| YouTube Channel

पिफलिषः (piphaliSaH)

 
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“ञि फला विशरणे”@} 2 ‘विशरणम् = विकसनम्।’ इति धा।
का।
व्याख्यायाम् 3।
‘फलेर्विशरणे फुल्लम्, फलितम्, फलति त्रयम्।।
आदितो, ऽनादितस्त्वन्त्ये रूपे निष्पत्तिवाचिनः।’ 4 इति देवः।
फालकः-लिका, फालकः-लिका, पिफलिषकः-षिका, 5 पम्फुलकः-पंफुलकः-लिका
फलिता-त्री, फालयिता-त्री, पिफलिषिता-त्री, पम्फुलिता-त्री
फलन्-न्ती, फालयन्-न्ती, पिफलिषन्-न्ती
-- फलिष्यन्-न्ती-ती, फालयिष्यन्-न्ती-ती, पिफलिषिष्यन्-न्ती-ती
-- -- फालयमानः, फालयिष्यमाणः, -- पम्फुल्यमानः, पम्फुलिष्यमाणः
6 फल्-फलौ-फलः
-- -- -- 7 फुल्लः- 8 फुल्लवान्, 9 प्रफुल्तम्-प्रफुल्तः-प्रफुल्तवान्, 10 फलितम्-फलितवान्, 11 उत्फुल्लः- 12 उत्फुल्लवान्, सम्फुल्लः-सम्फुल्लवान्, फालितः, पिफलिषितः, पम्फुलितः-तवान्
फलम्, 13 फेलिवान्, फालः, पिफलिषुः, पम्फुलः
फलितव्यम्, फालयितव्यम्, पिफलिषितव्यम्, पम्फुलितव्यम्
प्रतिफलनीयम्, फालनीयम्, पिफलिषणीयम्, पम्फुलनीयम्
फाल्यम्, फाल्यम्, पिफलिष्यम्, पम्फुल्यम्
ईषत्फलः-दुष्फलः-सुफलः
-- -- फल्यमानः, फाल्यमानः, पिफलिष्यमाणः, 14 पम्फुल्यमानः
फालः, फालः, पिफलिषः, पम्फुलः
फलितुम्, फालयितुम्, पिफलिषितुम्, पम्फुलितुम्
15 फुल्तिः, फालना, पिफलिषा, पम्फुला
फलनम्, फालनम्, पिफलिषणम्, पम्फुलनम्
फलित्वा, फालयित्वा, पिफलिषित्वा, पम्फुलित्वा
प्रफल्य, प्रफाल्य, प्रपिफलिष्य, प्रपम्फुल्य
फालम् २, फलित्वा २, फालम् २, फालयित्वा २, पिफलिषम् २, पिफलिषित्वा २, पम्फुलम् २
पम्फुलित्वा २
16 फल्गुः।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१०९०)
02
=>
 (१-भ्वादिः-५१६। अक। सेट्। पर।)
03
=>
 (१-६६)
04
=>
 (श्लो। १५८-१५९)
05
=>
 [[३। यङन्ताण्ण्वुलि द्वित्वादिके कृते, ‘उत् परस्यातः’ (७-४-८८) इति उत्तरखण्डस्थाकार- स्योकारे, परसवर्णविकल्पे च रूपद्वयम्। एवं यङन्ते सर्वत्र ज्ञेयम्।]]
06
=>
 [[४। ‘न पदान्ताः परेऽणः सन्ति।’ इति वचनं तु भाष्यासम्मतमिति, लकारन्तस्यास्य प्रयोग उपपन्तः।]]
07
=>
 [[५। निष्ठायाम्, ‘आदितश्च’ (७-२-१६) इति इण्निषेधे, ‘अनुवसर्गात् फुल्लक्षीब--’ (८-२-५५) इत्यत्र निपातनात् निष्ठातकारस्य लकारः, प्रकृतिघटिताकारस्योत्वं च। यद्वा, लत्वस्यासिद्धत्वेन तकारादिप्रत्ययपरकत्वात्, ‘ति च’ (७-४-८९) इत्युत्वमिति ज्ञेयम्।]]
08
=>
 [[६। ‘क्तवतोरप्येतल्लत्वमिष्यते।’ इति वृत्तिः। तन्मते फुल्लवान् इत्यपि साधुः।]]
09
=>
 [[७। अनुपसर्गादेव लत्वस्य निपातनात्, सोपसृष्टात् इण्निषेधे, उत्वे च रूपमेवम्। प्रफुल्लम् इति तु ‘फुल्ल विकसने’ इत्यस्मात् पचाद्यचि ज्ञेयम्।]]
10
=>
 [[८। ‘विभाषा भावादिकर्मणोः’ (७-२-१७) इति भावे, आदिकर्मणि च या निष्ठा, तत्र विषये इण्निषेधस्य विकल्पनात् फलितम् इत्यपि साधुरिति ज्ञेयम्।]]
11
=>
 [[९। ‘उत्फुल्लसम्फुल्लयोरुपसंख्यानम्’ (वा। ८-२-५५) इति वचनादत्रापि निण्ठातकारस्य लत्वमिति ज्ञेयम्। क्तवत्वन्तस्यापीदं लत्वमिति वृत्तिकारेष्टेः तत्रापि लत्वम्।]]
12
=>
 [पृष्ठम्०९१४+ २६]
13
=>
 [[१। कर्तरि, लिटः क्वसौ, ‘तॄफलभजत्रपश्च’ (६-४-१२२) इत्येत्वाभ्यासलोपे, ‘वस्वे- काजाद्घसाम्’ (७-२-६७) इतीडागमे च रूपम्।]]
14
=>
 [[२। यङन्तात् यकि, ‘हलो यमां यमि लोपः’ (८-४-६४) इति यङो यकारस्य विकल्पेन लोपः। लोपाभावपक्षे तु ‘फम्फुल्य्यमानः’ इत्यपि साधुः। एवं यङन्तात् ल्यप्यपि ज्ञेयम्।]]
15
=>
 [[३। क्तिनि, इण्निषेधे, ‘ति च’ (७-४-८९) इत्युत्वे रूपमेवम्।]]
16
=>
 [[४। ‘फलिपाटि--’ (द। उ। १-१०३) इत्युप्रत्यये गुगागमे च रूपम्। फल्गुः = असारः।]]