पुट (puTa)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 पुट r. 1st cl. (पोटति) To rub,  to press,  to grind or pound. r. 6th cl.
(पुटति) To embrace,  to intertwine. r. 10th cl. (पोटयति-ते)
	 1. To
be or become small,  or shallow.
	 2. To shine.
	 3. To speak.
	 4. To
reduce to powder,  to grind. r. 10th cl. (पुटयति-ते)
	 1. To
fasten,  to string,  to bind together.
	 2. To be in contact with. दीप्तौ
अक० चूर्णने सक० चुरा० उभ० सेट् । श्लेषे तु० कु० पर० सक० सेट् । संसर्गे अद० चुरा०
उभ० सक० सेट् ।

 पुट mfn.
   (-टः-टी-टं)
	 1. A cover,  a covering.
	 2. A plate or vessel,  made
of leaves.
	 3. A cloth worn to cover the privities.
	 4. An eyelid.
	 5.
A cup or concavity,  made of a leaf folded or doubled.
	 6. A con-
cavity,  a shallow cup or receptacle,  as the hollow of the hand.
m.
  (-टः)
	 1. A horse's hoof. 
	 2. A narrowing or contracting of any
thing.
	 3. A folding or doubling of any thing,  so as to form a cup
or concavity.
	 4. A casket.
	 n.
  (-टं)
	 1. Two vessels joined together, 
the upper one inverted for the sublimation or digestion of
medicaments.
	 2. A nutmeg.
 E.
  पुट् to rub or bind,  aff.
   क.

Capeller Eng

English

 पुट m.
  n.
 ,  ई f.
  fold,  cavity
 cover,  envelope.

Yates

English

 पुट (टः-टा-टं) 1.
m.
  f.
  n.
  A cover
a plate
 a cup made by a fold-
ed leaf
 a cover of the privities
a shell.
m.
  A horse's hoof
 a fold-
ing.
n.
  One vessel over another.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

पुट 	-	 puTa 	-	 m.
  	-	 plait
वयति  { वे } 	-	 vayati{ve} 	-	 verb 	-	 plait  [ make web-like object ]
अम्ब,  वेणीबन्धं करोतु,  शालायाः विलम्बः भवति 	-	 amba, veNIbandhaMkarotu, zAlAyAHvilambaHbhavati 	-	 sent.
  	-	 Mummy, twinemyplait, itisgettinglateforschool.
वयते  { वे } 	-	  vayate  { ve } 	-	 verb 	-	 plait
ऊर्मिमत् 	-	  Urmimat 	-	 adj.
  	-	 plaited
विवान 	-	  vivAna 	-	 n.
  	-	 plaiting
विवयन 	-	  vivayana 	-	 n.
  	-	 plaited work
प्रश्न 	-	  prazna 	-	 m.
  	-	 plaited basket
कटक्रिया 	-	  kaTakriyA 	-	 f.
  	-	 plaiting straw mats
मूतावबद्ध 	-	  mUtAvabaddha 	-	 adj.
  	-	  made of plaited work
कटकृत् 	-	  kaTakRt 	-	 m.
  	-	 plaiter of straw mats
याप्ता 	-	  yAptA 	-	 f.
  	-	  twisted or plaited hair
ऊर्मिका 	-	  UrmikA 	-	 f.
  	-	 plait or fold in a garment
ऊर्मि 	-	  Urmi 	-	 m.
 f.
  	-	  fold or plait in a garment
रज्जूत 	-	  rajjUta 	-	 adj.
  	-	  twisted or plaited out of rope

पुट 	-	 puTa 	-	 m.
  	-	 plait
पुट 	-	 puTa 	-	 m.
  	-	 fold
पुट 	-	 puTa 	-	 n.
  	-	 casecover
पुट 	-	 puTa 	-	 m.
  	-	  cup or basket or vessel made of leaves
पुट 	-	 puTa 	-	 m.
  	-	  casket
पुट 	-	 puTa 	-	 m.
  	-	  enveloping or wrapping of any substance
पुट 	-	 puTa 	-	 m.
  	-	  pleat
पुट 	-	 puTa 	-	 m.
  	-	  any cake or pastry filled with seasoning or stuffing of any kind
पुट 	-	 puTa 	-	 m.
  n.
  	-	  page of a book
पुट 	-	 puTa 	-	 m.
 n.
  	-	  cloth worn to cover the privities
पुट 	-	 puTa 	-	 m.
 n.
  	-	  pocket
पुट 	-	 puTa 	-	 m.
 n.
  	-	  horse's hoof
पुट 	-	 puTa 	-	 m.
 n.
  	-	  hollow space
पुट 	-	 puTa 	-	 m.
 n.
  	-	  eyelid
पुट 	-	 puTa 	-	 m.
 n.
  	-	  slit
पुट 	-	 puTa 	-	 m.
 n.
  	-	  concavity
पुट 	-	 puTa 	-	 m.
 n.
  	-	  fold
पुट 	-	 puTa 	-	 n.
  	-	  nutmeg
पुट 	-	 puTa 	-	 n.
  	-	  two vessels joined together

