पित्र्य (pitrya)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 पित्र्य mfn.
   (-त्र्यः-त्र्या-त्र्यं)
	 1. Paternal,  ancestral.
	 2. Obsequial,  relating
to deceased progenitors.
	 m.
  (-त्र्यः)
	 1. An elder brother.
	 2. The
month of māgha.
	 n.
  (-त्र्यं) The part of the hand between the
forefinger and thumb,  sacred to the manes.
	 f.
  (-त्र्या)
	 1. One of
the lunar asterisms,  called Maghā.
	 2. Day of full moon. 
	 3.
Ceremonies performed in honour of the deceased on the day of full
or new moon. 
 E.
  पितृ a father,  and यत् aff.
  ,  रीङ् substituted for ऋ.

Capeller Eng

English

 पि॑त्र्य a.
  paternal,  ancestral,  belonging or sacred to the
Manes. 

Yates

English

 पित्र्य (त्र्यः-त्र्या-त्र्यं)
a. Paternal.
m.
  A
father's elder brother.
f.
  A lu-
nar asterism
 full moon
 a fu-
neral ceremony.
n.
  Part between
the thumb and forefinger.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

पित्र्य 	-	 pitrya 	-	 adj.
  	-	 paternal
पितृष्वेसा 	-	 pitRSvesA 	-	 f.
  	-	 paternalaunt
ज्ञाति 	-	 jJAti 	-	 m.
  	-	 paternalrelation
पितृष्वस्त्रीय 	-	 pitRSvastrIya 	-	 m.
  	-	 paternalaunt'sson
पितृष्वसेय 	-	 pitRSvaseya 	-	 m.
  	-	 paternalaunt'sson
पितामह 	-	 pitAmaha 	-	 m.
  	-	 paternalgrandfather
पितृव्यज 	-	 pitRvyaja 	-	 m.
  	-	 paternaluncle'sson
पितृव्यपत्नी 	-	 pitRvyapatnI 	-	 f.
  	-	 paternaluncle'swife
पितृष्वसृपति 	-	 pitRSvasRpati 	-	 m.
  	-	 paternalaunt'shusband
पितृष्वस्त्रीया 	-	 pitRSvastrIyA 	-	 f.
  	-	 paternalaunt'sdaughter
पितृष्वसेया 	-	 pitRSvaseyA 	-	 f.
  	-	 paternalaunt'sdaughter
प्रपितामही 	-	 prapitAmahI 	-	 f.
  	-	 paternalgrand-grandmother
प्रपितामह 	-	 prapitAmaha 	-	 m.
  	-	 paternalgreat-grandfather
पैतामह 	-	 paitAmaha 	-	 adj.
  	-	 relatingtoapaternalgrandfather
पैतृक 	-	  paitRka 	-	 adj.
  	-	 paternal
बैजिक 	-	  baijika 	-	 adj.
  	-	 paternal
पितृव्या 	-	  pitRvyA 	-	 f.
  	-	 paternal aunt
तातगु 	-	  tAtagu 	-	 m.
  	-	 paternal uncle
ताततुल्य 	-	  tAtatulya 	-	 m.
  	-	 paternal uncle
पितृव्य 	-	  pitRvya 	-	 m.
  	-	 paternal uncle
पैतृकभूमि 	-	  paitRkabhUmi 	-	 f.
  	-	 paternal estate
पितृवंश 	-	  pitRvaMza 	-	 m.
  	-	 paternal family
लेपभागिन् 	-	  lepabhAgin 	-	 m.
  	-	 paternal ancestor
पितृ 	-	  pitR 	-	 m.
  	-	 paternal ancestors
पितामही 	-	  pitAmahI 	-	 f.
  	-	 paternal grandmother
पिताम 	-	  pitAma 	-	 m.
  	-	 paternal grandfather
प्रपितृव्य 	-	  prapitRvya 	-	 m.
  	-	 paternal grand-uncle
अपितृक 	-	  apitRka 	-	 adj.
  	-	  not ancestral or paternal
अपित्र्य 	-	  apitrya 	-	 adj.
  	-	  not ancestral or paternal
प्रपितामही 	-	  prapitAmahI 	-	 f.
  	-	 paternal great-grandmother
वृद्धप्रपितामही 	-	  vRddhaprapitAmahI 	-	 f.
  	-	 paternal great-grandmother
वृद्धप्रधान 	-	  vRddhapradhAna 	-	 m.
  	-	 paternal great-grandfather
सुपित्र्य 	-	  supitrya 	-	 adj.
  	-	  maintaining the paternal well
पितृष्वसामातुल 	-	  pitRSvasAmAtula 	-	 m.
  	-	 paternal aunt and maternal uncle
पितृपक्ष 	-	  pitRpakSa 	-	 m.
  	-	 paternal side or party or relationship
अतिपितामह 	-	  atipitAmaha 	-	 m.
  	-	  surpassing his own paternal grandfather
पैतृष्वसेय 	-	  paitRSvaseya 	-	 adj.
  	-	  sprung from a father's sister or paternal aunt
उभयतःसुजात 	-	  ubhayataHsujAta 	-	 adj.
  	-	  well-born both by the paternal and maternal side

