| YouTube Channel

पिपीलिका (pipIlikA)

 
Apte
English
पिपीलिका [pipīlikā], A female ant
मणिमयमन्दिरमध्ये पश्यति पिपीलिका छिद्रम्.
Comp.
 -परिसर्पणम् the running about of ants.-मध्य
a.
N.
 of a kind of fast
cf.
 Kull. on
Ms.*
 11.216.
पिप्पटा (डा) A kind of sweetmeat.
Sugar.
Apte 1890
English
पिपीलिका A female ant.
Comp.
परिसर्पणं the running about of ants.
Monier Williams Cologne
English
पिपी°लिका a (इका),
f.
 See
s.v.
पिपी॑लिका b
f.
 the common small red ant or a female ant,
AV.
&c.
Macdonell
English
पिपीलिका pipīl-ikā,
f.
 id.: a,
m.
 id.: -madhya,
a.
 slender in the middle like an ant: 🞄ā,
f.
 any metre the middle pāda of which is 🞄shorter than the preceding and following
🞄ā-madhya,
n.
 ant-waist fast (beginning with 🞄fifteen mouthfuls at full moon, decreasing 🞄daily by one till new moon, and increasing 🞄similarly till full moon).
Hindi
Hindi
चींटी
Apte Hindi
Hindi
पिपीलिका
स्त्री*
 - "पिपीलक + टाप्, इत्वम्"
चींटी
L R Vaidya
English
pipIlikA {% f. %} A female ant.
Sanskrit Tibetan
Tibetan
gro mo
पिपीलिका
grog sbur
पिपीलिका
grogs ma
पिपीलिका
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
पिपीलिका तु हीनाङ्गी ब्राह्मणी स्थूलशीर्षिका ।
-wordlist-
पिपीलिका (स्त्री), हीनाङ्गी (स्त्री), ब्राह्मणी (स्त्री), स्थूलशीर्षिका (स्त्री)
Vedic Reference
English
Pipīlikā in the Atharvaveda^1 and later^2 denotes an ‘ant, ’
the form of the word referring doubtless not so much to the
small species of ant, as it is taken in the later lexicons, ^3 but
rather to the insect's tiny size, which would naturally be
expressed by a diminutive formation of the name. The form
Pipīlaka^4 is found in the Chāndogya Upaniṣad.^5
1) vii. 56, 7. Cf. xx. 134. 6.
2) Maitrāyaṇī Saṃhitā, iii. 6, 7
Pañcaviṃśa Brāhmaṇa, v. 6, 10
xv. 17, 8
Bṛhadāraṇyaka Upaniṣad,
i. 4, 9. 29 (Mādhyaṃdina = i. 4, 4, 16
Kāṇva)
Nirukta, vii. 13
Aitareya
Āraṇyaka, i. 3, 8
ii. 1, 6.
3) St. Petersburg Dictionary, s.v.
4) Cf. kanīnaka beside kanīnikā, ‘pupil
of the eye.’
5) vii. 2, 1
7, 1
8, 1
10, 1.
Cf. Zimmer, Altindisches Leben, 97
Edgerton, Journal of the American
Oriental Society, 31, 128.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
पिपीलिका,
स्त्री,
 (पिपीलक + टापि अत इत्वम् ।)हीनाङ्गी । इति हेमचन्द्रः । ४ । २७३ ॥
क्षुदेपिँपीडा इति भाषा ॥
तत्पर्य्यायः । पिपी-लिकः २ पिपीलः ३ पीलकः ४ । इति शब्द-रत्नावली ॥
पिपीली ५ पिपिली ६ स्त्रीसंज्ञा७ । इति राजनिर्घण्टः ॥
हीरा ८ । इतित्रिकाण्डशेषः ॥
(यथा, हरिवंशे । २४ । ४ ।“श्रुत्वा तु याच्यमानां तां क्रुद्धां सूक्ष्मपिपीलि-काम् ।ब्रह्मदत्तो महाहासमकस्मादेव चाहसत् ॥
”)