| YouTube Channel

पीडकः-डिका (pIDakaH-DikA)

 
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“पीड अवगाहने”@} 2 अवगाहनम्--बाधनम्।
‘बाधगाहनयोः’ इति द्रुमे।
‘--गहने’ इति क्षीरस्वामी।
पीडकः-डिका, पिपीडयिषकः-षिका
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि चौरादिककीटयतिवत् 3 ज्ञेयानि।
णमुलि-- 4 पाणावुपपीडं पाण्युपपीडं, पाणिनोपपीडं 5।
6 पीडा, 7 जनापीडः, 8 मुष्टिपीडम्, 9 10 नयोपपीडम्, 11 तिलपीडकः, 12 बाहूपपीडम्।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(१००७)
02
=>
(१०-चुरादिः-१५४४। सक। सेट्। उभ।)
03
=>
(१९४)
04
=>
[[४। ‘सप्तम्यां चोपपीडरुधकर्षः’ (३-४-४९) इति णमुल्। ‘तृतीयाप्रमृतीन्यन्यतरस्याम्’ (२-२-२१) इति समासविकल्पः।]]
05
=>
[वा धारयति]
06
=>
[[५। युचं बाधित्वा भिदादिपाठात् (३-३-१०४) अङ्।]]
07
=>
[[६। ‘कर्मण्यण्’ (३-२-१) इति अण्प्रत्यये रूपम्। जनान्, = समन्तात् पीडयतीति विग्रहः।]]
08
=>
[[C। ‘धनुररिभिरसह्यं मुष्टिपीडं दधाने।’ (भ। का। १-२६) इत्यत्र ‘उप’ इत्युप- सर्गस्याविवक्षा ज्ञेया। यथा ‘उपेयिवान्’ इत्यत्र, ‘ईयिवान्’ इति सिद्ध्यर्थं ‘उप’ इत्यस्याविवक्षा।]]
09
=>
[पृष्ठम्०८६६+ २७]
10
=>
[[आ। ‘सलीलमालिङ्ग्य नयोपपीडमनामयं पृच्छति वासवस्त्वाम्।’ नैषधे ६। ७८।]]
11
=>
[[१। पीडयतीति पीडकः। तिलस्य पीडकः तिलपीडकः = तैलाविष्करणार्थो दारु- विशेषः।]]
12
=>
[[B। ‘बाहूपपीडमाश्लिष्य जगाहे द्यां निशाचरः।।’ भ। का। ५। ९४।]]