पित्र्य 	-	 pitrya 	-	 adj.
  	-	 paternal
पित्र्य 	-	 pitrya 	-	 adj.
  	-	 ancestral
पित्र्य 	-	 pitrya 	-	 adj.
  	-	  patrimonial
पित्र्य 	-	 pitrya 	-	 adj.
  	-	  relating or consecrated to the pitRs
पित्र्य 	-	 pitrya 	-	 adj.
  	-	  derived from or relating to a father
पित्र्य 	-	 pitrya 	-	 m.
  	-	  month mAgha
पित्र्य 	-	 pitrya 	-	 m.
  	-	  day of full moon and the worship of the pitRs on that day
पित्र्य 	-	 pitrya 	-	 m.
  	-	  green gram  [ Vigna radiata - Bot. ]
पित्र्य 	-	 pitrya 	-	 m.
  	-	  eldest brother
पित्र्य 	-	 pitrya 	-	 n.
  	-	  honey
पित्र्य 	-	 pitrya 	-	 n.
  	-	  nakSatra maghA
पित्र्य 	-	 pitrya 	-	 n.
  	-	  worship of the pitRs
पित्र्य 	-	 pitrya 	-	 n.
  	-	  nature or character of a father
पित्र्य 	-	 pitrya 	-	 n.
  	-	  obsequial ceremony

पित्र्य 	-	 pitrya 	-	 adj.
  	-	 ancestral
पैतृक 	-	 paitRka 	-	 adj.
  	-	 ancestral
पौतृक 	-	  pautRka 	-	 adj.
  	-	 ancestral
पितृपैतामह 	-	  pitRpaitAmaha 	-	 adj.
  	-	 ancestral
कौलिक 	-	  kaulika 	-	 adj.
  	-	 ancestral
पौर्विक 	-	  paurvika 	-	 adj.
  	-	 ancestral
पूर्विण 	-	  pUrviNa 	-	 adj.
  	-	 ancestral
रिक्थ 	-	  riktha 	-	 n.
  	-	 ancestral property
पैतृकधन 	-	  paitRkadhana 	-	 n.
  	-	 ancestral property
अपितृक 	-	  apitRka 	-	 adj.
  	-	  not ancestral or paternal
अपित्र्य 	-	  apitrya 	-	 adj.
  	-	  not ancestral or paternal

 
   पित्र्य  pitrya adj.
   patrimonial   
   पितृप्राप्त  pitRprApta adj.
   inherited patrimonially     
            

Wilson

English

 पित्र्य
mfn.
   (-त्र्याः-त्र्या-त्र्यं)
1 Paternal,  ancestral.
2 Obsequial,  relating to deceased progenitors.
m.
  (-त्र्यः) A father's
elder brother.
n.
  (-त्र्यं) The part of the hand between the forefinger and
thumb,  sacred to the manes.
f.
  (-त्र्या)
1 One of the lunar asterisms,  also Magha.
2 Day of full moon. 
3 Ceremonies performed in honour of the deceased on the day of full moon. 
E.
  पितृ a father,  and यत् aff.
  ,  रीङ् substituted for ऋ.

Apte

English

पित्र्य [pitrya],  a.
  [पितुरिदं प्रियं वा पितृत आगतं वा यत्]

Paternal,  patrimonial,  ancestral.

(a) Relating or sacred to the deceased ancestors
 Ms.*
  2.58. (b) Obsequial.

