङ्कः श्रीपतिः पीतवासाः ।
विष्वक्सेनो विश्वरूपो मुरारिः,
शौरिः शार्ङ्गी पद्मनाभो मुकुन्दः ॥ २१ ॥
गोविन्दो धरणिधरः सुपर्णकेतु-
र्वैकुण्ठो जलशयनश्चतुर्भुजश्च ।
दैत्यारिर्मधुमथनो रथाङ्गपाणि-
र्दाशार्हः क्रतुपुरुषो वृषाकपिः स्यात् ॥ २२ ॥
जनार्दनाधोक्षजवासुदेवं दामोदरं श्रीधरमच्युतं च ।
उपेन्द्रमिन्द्रावरजं च बभ्रं हरिं हृषीकेशमुदाहरन्ति ॥ २३ ॥
आत्मभूः पुण्डरीकाक्षः श्रीवत्सो विष्टरश्रवाः ।
नारायणो जगन्नाथो वनमाली गदाधरः ॥ २४ ॥
सनातनो जिनः शम्भुर्विधिर्वेधा गदाग्रजः ।
कैटभारिरजो जिष्णुः कंसजित्पुरुषोत्तमः ॥ २५ ॥
verse 1.1.1.21
page 0004
Mahabharata
EnglishPuṇḍarīkāksha^1 (“lotus-eyed”) = Kṛshṇa (Vishṇu): I, 7986
II, 35 (Śaibya-Sugrīvavāhanaḥ). 1318 (Hariṃ), 1339, 1621, 1623
III, 502, 509, 743 (purushaṃ), 8352 (Devadevaḥ), 12568, 12944 (i.e. Nārāyaṇa (Vishṇu)), 15838 (i.e. Vishṇu incarnate as the dwarf), 15852
V, 2489 (Kṛshṇaṃ), 2560, 2564 (etymology), 2899, 2905, 2906, 2922, 3111, 4379, 4382, 4399, 4434, 4809, 4960, 5136
VI, 3015, 3028, 4863, 4864
VII, 399, 405, 1275, 2769, 2775, 2782, 2954, 2965, 3800
VIII, 4471
X, 606 (Yadūnām ṛshabhaḥ), 727
XI, 443 (purushottamaṃ), 444, 533, 576, 723
XII, 820 (Kṛshṇaṃ), 1499 (Dāśārhaṃ), 1501, 1686, 1852, 7518 (Vishṇuṃ), 7566, 7640 (i.e. Vishṇu incarnate as the boar), 12795 (i.e. Nārāyaṇa), 13493 (= do.)
XIII, 655, 964, 5384, 6819 (devaḥ), 6845, 6925 (ºau Vāsudeva-Dhanañjayau, i.e. Kṛshṇa and Arjuna), 6926, 6943, 6961 (Vishṇu's 1000 names), 7744
XIV, 1521, 1754, 1777, 1815, 1818, 1966, 1995, 1998, 2023.
Puṇḍarīkāksha^2 = Śiva (1000 names^1).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritपुण्डरीकाक्षः, (पुण्डरीकवदक्षिणी नेत्रे यस्य ।षच् समासे ।) विष्णुः । इत्यमरः । १ । १ । १९ ॥
(यथा, महाभारते । ५ । ७० । ६ ।“पुण्डरीकं परं धाम नित्यमक्षरमव्ययम् ।तद्भावात् पुण्डरीकाक्षो दस्युत्रासाज्जनार्द्दनः ॥
”“हृदयाख्यपुण्डरीकमश्नुते व्याप्नोति तत्रोपलभ्यतइति पुण्डरीकाक्षः । यत् पुण्डरीकाक्षस्तत्-पुण्डरीकं परममध्यमन्त इति श्रुतेः । अक्षिणीपुण्डरीकाभे यस्येति वा ।” इति शाङ्करभा-ष्यम् ॥
) तस्य स्मरणे बाह्याभ्यन्तरशुचित्वं यथा, “अपवित्रः पवित्रो वा सर्व्वावस्थां गतोऽपि वा ।यः स्मरेत् पुण्डरीकाक्षं स बाह्याभ्यन्तरः शुचिः ॥
”इति वामने ३३ अध्यायः ॥
(जलचरपक्षिविशेषः । तद्यथा, --“उत्क्रोशः पुण्डरीकाक्षो मेघरावोऽम्बुकुक्कुटी ॥
”इति चरके सूत्रस्थाने २७ अध्याये ॥
)
वाचस्पत्यम्
SanskritNo entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.