पुट 	-	 puTa 	-	 m.
  	-	 fold
संपुट 	-	 saMpuTa 	-	 m.
  	-	 folder
सञ्चय 	-	 saJcaya 	-	 m.
  	-	 folder  [ computer ]
समुच्चय 	-	 samuccaya 	-	 m.
  	-	 folder  [ computer ]
वली 	-	  valI 	-	 f.
  	-	 fold
सङ्कोचरेखा 	-	  saGkocarekhA 	-	 f.
  	-	 fold
वृजनी 	-	  vRjanI 	-	 f.
  	-	 fold
पुटक 	-	  puTaka 	-	 m.
  	-	 fold
व्रज 	-	  vraja 	-	 m.
  	-	 fold
सन्धि 	-	  sandhi 	-	 m.
  	-	 fold
भङ्ग 	-	  bhaGga 	-	 m.
  	-	 fold
स्वसर 	-	  svasara 	-	 n.
  	-	 fold
पुटीकरोति 	-	  puTIkaroti 	-	 verb 	-	 fold
पुटति  { पुट् } 	-	  puTati  { puT } 	-	 verb 	-	 fold
द्विक 	-	  dvika 	-	 adj.
  	-	  2-fold
नवग्व 	-	  navagva 	-	 adj.
  	-	  9-fold
नवविध 	-	  navavidha 	-	 adj.
  	-	  9-fold
सप्तधातु 	-	  saptadhAtu 	-	 adj.
  	-	  7-fold
सप्तविध 	-	  saptavidha 	-	 adj.
  	-	  7-fold
बद्ध 	-	  baddha 	-	 adj.
  	-	 folded

Wilson

English

 पुट r. 1st cl. (पोटति) To rub,  to press,  to grind or pound. r. 6th
cl. (पुटति) To embrace,  to intertwine. r. 10th cl. (पोटयति)
1 To be or become small,  or shallow.
2 To shine.
3 To speak.
4 To reduce to powder,  to grind. (पुटयति) To fasten,  to string,  to bind
together.

 पुट
mfn.
   (-टः-टी-टं)
1 A cover,  a covering.
2 A plate or vessel,  made of leaves.
3 A cloth worn to cover the privities.
4 An eyelid.
5 A cup or concavity,  made of a leaf folded or doubled.
6 A concavity,  a shallow cup or receptacle,  as the hollow of the hand.
m.
 
(-टः) A horse's hoof. 
2 A narrowing or contracting of any thing.
3 A folding or doubling of any thing,  so as to form a cup or concavity.
n.
 
(-टं) Two vessels
 joined together,  the upper one inverted for the
sublimation or digestion of medicaments.
E.
  पुट to rub or bind,  aff.
   क.

Apte

English

पुटः [puṭḥ] टम् [ṭam],  टम् [पुट्-क]

A fold.

A hollow space,  cavity,  concavity
 भिन्नपल्लवपुटो वनानिलः R.*
  9.68
11.23
 17.12
 M.*
  3.9
 अञ्जलिपुट,  नासापुट,  कर्णपुट &c.
 

A cup made of a leaf folded or doubled
 a vessel of leaves
 दुग्ध्वा पयः पत्रपुटे मदीयम् R.*
  2.65
 Ms.*
  6.28.

Any shallow receptacle.

The pod or capsule which envelops young shoots.

A sheath,  cover,  covering

An eye-lid (पुटी also in all these senses).

A horse's hoof. 

A cloth worn to cover the privities.

टः A casket.

The contracting of anything.

A folding of anything so as to form a cup.

टम् A nutmeg.

Two vessels joined together for medical purposes.Comp.   -अञ्जलिः the two hollowed hands put together
 श्रीकृष्णपुरतः स्थित्वा तुष्टाव तं पुटाञ्जलिः Brav. P.*
  3.9, 23.-उटजम् a white umbrella.  -उदकः a cocoa-nut.

ग्रीवः a pot,  jar,  pitcher.

a copper-vessel. -धेनुः a not yet full-grown cow with a calf. 

पाकः a particular method of preparing drugs,  in which the various ingredients are wrapped up in leaves,  and being covered with clay are roasted in the fire
 अनिर्भिन्नो गभीरत्वादन्त- र्गूढघनव्यथः । पुटपाकप्रतीकाशो रामस्य करुणो रसः U.*
  3.1.

digesting.

subliming.

भेदः a town,  city.

a kind of musical instrument (आतोद्य).

'parting of the eyelids',  opening
 पुटभेदो ललाटस्थनीललोहितचक्षुषः U.*
  6.3.

a whirl-pool or eddy. -भेदनम् a town,  city
 स हस्तिनपुरे रम्ये कुरूणां पुटभेदने (वसन्) Mb.
 *  1.1.12
 पुट- भेदनं दनुसुतारिरैक्षत Śi.*
  13.26.

