पीनस (pInasa)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
Englishपीनस - pInasa - - coldaffectingthenose
उपरञ्जक - uparaJjaka - - affecting
स्पर्शन - sparzana - - affecting
उपराग - uparAga - - affecting
वेधन - vedhana - - affecting with
भग्ननेत्र - bhagnanetra - - affecting the eyes
उद्दीपन - uddIpana - - affecting violently
आल - Ala - - disease affecting wheat
उपस्पृश् - upaspRz - - touching or affecting verse
गृध्रसी - gRdhrasI - - rheumatism affecting the loins
अधियज्ञ - adhiyajJa - - influence or agency affecting a sacrifice
अतिदेश - atideza - - such a rule as affecting the form of a word
श्लीष्ट - zlISTa - - adhering to one's self i.e. not affecting others
परिवृत्ति - parivRtti - - substitution of one word for another without affecting the sense
पीनस - pInasa - - coldaffectingthenose
पीनस - pInasa - - cold
पीनस - pInasa - - catarrh
Wilson
EnglishApte
Englishपीनसः [pīnasḥ], 1 Cold affecting the nose.
Cough, catarrh.
Monier Williams 1872
EnglishBenfey
EnglishApte Hindi
Hindiपीनसः
- पीनं स्थूलमपि जनं स्यति नाशयति-पीन + सो + क
नाक परदुष्प्रभाव डालने वाला जुकाम
पीनसः
- पीनं स्थूलमपि जनं स्यति नाशयति-पीन + सो + क
"खांसी, जुकाम"
Shabdartha Kaustubha
Kannadaपीनस
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಡು ವಿಧ ಮೂಗಿನ ರೋಗ
निष्पत्तिः - > षो (अन्तकर्मणि) - "कः" (३-२-३)
व्युत्पत्तिः - > पीनं जनं स्यति नाशयति
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskritहिक्का हेक्का च हृल्लासः प्रतिश्यायस्तु पीनसः ।
हिक्का (स्त्री), हेक्का (स्त्री), हृल्लास (पुं), प्रतिश्याय (पुं), पीनस (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskritप्रतिश्याय
प्रतिश्याय, पीनस
मायुः पित्तः कफः श्लेष्मा प्रतिश्यायश्च पीनसः ॥ ६०५ ॥
verse 2.1.1.605
page 0068
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritपीनसः, (पीनं स्थूलमपि जनं स्यति नाशय-तीति । सो + कः ।) नासिकारोगविशेषः ।पीनास इति भाषा । तत्पर्य्यायः । प्रतिश्यायः२ । इत्यमरः । २ । ६ । ५१ ॥
अपीनसः ३प्रतिश्याः ४ । इति भरतः ॥
नासिकामयः ५ ।इति शब्दरत्नावली ॥
तस्य निदानं यथा, --“आनह्यते यस्य विशुष्यते चप्रक्लिद्यते धूप्यति चैव नासा ।न वेत्ति यो गन्धरसांश्च जन्तु-र्जुष्टं व्यवस्येत् खलु पीनसेन ॥
तञ्चानिलश्लेष्मभवं विकारंब्रूयात् प्रतिश्यायसमानलिङ्गम् ॥
”इति माधवकरः ॥
आमपीनसलक्षणं यथा, --“शिरोगुरुत्वमरुचिर्नासास्रावस्तनुस्वरः ।क्षामः ष्ठीवति चाभीक्ष्णमामपीनसलक्षणम् ॥
”पक्वपीनसलक्षणं यथा, --“आमलिङ्गान्वितः श्लेष्मा घनः खेषु निमज्जात ।स्वरवर्णविशुद्धिश्च पक्वपीनसलक्षणम् ॥
” * ॥
तस्यौषधानि यथा, --“सर्व्वेषु सर्व्वकालं पीनसरोगेषु जातमात्रेषु ।मरिचं गडेन दषा भञ्जीत नरः मुखं लभते ॥
