| YouTube Channel

पुंस (puMsa)

 
शब्दसागरः
English
पुंस r. 10th cl. (-पुंसयति-ते)
1. To punish, to pain.
2. To crush, to
grind. चु० उभ० सक० सेट् ।
Wilson
English
पुंस r. 10th cl. (पुसयति) To punish, to pain.
Monier Williams Cologne
English
पुंस in comp. for 2. पुंस्.
Monier Williams 1872
English
पुंस (at the end of a comp.) = 2. पुंस्
[cf.
न-प्°, महा-प्°, स्त्री-प्°।]
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 पुंस्
मूलधातुः:
 पुंस
धात्वर्थः:
 अभिवर्धने
गणः:
 चुरादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 उभयपदी
रूपम्:
 पुंसयति-ते
धातुप्रदीपः
Sanskrit
पुंसँ पुंस अभिवर्धने
- पुंसयति पुंसयामास 98
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
पुंस, क मर्द्दे । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(चुरां-परं-सकं-सेट् ।) ओष्ठ्यवर्गशेषोपधः । संयोगादनु-स्वारः । तेन क्विपि पुंसोऽसुङ्घावित्यसुङि पुमान् ।मर्द्दोऽभिमर्द्दनम् । क, पुंसयति खलं राजा ।इति दुर्गादासः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
पुंस मर्दे
चु०
उभ०
सक०
 सेट् । पुंसयति ते अपुपुंसत् त ।
क्षीरतरङ्गिणी
Sanskrit
पुंसँ पुंस अभिमर्दने
- उत्पुंसयति 95
धातुवृत्तिः
Sanskrit
पुंसँ पुंस (अर्थः) अभिवर्द्धने
( पुंसयति ) 103
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“पुंस अभिवर्धने”@} 2 ‘--अभिमर्दने’ इति क्षीरस्वामी।
पुंसकः-सिका, पुपुंसयिषकः-षिका
3 पुन्-पुंसौ-पुंसः
4 पुंसना, इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि चौरादिकगन्धयतिवत् 5 ज्ञेयानि।
अस्योभयपदि- त्वात् शतरि पुंसयन्-न्ती, पुंसयिष्यन्-न्ती-ती, इति रूपे अधिके इति विशेषः।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१०३१)
02
=>
 (१०-चुरादिः-१६३८। सक। सेट्। उभ।)
03
=>
 [[१। ‘नकारजावनुस्वारपञ्चमौ झलि धातुषु। सकारजश्शकारश्चेर्षाट्टवर्गस्तवर्गजः।।’ इति अभियुक्तोक्त्याऽत्रानुस्वारो नकारस्थानिकः। तेन क्विपि संयोगान्तलोपे नकारान्तं रूपं प्रथमैकवचने बोध्यम्।]]
04
=>
 [[आ। ‘न स्फिट्टयामि किमु चुम्बभिया स्थितोऽसि किं पूलितान्नकृतपुंसनयाऽत्र पुंसाम्।।’ धा। का। ३। २६।]]
05
=>
 (३७५)