Apte 1890

English

 पुटः 
टं [पुट्-क] 1 A fold. 
2 A hollow space,  cavity,  concavity
 भिन्नपल्लवपुटो वन निलः R. 9. 68,  11. 23
 17. 12
 M. 3. 9
 अंजलिपट,  नासापुट,  कर्णपुट &c. 
3 A cup made of a leaf folded or doubled
 a vessel of leaves
 दुग्ध्वा पयः पत्रपुटे मदीयं R. 2. 65: Ms. 6.-8. 
4 Any shallow receptacle. 
5 The pod or capsule which envelops young shoots. 
6 A sheath,  cover,  covering. 
7 An eyelid. (पुटी also in all these senses) 
8 A horse's hoof. 
टः 1 A casket. 
2 The contracting of anything. 
3 A folding of anything so as to form a cup. 
टं 1 A nutmeg. 
2 Two vessels joined together for medical purposes. 
Comp. 
उटजं a white umbrella. 
उदकः a cocoa-nut. 
ग्रीवः {1} a pot,  jar,  pitcher. {2} a copper-vessel. 
पाकः {1} a particular method of preparing drugs,  in which the various ingredients are wrapped up in leaves,  and being covered with clay are roasted in the fire: अनिर्भिन्नो गभीरत्वादंतर्गूढघनव्यथः । पुटपाकप्रतीकाशो रामस्य करुणो रसः U. 3. 1. {2} digesting. {3} subliming. 
भेदः {1} a town,  city. {2} a kind of musical instrument (अ तोद्य). {3} ‘parting of the eyelids’,  opening
 U. 6. 3. {4} a whirl-pool or eddy. 
भेदनं a town,  city
 Śi. 13. 26. 

Monier Williams Cologne

English

 पुट mn.  a fold,  pocket,  hollow space,  slit,  concavity (ifc.  f.
  आ),  Mn.
  
 MBh.
   &c.
   (also f(ई). ,  Śāntiś.
 )

 a cloth worn to cover the privities (also f(ई). ),  W.
 

 a horse's hoof,  L.
 

 an eyelid (cf.   -भेद)

 पुट m.
  a cup or basket or vessel made of leaves,  ŚBr.
   (cf.   ऊष-),  Mn.
  
 MBh.
   &c.
  

 a casket (=  सम्पुट),  L.
 

 the enveloping or wrapping of any substance (esp.   for baking or heating it
 cf.
   पुट-पाक),  Bhpr.
  

 any cake or pastry filled with seasoning or stuffing of any kind,  ib.

 N.
  of a metre (=  श्की-पुट),  L.
 

 of a man g. अश्वादि

 पुट n.
  a nutmeg,  L.
 

 two vessels joined together (for the sublimation of medicinal substances),  W.
 

Monier Williams 1872

English

 पुट,  अस्,  ई,  अम्,  m. f. n. a fold,  pocket
 a tubular
or hollow space,  cavity,  concavity [cf. कक्ष-प्°, 
कर्ण-प्°,  गज-प्°]
 a cup or concavity made of
a leaf folded or doubled
 a basket or vessel or dish
made of leaves (Manu VI. 28
 cf. पत्त्र-प्°,  पर्ण-
प्°,  पलाश-प्°)
 the pod or capsule which envelops
young shoots
 a shallow cup or receptacle (as the
hollow of the hand)
 an eyelid
 a cover,  covering, 
wrapper,  cloth worn round the middle of the body
to cover the privities
 (अस्,  अम्),  m. n. a horse's
hoof
 (अस्),  m. a casket (= सम्-पुट)
 a narrowing
or contracting of anything
 a folding or doubling of
anything so as to form a cup or concavity
 N. of a
man
 (अम्),  n. a nutmeg
 two vessels joined to-
gether (the upper one being inverted,  for the subli-
mation of medicinal substances).
—पुट-कन्द,  अस्, 
m. a species of bulbous plant (= कोल-कन्द).
—पु-
ट-ग्रीव,  अस्,  m. ‘hollow-necked, ’ a pot,  jar,  pitcher, 
vessel for butter
 a copper vessel.
—पुट-पाक,  अस्, 
m. a particular method of preparing drugs (the various
substances being wrapped up in leaves,  covered with
clay,  and roasted in the fire)
 digesting,  subliming.
—पुट-भिद्,  त्,  त्,  त्,  Ved. causing to break through, 
opening (said of a rock under which a spring is
discovered).
—पुट-भेद,  अस्,  m. (probably) the
fountain-head of a river
 the bend of a river (?)
the mouth of a river (?)
 a city,  town
 a kind of
musical instrument.
—पुट-भेदक,  अस्,  इका,  अम्, 
Ved. = पुट-भिद्,  q. v.
—पुट-भेदन,  अम्,  n. a
town,  city.
—पुटाह्वय (°ट-आह्°),  अस्,  m. = पुट-
पाक,  q. v.
—पुटोटज (°ट-उट्°),  अम्,  n. a white
umbrella or parasol.
—पुटोदक (°ट-उद्°),  अस्,  m.
‘having water in its hollow or interior, ’ a cocoa-nut.

