| YouTube Channel

पीनसः (pInasaH)

 
Apte
English
पीनसः [pīnasḥ], 1 Cold affecting the nose.
Cough, catarrh.
Apte 1890
English
पीनसः 1 Cold affecting the nose.
2 Cough, catarrh.
Apte Hindi
Hindi
पीनसः
पुं*
 - पीनं स्थूलमपि जनं स्यति नाशयति-पीन + सो + क
नाक परदुष्प्रभाव डालने वाला जुकाम
पीनसः
पुं*
 - पीनं स्थूलमपि जनं स्यति नाशयति-पीन + सो + क
"खांसी, जुकाम"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 पीनसः, प्रतिश्यायः, काशः, कफः, श्लेष्मन्
noun
नासिकारोगविशेषः।
"तेन पीनसस्य भेषजं क्रीतम्/स्वरवर्णविशुद्धिश्च पक्वपीनसलक्षणम्"[श.क]"
Synonyms:
 पीनसः
noun
नासिकायाः व्याधिः।
"पीनसात् घ्राणशक्तिः नश्यति।"
Tamil
Tamil
பீனஸ: : மூக்குச் சளி.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
पीनसः,
पुं,
 (पीनं स्थूलमपि जनं स्यति नाशय-तीति । सो + कः ।) नासिकारोगविशेषः ।पीनास इति भाषा । तत्पर्य्यायः । प्रतिश्यायः२ । इत्यमरः । २ । ६ । ५१ ॥
अपीनसः ३प्रतिश्याः ४ । इति भरतः ॥
नासिकामयः ५ ।इति शब्दरत्नावली ॥
तस्य निदानं यथा, --“आनह्यते यस्य विशुष्यते चप्रक्लिद्यते धूप्यति चैव नासा ।न वेत्ति यो गन्धरसांश्च जन्तु-र्जुष्टं व्यवस्येत् खलु पीनसेन ॥
तञ्चानिलश्लेष्मभवं विकारंब्रूयात् प्रतिश्यायसमानलिङ्गम् ॥
”इति माधवकरः ॥
आमपीनसलक्षणं यथा, --“शिरोगुरुत्वमरुचिर्नासास्रावस्तनुस्वरः ।क्षामः ष्ठीवति चाभीक्ष्णमामपीनसलक्षणम् ॥
”पक्वपीनसलक्षणं यथा, --“आमलिङ्गान्वितः श्लेष्मा घनः खेषु निमज्जात ।स्वरवर्णविशुद्धिश्च पक्वपीनसलक्षणम् ॥
” * ॥
तस्यौषधानि यथा, --“सर्व्वेषु सर्व्वकालं पीनसरोगेषु जातमात्रेषु ।मरिचं गडेन दषा भञ्जीत नरः मुखं लभते ॥
१कट्फलं पौष्करं शृङ्गी व्योषं यासश्च कारवी ।एषां चूर्णं कषायं वा दद्यादार्द्रकजै रसैः ॥
पीनसे स्वरभेदे च नासास्रावे हलीमके ।सन्निपाते कफे वाते कासे श्वासे च शस्यते ॥
२ ॥
व्योषचित्रकतालीशतिन्तिडीकाम्लवेतसम् ।सचव्याजाजितुल्यांशमेलात्वक्पत्रपादिकम् ॥
व्याषादिकमिदं चूर्णं पुराणगुडमिश्रितम् ।पीनसश्वासकासघ्नं रुचिस्वरकरं परम् ॥
” ३ ॥
इति भावप्रकाशः ॥
* ॥
“पिप्पलीत्रिफलाचूर्णं मधुसैन्धवसंयुतम् ।सर्व्वरोगज्वरश्वासशोषपीनसहृद्भवेत् ॥
”इति गारुडे १८९ अध्यायः ॥
(अस्य चिकित्सान्तरं यथा, --“वातात् सकासवैस्वर्य्यं सक्षारं पीनसे घृतम् ।पिबेद्रसं पयश्चोष्णं स्नैहिकं धूममेव वा ॥
”“दशमूलस्य निष्क्वाथे रास्नामधुककल्कवत् ।सिद्धं ससैन्धवं तैलं दशकृत्वो गुणाः स्मृतम् ।स्निग्धस्यास्थापनैर्दोषं निर्हरेद्वातपीनसे ॥
स्निग्धाम्लोष्णैश्च लघ्वन्नं ग्राम्यादीनां रसैर्हितम् ।उष्णाम्बुना स्नानपाननिवातोष्णप्रतिश्रयः ।चिन्ताव्यायामवाक्चेष्टाव्यवायविरतो भवेत् ।पैत्ते सर्पिः पिबेत् सिद्धं शृङ्गबेरशृतम्पयः ॥
पाचनार्थं पिबेत् पक्वे कार्य्यमूर्द्ध्वविरेचनम् ।पाठाद्विरजनीमूर्व्वापिप्पलीजातिपल्लवैः ॥
दन्त्या च साधितं तैलं नस्यं सम्पक्वपीनसे ।पूयास्रे रक्तपित्तघ्नाः कषायो लवणानि च ॥
पाकदाहाद्यरुक्षेषु शीता लेपाः ससेचनाः ।घ्रेयनस्योपचारश्च कषायस्वादुतिक्तकाः ॥
”“गौरवारोचकेष्वादौ लङ्घनं कफपीनसे ।स्वेदाः सेकाश्च पाकार्थं लिप्ते शिरसि सर्पिषा ॥
लशुनं मुद्गचूर्णेन व्याषक्षारसमायुतम् ।देयं कफघ्नं वमनमुत्क्लिष्टश्लेष्मणे हितम् ॥
अपीनसे पूतिनस्ये घ्राणस्रावसकण्डुके ।घूमः शस्तोऽवपीडश्च कटुभिः कफपीनसे ॥
मनःशिला वचाव्योषं विडङ्गं हिङ्गु गुग्गुलुः ।चूर्णो घ्रेयः प्रधमनः कटुभिश्च फलैस्तथा ॥
”“स्निग्धस्य व्याहते वेगे छर्द्दनं कफपीनसे ।वमनीयशृतक्षीरतिलमाषयवागुभिः ॥
”“सर्व्वजित् पीनसे दुष्टे काय्यं शोफे च शोफजित् ।क्षारोऽर्व्वुदाधिमांसेषु क्रिया सर्व्वेष्ववेक्ष्य च ॥
”इति चरके चिकित्सास्थाने २६ अध्याये ॥
“सर्व्व एव प्रतिश्याया नरस्याप्रतिकारिणः ।कालेन रोगजनना जायन्ते दुष्टपीनसाः ॥
वाधिर्य्यमान्ध्यमघ्राणं घोरांश्च नयनामयान् ।कासाग्निसादशोफांश्च वृद्धाः कुर्व्वन्ति पीनसाः ॥
”इत्युत्तरतन्त्रे चतुर्व्विंशेऽध्याये सुश्रुतेनोक्तम् ॥
)