| YouTube Channel

पिश (piza)

 
शब्दसागरः
English
पिश r. 1st. cl. (पिंशति)
1. To be decomposed, to be reduced to consti-
tuent parts.
2. To be organised.
3. To enlighten, to light. अवयवे
समूहस्यांशभावे अक० दीपनायांसक० तुदा० मुचा० पर० सेट् ।
पिश(स)
mfn.
 (-शः-शा-शं) Free from sin.
n.
 (शं) Having many forms.
E.
पिश to organise,
aff.
 क ।
Capeller Eng
English
पिश॑
m.
 a kind of deer.
Wilson
English
पिश r. 1st cl. (पिशति)
1 To be decomposed, to be reduced to constituent parts.
2 To be organised.
3 To enlighten, to light.
Apte
English
पिश [piśa],
a.
Free from sin
Multiform.
Apte 1890
English
पिश a. 1 Free from sin.
2 Multiform.
Monier Williams Cologne
English
पिश॑
m.
=
 रुरु, a sort of deer (probably so called from its colour
cf.
 next),
RV.
 i, 64, 8 (Sāy. )
Monier Williams 1872
English
पिश, अस्, m., Ved. (according to Sāy.) = रुरु, a
sort of deer (probably so called from its colour).
Macdonell
English
पिश piś-á,
m.
 [dappled, fair], deer.
Benfey
English
पिश पिश् + अ,
m.
 A deer, Chr. 290,
8 = Rigv. i. 64, 8.
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 पिश्
मूलधातुः:
 पिश
धात्वर्थः:
 अवयवे
गणः:
 तुदादिः
कर्मकत्वं:
 अकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 परस्मैपदी
रूपम्:
 पिंशति
अनुबन्धादिविशेषः:
 मुचादिः
धातुप्रदीपः
Sanskrit
पिशँ पिश अवयवे
- पिंशति पिपेश पेशिता पिशितम् पेशी 163
Vedic Reference
English
Piśa is found in one passage of the Rigveda, ^1 where Sāyaṇa
takes it to mean a deer (ruru).
1) i. 64, 8. Cf. Av. xix. 49, 4
Zimmer, Altindisches Leben, 83
Max
Müller, Sacred Books of the East, 32,
118
Geldner, Rigveda, Glossar, 110.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
पिश, श प अवयवे । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(तुदां-मुचां-परं अकं-सेट् ।) श प, पिंशतिपटः अवयवी स्यादित्यर्थः । इति दुर्गादासः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
पिश अवयये समूहस्यांशभावे अक० दीपनायां
सक०
 तुदा०मुचा०
पर०
 सेट् । पिंशति घटः समूहीभवतीत्यर्थः ।“त्वष्टा रूपाणि पिंशतु” ऋ० १० । १८४ । १ दीपयतु इत्यर्थःअपेशीत् पिपेश ।
पिश(स)
त्रि०
 पिश--क । १ पापनिर्मुक्ते २ बहुरूपे
न०
 ।
क्षीरतरङ्गिणी
Sanskrit
पिशँ पिश अवयवे
- पिंशति हृपिशिरुहि (द0 उ0 147) इतीन्-पेशिर्मासंलेशः पिशुनः, पिशितम्, पेशलः 155
धातुवृत्तिः
Sanskrit
पिशँ पिश (अर्थः) अवयवे
उदात्त उदात्तेत् (पिंशति पिपेश पिपेशिथ पिपिशिव पेशिता पेशिष्यति पिंशतु अपिंशत् पिंशेत् पिंश्यात् अपेशीत् अपेशिष्टाम् पिपिशिषति पेपिश्यते पेपिशीति पेपेष्टि पेशयति अपीपिशत् पिशित्वा पेशित्वा पिशितम्) पिशिताशः पिशाचः) पूषोदरादित्वात्सिद्धिः ( 1 ) ( 1 ) पिशितपूर्वादश्धातोरणि इतशब्दस्य लोपः, शकारस्य चकारश्शकारस्य जश्त्वाभावश्च पूषोदरादित्वात् पितितमश्नातीति पिशचः ( पिशङ्गः ) बाहुलकादङृगच् ( पिशङ्गी ( पिशङृगा ) [ पिशङ्गादुपसंख्यानम् ] इति ङीप् ( पेशी ) गर्भकोशः पचाद्यजन्ताद्गौरादित्वान्ङीष् अयं दीपनायामपि वर्तते तथा च त्वष्टा रूपाणि पिंशत्वित्यत्र हरदत्तः, पिंशतिर्दीप्तिकर्मा नक्षत्रेभिः पितरो द्यामपिंशन्निति दर्शनादिति पिशगतौ चुरादौ 153
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“पिश अवयवे”@} 2 मुचादिः।
अवयवे = अवयवक्रियायामित्यर्थः।
अयं दीपनायामपि वर्तते।
‘त्वष्टा रूपाणि पिंशतु--’ ऋ।
वे।
3, ‘नक्षत्रेभिः पितरो द्यामपिंशन्।’ ऋ।
वे।
4 इत्यादिषु दीपनार्थे दर्शनात्।
पेशकः-शिका, पेशकः-शिका, पिपिशिषकः-पिपेशिषकः-षिका, पेपिशकः-शिका
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिककेटतिवत् 5 ज्ञेयानि।
शतरि-- 6 पिंशन्-ती, इति रूपम्।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१००१)
02
=>
 (६-तुदादिः-१४३७। अक। सेट्। पर।)
03
=>
 (१०-१८४-१)
04
=>
 (१०-६८-११)
05
=>
 (१९०)
06
=>
 [[१। शतरि, तुदादित्वात् शप्रत्यये, ‘शे मुचादीनाम्’ (७-१-५९) इति नुमि रूपमेवम्।]]
Capeller
German
पिश॑
m.
 Damhirsch.
Grassman
German
piśá, m., Dammhirsch [wegen seiner röthlichen Farbe, von piś
vgl. piśáṅga].
-ā́s {64, 8} 〰 iva supíśas (marútas).