Macdonell

English

 पुट puṭ-a,  m.
  n.
 ,  ī,  f.
  fold
 bag
 cluster (of 🞄shoots),  concavity,  cavity
 slit
 m.
  cup formed 🞄of a leaf
 covering: -ka,  m.
  concavity
 funnel-shaped 🞄cavity formed of a leaf
 -pāka,  m.
  🞄baking in a leaf-case (a method of a preparing 🞄medicines by baking them in leaves encased 🞄in clay).

Benfey

English

 पुट पुट,  m.
 ,  f.
  टी,  and n.
 
 1. A con-
cavity.
 2. A cup or concavity made
of a leaf folded or doubled,  MBh. 9, 
2827.
 3. A shallow cup or receptacle, 
as the hollow of the hand,  Pañc. 44, 
24.
 4. A vessel,  or basket made of
leaves,  Man.  6,  28.
 5. A cover,  a cover-
ing,  Utt. Rāmac. 50,  8.
 6. A cloth
worn to cover the privities.
 II. m.
 
A horse's hoof. 
 -- Comp.
  अधर- and
ओष्ठ-,  m.
  or n.
  the cup-like lips, 
Cṛṅgārat. 7
 Śāk. d. 182 (in a comp.
adj.
  having pale-red cup-like lips).
कृत-अञ्जलि-,  adj.
  putting the hands
together,  Rām.  1,  9,  62.
नयन-,  an
eyelid.
नासा-,  m.
  the nostril. पक्-
ष-,  m.
  a wing.
भाण्ड-,  m.
  a barber.
मूत्र-,  n.
  the lower belly.

Apte Hindi

Hindi

पुटः
पुं*
  - पुट्क
तह

पुटः
पुं*
  - पुट्क
"खोखली जगह,  विवर,  खोखलापन"

पुटः
पुं*
  - पुट्क
"दोना,  पत्तों की तहकरके बनाया गया,  पुस्तड़ा"

पुटः
पुं*
  - पुट्क
कोई उथला पात्र

पुटः
पुं*
  - पुट्क
"फली,  छीमी"

पुटः
पुं*
  - पुट्क
"म्यान,  ढकना,  आच्छादन"

पुटः
पुं*
  - पुट्क
पलक

पुटः
पुं*
  - पुट्क
घोड़े का सुम

पुटः
पुं*
  - पुट्क
रत्नपेटी

पुटम्
नपुं*
   - -
तह

पुटम्
नपुं*
   - -
"खोखली जगह,  विवर,  खोखलापन"

पुटम्
नपुं*
   - -
"दोना,  पत्तों की तहकरके बनाया गया,  पुस्तड़ा"

पुटम्
नपुं*
   - -
कोई उथला पात्र

पुटम्
नपुं*
   - -
"फली,  छीमी"

पुटम्
नपुं*
   - -
"म्यान,  ढकना,  आच्छादन"

पुटम्
नपुं*
   - -
पलक

पुटम्
नपुं*
   - -
घोड़े का सुम

पुटम्
नपुं*
   - -
जायफल

पुटः
पुं*
  - पुट्+क
तह

पुटः
पुं*
  - पुट्+क
अंजलि

पुटः
पुं*
  - पुट्+क
दोना

पुटम्
नपुं*
   - पुट्+क
तह

पुटम्
नपुं*
   - पुट्+क
अंजलि

पुटम्
नपुं*
   - पुट्+क
दोना

Shabdartha Kaustubha

Kannada

पुट
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः /नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಎಲೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಪಾನಪಾತ್ರೆ /ದೊನ್ನೆ
निष्पत्तिः - > पुट (संश्लेषणे) - "कः" (३-१-१३५)
प्रयोगाः - > "दुग्ध्वा पयः पत्रपुटे मदीयं पुत्रोपभुङ्क्ष्वेति तमादिदेश"
उल्लेखाः - > रघु० २-६५
पुट
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः /नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕುಳಿಯಾಗಿರುವ ಮಧ್ಯಭಾಗ /ಪೊಳ್ಳಾಗಿರುವ ಮಧ್ಯಭಾಗ
प्रयोगाः - > "बद्धपल्लवपुटाञ्जलिद्रुमं दर्शनोन्मुखमृगं तपोवनम्"
उल्लेखाः - > रघु० ११-२३
पुट
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः /नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಯಾವುದಾದರೂ ವಸ್ತುವನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುವ ಅಗಲವಾದ ಪಾತ್ರೆ /ಸಂಪುಟ
पुट
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः /नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕುದುರೆ ಕಾಲಿನ ಗೊರಸು
पुट
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನಗರ /ಪಟ್ಟಣ
विस्तारः - > "स्थानीयं नगरं पुटः" - वैज०
पुट
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜಾಯಿಕಾಯಿ
पुट
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಔಷಧ ಮೊದಲಾದುವನ್ನು ಪಾಕ ಮಾಡುವ ಲೋಹದ ಅಥವಾ ಮೃತ್ಪಾತ್ರೆ
पुट
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಚಿನ್ನ ಬೆಳ್ಳಿ ಮೊದಲಾದ ಲೋಹಗಳನ್ನು ಪುಟಕ್ಕೆ ಹಾಕಲು ಬಳಸುವ ಮೂಷಿ
पुट
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪುಸ್ತಕ ಮೊದಲಾದುವುಗಳ ಹಾಳೆಯ ಒಅಂದು ಪಕ್ಕ
पुट
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಹೊದಿಕೆಯ ಸಾಧನ /ಮುಚ್ಚಳದ ತಟ್ಟೆ ಮೊದಲಾದುದು