१कट्फलं पौष्करं शृङ्गी व्योषं यासश्च कारवी ।एषां चूर्णं कषायं वा दद्यादार्द्रकजै रसैः ॥
पीनसे स्वरभेदे च नासास्रावे हलीमके ।सन्निपाते कफे वाते कासे श्वासे च शस्यते ॥
२ ॥
व्योषचित्रकतालीशतिन्तिडीकाम्लवेतसम् ।सचव्याजाजितुल्यांशमेलात्वक्पत्रपादिकम् ॥
व्याषादिकमिदं चूर्णं पुराणगुडमिश्रितम् ।पीनसश्वासकासघ्नं रुचिस्वरकरं परम् ॥
” ३ ॥
इति भावप्रकाशः ॥
* ॥
“पिप्पलीत्रिफलाचूर्णं मधुसैन्धवसंयुतम् ।सर्व्वरोगज्वरश्वासशोषपीनसहृद्भवेत् ॥
”इति गारुडे १८९ अध्यायः ॥
(अस्य चिकित्सान्तरं यथा, --“वातात् सकासवैस्वर्य्यं सक्षारं पीनसे घृतम् ।पिबेद्रसं पयश्चोष्णं स्नैहिकं धूममेव वा ॥
”“दशमूलस्य निष्क्वाथे रास्नामधुककल्कवत् ।सिद्धं ससैन्धवं तैलं दशकृत्वो गुणाः स्मृतम् ।स्निग्धस्यास्थापनैर्दोषं निर्हरेद्वातपीनसे ॥
स्निग्धाम्लोष्णैश्च लघ्वन्नं ग्राम्यादीनां रसैर्हितम् ।उष्णाम्बुना स्नानपाननिवातोष्णप्रतिश्रयः ।चिन्ताव्यायामवाक्चेष्टाव्यवायविरतो भवेत् ।पैत्ते सर्पिः पिबेत् सिद्धं शृङ्गबेरशृतम्पयः ॥
पाचनार्थं पिबेत् पक्वे कार्य्यमूर्द्ध्वविरेचनम् ।पाठाद्विरजनीमूर्व्वापिप्पलीजातिपल्लवैः ॥
दन्त्या च साधितं तैलं नस्यं सम्पक्वपीनसे ।पूयास्रे रक्तपित्तघ्नाः कषायो लवणानि च ॥
पाकदाहाद्यरुक्षेषु शीता लेपाः ससेचनाः ।घ्रेयनस्योपचारश्च कषायस्वादुतिक्तकाः ॥
”“गौरवारोचकेष्वादौ लङ्घनं कफपीनसे ।स्वेदाः सेकाश्च पाकार्थं लिप्ते शिरसि सर्पिषा ॥
लशुनं मुद्गचूर्णेन व्याषक्षारसमायुतम् ।देयं कफघ्नं वमनमुत्क्लिष्टश्लेष्मणे हितम् ॥
अपीनसे पूतिनस्ये घ्राणस्रावसकण्डुके ।घूमः शस्तोऽवपीडश्च कटुभिः कफपीनसे ॥
मनःशिला वचाव्योषं विडङ्गं हिङ्गु गुग्गुलुः ।चूर्णो घ्रेयः प्रधमनः कटुभिश्च फलैस्तथा ॥
”“स्निग्धस्य व्याहते वेगे छर्द्दनं कफपीनसे ।वमनीयशृतक्षीरतिलमाषयवागुभिः ॥
”“सर्व्वजित् पीनसे दुष्टे काय्यं शोफे च शोफजित् ।क्षारोऽर्व्वुदाधिमांसेषु क्रिया सर्व्वेष्ववेक्ष्य च ॥
”इति चरके चिकित्सास्थाने २६ अध्याये ॥
“सर्व्व एव प्रतिश्याया नरस्याप्रतिकारिणः ।कालेन रोगजनना जायन्ते दुष्टपीनसाः ॥
वाधिर्य्यमान्ध्यमघ्राणं घोरांश्च नयनामयान् ।कासाग्निसादशोफांश्च वृद्धाः कुर्व्वन्ति पीनसाः ॥
”इत्युत्तरतन्त्रे चतुर्व्विंशेऽध्याये सुश्रुतेनोक्तम् ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskritपीनस पीनं पीनतां स्यति सो--क । १ नासिकारोगभेदेप्रतिश्याये अमरः तद्रोगस्य निदानादि माघवकरीक्तं यथा“आनह्यते यस्य विशुष्यते च प्रक्लिद्यते घूप्यति चैव-नासा । न येत्ति यो गन्धरसांश्च जन्तुर्जुष्टं व्यवस्येत्खलु पीनसेन । तञ्चागिकश्लेष्ममवं विकारं ब्रूयात्प्रतिश्यायसमानलिङ्गम्” । आमपीनसलक्षणं यथा“शिरोगुरुत्वमरुचिर्नासास्रावस्तनुस्वरः । क्षामः ष्ठीवतिक्षाभीक्ष्ममाभपीनसलक्षणम्” । पक्वपीनसलक्षणं यथा“आमलिङ्गाग्वितः श्लेष्मा घनः खेषु निमज्जति । स्वर-वर्णविशुद्धिश्च पक्वपीनसलक्षणम्” । २ कर्कठ्यां स्त्रीराजनि० गौरा० ङीष् ।
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.