L R Vaidya

English

 puwa {% (I) m.n. %} 1. A pocket
a cup made of a leaf folded or doubled,  R.ii.65
a cavity,  a concavity,  e.g. अंजलिपुट
the pod which envelops a young shoot,  भिन्नपल्लवपुटो वनानिलः R.ix.68
a cover,  a covering
an eyelid
a horse’s hoof.

 puwa {% (II) m. %} A casket.

 puwa {% (III) m. %} A nutmeg.

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 puṭa,  see puṣpa-puṭa,  eka-,  dvi-puṭa
 also s.v. paṭa-bhedaka.

Lanman

English

 puṭa,  m. n. fold
 cavity
 nose (of a basket).
 [for *pḷta: cf. -πλασιος,  *πτ,  in
δι-πλάσιος or δί-παλτος,  Eng. two-fold.]

Kridanta Forms

Sanskrit

पुट (पु꣡ट꣡ संसर्गे - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् =  पुटनम्
अनीयर् =  पुटनीयः - पुटनीया
ण्वुल् =  पुटकः - पुटिका
तुमुँन् =  पुटयितुम्
तव्य =  पुटयितव्यः - पुटयितव्या
तृच् =  पुटयिता - पुटयित्री
क्त्वा =  पुटयित्वा
ल्यप् =  प्रपुटय्य
क्तवतुँ =  पुटितवान् - पुटितवती
क्त =  पुटितः - पुटिता
शतृँ =  पुटयन् - पुटयन्ती
शानच् =  पुटयमानः - पुटयमाना

धातुपाठः (Krishnacharya)

Sanskrit

धातुः:
  पुट्
मूलधातुः:
   पुट
धात्वर्थः:
  संश्लेषणे, छेदनेपि
गणः:
  तुदादिः
कर्मकत्वं:
  सकर्मकः
इट्त्वं:
  सेट्
उपग्रहः:
  परस्मैपदी
रूपम्:
  पुटति
अनुबन्धादिविशेषः:
  कुटादिः

धातुः:
  पुट्
मूलधातुः:
   पुट
धात्वर्थः:
  भाषायाम्
गणः:
  चुरादिः
कर्मकत्वं:
  सकर्मकः
इट्त्वं:
  सेट्
उपग्रहः:
  उभयपदी
रूपम्:
  पोटयति-ते

धातुः:
  पुट्
मूलधातुः:
   पुट
धात्वर्थः:
  संसर्गे
गणः:
  चुरादिः
कर्मकत्वं:
  सकर्मकः
इट्त्वं:
  सेट्
उपग्रहः:
  उभयपदी
रूपम्:
  पुटयति
अनुबन्धादिविशेषः:
  अदन्तः

धातुप्रदीपः

Sanskrit

पुटँ पुट  संश्लेषणे 
- पुटति  पुपोट  पुटिता  पुटित्वा  पुटम्  86

पुट संसर्गे 
- पुटयति  अपुपुटत्  अन्यत्र पुटति  356

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 पुट = व्याघ्रनख (Tigeramulett
 vgl. Crooke II,  38)
 Ragh. 17,  12 nach Maṅkha 164. Vgl. auch Harṣac. 158,  7. [Z.]

अभिधानचिन्तामणीशिलोच्छः

Sanskrit

--source--
 
कुशूलवत्कुसूलोऽपि समुद्गे तु पुटो मतः ।
-wordlist-
 
कुशूल (पुं),  पुट (पुं)

वैजयन्तीकोषः

Sanskrit

Word: पुटः
Root: पुट
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ 
Meaning(s):
⇒ Son of a  Śudra and a Kavaṭī
Shloka(s):
3|5|28|1 ► वरुटी रुण्डकं घोली वीलकं कवटी पुटम्। (भूमिकाण्डः/मनुष्याध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|5|28|1 ⇢ पुटः (पुट) (पुं) ⇒ Son of a  Śudra and a Kavaṭī ⇒ 
Related word(s):
isa_k ➡ शूद्रस्य पुत्राः स्यर्नानायोषित्समुद्भवाः
    

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 पुट,  क चूर्णे । भासि । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(चुरां-परं-चूर्णे सकं-भासि अकं-सेट् ।) क, पोटयति । भासि दीप्तौ । इति दुर्गादासः ॥

 पुट,  त् क संसर्गे । इति कविकल्पद्रुमः ॥
 (अदन्त-चुरां-परं-सकं-सेट् ।) पुटयति पुष्पं सूत्रेण जनःसंसृजतीत्यर्थः । इति दुर्गादासः ॥

 पुट,  शि श्लेषे । इति कविकल्पद्रुमः ॥
 (तुदां-कुटां-परं-अकं-सेट् ।) शि,  पुटति अपुटीत् पुपोट ।श्लेषः सम्बन्धीभावः । इति दुर्गादासः ॥

 पुटं,  क्ली,
   (पुटतीति । पुट संश्लेषे + कः ।) जाती-फलम् । इति राजनिर्घण्टः ॥
 उपर्य्यधोभावा-पन्नसंयुक्तमृदादिकपालद्वयरूपौषधपाकपात्रम् ।धात्वादिमारणोपयुक्तान् पुटप्रकारानाह रस-प्रदीपे ।“लोहादेरपुनर्भावस्तद्गुणत्वं गुणाढ्यता ।सलिले तरणञ्चापि तत्सिद्धिः पुटनाद्भवेत् ॥
गम्भीरे विस्तृते कुण्डे द्विहस्ते चतुरस्रके ।वनोपलसहस्रेण पूरिते पुटनौषधम् ॥
कोष्ठे रुद्धं प्रयत्नेन गोविष्ठोपरि धारयेत् ।वनोपलसहस्रार्द्धं कोष्ठिकोपरि निःक्षिपेत् ॥
वह्निं विनिःक्षिपेत्तत्र महापुटमिति स्मृतम् ॥
 १ ॥
कोष्ठं मूषा । गोविष्ठा गोइठा । इति महापुटम् ॥
सपादहस्तमानेन कुण्डे निम्ने तथायते ।वनोपलसहस्रेण पूर्णमध्ये विधारयेत् ॥
पुठनद्रव्यसंयुक्तां कोष्ठिकां मुद्रितां मुखे ।अधोऽर्द्धानि करण्डानि अर्द्धान्युपरि निःक्षिपेत् ॥
एतद्गजपुटं प्रोक्तं ख्यातं सर्व्वपुटोत्तमम् ॥
हस्तश्चतुर्व्विंशत्यङ्गुलप्रमाणः स सपादः तेनत्रिंशदङ्गुलप्रमाणेनेत्यर्थः । अतएवोक्तम् ।साधारणो नराङ्गुल्या त्रिंशदङ्गुलको गजः ॥
इति गजपुटम् ॥
 २ ॥
अरत्निमात्रके कुण्डे पुटं वाराहमुच्यते ॥
 ३ ॥
वितस्तिमात्रके खाते कथितं कौक्कुटं पुटम् ।‘अरत्निस्तु निष्कनिष्ठेन मुष्टिना’ इत्यमरः ।२ । ६ । ८६ ॥
 निःसृतकनिष्ठया मुष्ट्योपलक्षितोहस्तोऽरत्निरित्यर्थः ।षोडशाङ्गुलके खाते कस्यचित् कौक्कुटं पुटम् ॥
 ४ ॥
यत् पुटं दीयते खाते ह्यष्टसंख्यैर्वनोपलैः ।कपोतपुटमेतत्तु कथितं पुटपण्डितैः ॥
 ५ ॥
गोष्ठान्तर्गोखुरक्षुण्णं शुष्कचूर्णितगोमयम् ।गोवरं तत् समाख्यातं वरिष्ठं रससाधने ॥
बृहद्भाण्डस्थितैर्यन्त्रैर्गोवरैर्दीयते पुटम् ।तद्गोवरपुटं प्रोक्तं भिषग्भिः सूतभस्मकृत् ॥
 ६ ॥
बृहद्भाण्डे तुषैः पूर्णे मध्ये मूषां विधारयेत् ।क्षिप्त्वाग्निं मुद्रयेद्भाण्डं तद्भाण्डपुटमुच्यते ॥
” * ॥
इति भावप्रकाशे पूर्व्वखण्डे २ भागः ॥

 पुटः,  पुं क्ली,
   (पुटतीति । पुट श्लेषे + कः ।) अश्व-खुरः । इति शब्दरत्नावली ॥

 पुटः,  त्रि,  (पुट् + कः ।) आच्छादनम् । पत्रादि-रचितः पुष्पाद्याधारः । यथा,  रघुः । २ । ६५ ।“दुग्ध्वा पयः पत्रपुटे मदीयंपुत्त्रोपभुङ्क्ष्वेति तमादिदेश ॥
”(यथा च मनौ । ६ । २८ ।“ग्रामादाहृत्य वाश्नीयादष्टौ ग्रासान् वने वसन् ।प्रतिगृह्य पुटेनैव पाणिना सकलेन वा ॥
”)मिथःसंश्लेषः । इति मुकुटः ॥
 इत्यमरटीकायांभरतः ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 पुट दीप्तौ अक० चूर्णने सक०
  चुरा० उभ०
  सट् । पोटयति--ते पुषोट ।

 पुट श्लेषे तु० कु० पर०
  सक०
  सेट् । पुटात अपुटीत् पुपोट ।

 पुट संसर्गे अद० चु०
  उभ०
  सक०
  सेट् । पुटयति ते अपुपुटत् त ।

 पुट न०
  पुट--क । १ जातीफले राजनि० २ उपर्य्यघोभावापन्नेनमृदादिकपासद्वयेन गिर्मिते ओषधपाकषात्रभेदे च प०३ अश्वक्षुरे पु०
  न०
  शब्दर० । ४ मिथःसम्यन्थे ५ आच्छादगेचंपुटभेदनमित्यमरव्याख्यायां सुकुटः । ६ पत्त्रादिरचितेदुग्धादिपानपात्रे त्रि०
  (दोना) स्त्रियां ङीष् ।औषधपाकपात्रप्रकारः भावप्र० उक्तो यथा“धात्वादिमारणोपयुक्तान् पुटप्रकारानाह रसप्र-दीपे “लोहादेरपुनर्भावस्तद्गुणत्वं गुणाढ्यता स-लिले तरणञ्चापि तत्सिन्निः पुटनाद्भवेत् । गम्भीरे वि-स्तृते कुण्डे द्विहस्ते चतुरस्मके । वनोपणसहस्नेणपूरितं पुनरौषधम् । कीष्ठे रुद्धे प्रयत्नेन गोविष्ठोपरिधारयेत् । वनोपलसहस्रार्द्धं कोष्ठिकोपरि निःक्षि-पेत् । वह्निं विनिःक्षेपेत्तत्र महापुटमिति स्मृतम्” ।कोष्ठं मृण्मूषा गोविष्ठा (गोइटा) । महापुटम् । “सपादहस्तमानेन कुण्डे निम्ने तथायते । वनोपलसहस्नेणपूर्णे मध्ये विधारयेत् । पुटनद्रव्यसंयुक्तां कोष्ठिकांमुद्रितां मुखे । अथार्द्धानि करण्डानि अर्द्धान्धुपरिनिःक्षिपेत् । एतद्गजपुटं प्रोक्तं ख्यातं सर्वपुटोत्तमम्” ।हस्तश्चतुर्भिंशत्यङ्गुलप्रभाखः स सपादः तेन त्रिंशदङ्गल-प्रमालेनेत्यर्थः अतएवोक्तम् “साघारखनराङ्गुल्या त्रिंश-दङ्गलको गजः” इति गजपुटम् । “अरत्निमात्रकेकुण्डे पुटं वाराहमुच्यते । वितस्तिमात्रके खाते कथितंकौक्वुटं पुटम्” । अरत्रिस्तु “निष्कनिष्ठेन मुष्टिना” इत्य-मरः । निःसृतकनिष्टया मुष्ट्योपलक्षितो हस्तोऽरत्नि-रित्यर्थः । “षोडशाङ्गुलके खाते कस्यचित् कौक्कुटंपुटम् । यत्पुटं दीयते खाते अष्टसंख्यैर्वनोपलैः । क-पोतपुटमेतत्तु कषितं पुटपण्डितैः । गोष्ठान्तर्गोस्वुरक्षुणंशुष्कं चूर्णितगोमयम् । गोवरं तत्समाख्यातं वरिषंरसलाधने । वृहद्भाण्डख्यितैर्यत्र गोवरैर्दीयते पुटम् ।तद्गोवरपुटं प्रोक्तं भिषग्भिः सूतमखनि । वृहद्भाण्डेतुषैः पूर्णे मध्ये मूषां विधारयेत् । क्षिप्त्वाग्निं मुद्रयेत्भाण्डं तद्भाण्डं पुटमुच्यते” । “वसुयुगविरतिर्नौ भ्यौपुटोऽयम्” वृ० र० उक्ते उद्वादणाक्षरपादके छन्दोभेदे पु०
 

क्षीरतरङ्गिणी

Sanskrit

पुटँ पुट  संश्लेषणे
- पुटति  पुटः,  पुटी  घञ्-पोटा नपुंसकम्  पोटकः  चुरादौ पुट संचूर्णने (10197),  तथा भासार्थः-पोटयति  लुट विलोदन इति दुर्गः-लुटति  लुटिता  लुटित्वा  लुठ संश्लेषण इत्येके  87

पुटँ पुट  संचूर्णने
- पोटयति पोटा स्त्रीपुंसलक्षणा  भासार्थोऽपि (10197)  तुदादौ पुट संश्लेषणे (672)-पुटति,  पुटः,  पुटम्  77

धातुवृत्तिः

Sanskrit

पुटँ पुट  (अर्थः)  संश्लेषणे
( पुटति ) इत्यादि कुटिवत्  ( पुटः,  पुटिका ) अल्पापुटः ( पुटिका ) महांस्तु (पुटः) [ पुटकृतादीनामुपसंख्यानम् ] इति समानाधिकरणसमासः "अन्येषामपि दृश्यत'' इति दीर्घः प्रतिपत्राद्यपेक्षमेकस्याल्पत्वमहत्वे अयं भाषार्थश्चुरादौ दण्डके संसर्गार्थस्तु कथादौ 85

पुट (अर्थः)  संसर्गे
( पुटयति ) पोटयतीति भाषार्थो दण्डके गतः पुटतीति संश्लेषे तुदादिः 367

कृदन्तरूपमाला

Sanskrit

1 {@“पुट संश्लेषणे”@} 2 कुटादिः। 
 ‘भाषासंसर्गसंश्लेषे पोटयेत् पुटयेत् पुटेत्।।’ 3 इति देवः। 
 पोटकः-टिका,  पोटकः-टिका,  पुपुटिषकः-षिका,  पोपुटकः-टिका
   पुटिता-त्री,  प्रपुटितम्- 4 तः-तवान्,  इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि तौदादिक- कुटतिवत् 5 ज्ञेयानि।
प्रासङ्गिक्यः
 
 01 =>
  (१०१०)
 02 =>
  (६-तुदादिः-१३६७। अक। सेट्। पर।)
 03 =>
  (श्लो। ७५)
 04 =>
  [[E। ‘ततोऽतिकुटिलाशयैः प्रपुटितैः कुचज्जीवितैः गुजद्भिरपि सैनिकैः सुगुडितां डिपद्भिर्जनान्।’ धा। का। २। ८०।]]
 05 =>
  (२०४)

1 {@“पुट भाषार्थः”@} 2 आस्वदीयः। 
 ‘भाषासंसर्गसंश्लेषे पोटयेत् पुटयेत् पुटेत्।।’ 3 इति देवः। 
 पोटकः-टिका,  पुपोटयिषकः-षिका,  इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि चौरादिक- 4 कोटयतिवत् 5 बोध्यानि। 
 अस्य धातोरुभयपदित्वात्,  शतरि पोटयन्- न्ती,  पुपोटयिषन्,  पोटयिष्यन्,  पुपोटयिषिष्यन्-न्ती-ती
   इति विशेषः।
प्रासङ्गिक्यः
 
 01 =>
  (१०११)
 02 =>
  (१०-चुरादिः-१७५४। सक। सेट्। उभ।)
 03 =>
  (श्लो। ७५)
 04 =>
  [पृष्ठम्०८६७+ २५]
 05 =>
  (२०५)

1 {@“पुट संसर्गे”@} 2 कथादिः,  अदन्तश्च। 
 ‘भाषासंसर्गसंश्लेषे पोटयेत् पुटेत् पुटेत्।।’ 3 इति देवः। 
 पुटकः-टिका,  पुपुटयिषकः-षिका
   इत्यादीनि सर्वाणि रूपाणि प्रायः चौरादिककथयतिवत् 4 बोध्यानि। 
 5 पुटयितुम्।
प्रासङ्गिक्यः
 
 01 =>
  (१०१२)
 02 =>
  (१०-चुरादिः-१९१३। सक। सेट्। उभ।)
 03 =>
  (श्लो। ७५)
 04 =>
  (१६२)
 05 =>
  [[आ। ‘दुष्पारदुश्चरिततीरणकृद्यथेशो नो चक्षमे पुटयितुं तमकत्रितोष्मा।।’ धा। का। ३। ५९।]]

Capeller

German

 पुट m.
  n.
 ,  ई f.
  Falte,  Ritze,  Höhlung
(oft—° nicht zu übers.)
 Düte aus einem
Blatt (nur m.
 ).

Burnouf

French

 पुट पुट m.
  action de resserrer,  de plier en double [par ex.
une feuille]
		 cheval qui se roule. -- M. n.
  et पुटी f.
  tout
objet formé d'une feuille pliée en forme de cavité: sorte d'assiette
ou de plat,  sorte de vêtement pour couvrir la nudité,  etc.
पुटक n.
  feuille pliée en entonnoir et formant une sorte de
vase.
		 Lotus.
पुटकिनी f.
  réunion de lotus.
पुटग्रीव m.
  pot,  cruche
		 cruche de cuivre.
पुटभेद m.
  (भिद्) détour d'une rivière
		 ville.
Instrument de musique.
पुटोटज n.
  (उटज) parasol.
पुटोदक m.
  (उदक) noix de coco.

Stchoupak

French

 पुट-
 m.
  nt. pli,  poche,  sac 
 creux,  cavité,  paupière 
 bourgeon 
 m.
 
récipient fait en feuilles roulées ou pliées 
 -क- m.
  id. 
 -इका-
f.
  sorte de récipient 
 -ता- f.
  clôture.
°पाक- m.
  certain procédé de cuisson (not. de remèdes) sous une
couche de feuilles et de terre glaise,  cuisson en vase clos.
°भेद- m.
  fait d'ouvrir (les yeux) 
 ville 
 -न- nt. éclosion (de
boutons) 
 ville,  cité.
पुटान्तर् adv. à l'intérieur des paupières.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.