त्र्यः the eldest brother.

The month of Māgha. 

त्र्या The constellation called Maghā.

The day of full as well as new moon. 

त्र्यम् The lunar mansion called Maghā.

The part of the hand between the fore-finger and the thumb (sacred to the Manes).

The Śrāddha ritual (श्राद्धकल्प)
 Ch. Up.*
   7.1.2.

The nature of a father.

Apte 1890

English

 पित्र्य a. [पितुरिदं प्रियं वा पितृत आगतं वा यत्] 1 Paternal,  patrimonial,  ancestral. 
2 (a) Relating or sacred to the deceased ancestors
 Ms. 2 59. (b) Obsequial. 
त्र्यः 1 The eldest brother. 
2 The month of Māgha. 
त्र्या 1 The constellation called Maghā. 
2 The day of full as well as new moon. 
त्र्यं 1 The lunar mansion called Maghā. 
2 The part of the hand between the fore-finger and the thumb (sacred to the Manes). 

Monier Williams Cologne

English

 पि॑त्र्य mf(आ)n.  derived from or relating to a father,  paternal,  patrimonial,  ancestral,  RV.
   &c.
   &c.
  

 relating or consecrated to the Pitṛs,  Mn.
  
 MBh.
   &c.
   (with तीर्थ n.
  =
  पितृ-त्°,  Mn.
   ii,  59
 with दिश् f.
  the south,  ŚāṅkhGṛ.
 
 with प्र-दिश् id.,  RV.
  )

 पित्र्य m.
  the eldest brother (who takes the place of a f°),  L.
 

 the month Māgha,  L.
 

 the ritual for oblations to the P°s ChUp.
   ,  Sch.

 Phaseolus Radiatus,  L.
 

 पित्र्य n.
  the nature or character of a father,  R.
 

 (with or sc.  कर्मन्) worship of the P°s,  obsequial ceremony,  ŚBr.
  
 Mn.
   &c.
  

 the Nakṣatra Maghā,  Var.
 

 honey,  L.
 

 =
  पितृ-तीर्थ (cf.   above),  W.
 

Monier Williams 1872

English

 पित्र्य,  अस्,  आ,  अम्,  derived from a father,  relating
to a father,  paternal,  patrimonial,  ancestral,  belonging
to a father or to progenitors,  usual or customary with
a father
 relating to deceased ancestors,  consecrated
to the Manes,  referring or devoted to the Manes, 
obsequial
 in Manu II. 59. पित्र्यं तीर्थम् = the
part of the hand sacred to deified progenitors,  i. e.
the part between the fore-finger and thumb
 (अस्), 
m. the eldest brother (who takes the place of a
father)
 the month Māgha
 (आ),  f. the Nakṣatra
Maghā (presided over by the Manes)
 the day of
full moon,  the worship of the Manes on the day
of full moon
 (अम्),  n.,  scil. कर्म,  the worship
of the Manes
 the Nakṣatra Maghā
 the part of
the hand between the fore-finger and thumb.
—पित्र्या-वत्,  आन्,  अती,  अत्,  Ved. (perhaps) possess-
ing property inherited from a father
 (Sāy.) =
पितृ-मत्,  q. v.

Macdonell

English

 पित्र्य pítr-ya,  a.
  paternal
 ancestral
 relating 🞄or sacred to the Manes
 with tīrtha,  🞄n.  part of the hand between thumb and forefinger 🞄sacred to the Manes
 with diś,  f.
  south.

Benfey

English

 पित्र्य पित्र्य,  i. e. पितृ + य, 
 I. adj.
 ,  f.
 
या।
 1. Paternal,  Man.  9,  92.
 2. Re-
ferring,  devoted,  to the Manes,  2,  59.
 II. n.
 
 1. Worship of the Manes.
 2.
The lunar mansion Maghā.

Apte Hindi

Hindi

पित्र्य
वि* - "पितुः इदम्- पितृ + यत्,  रीङ् आदेशः"
"पैतृक,  बपौती का,  पुश्तैनी"

पित्र्य
वि* - "पितुः इदम्- पितृ + यत्,  रीङ् आदेशः"
मृत पितरों से संबंध रखने वाला

पित्र्य
वि* - "पितुः इदम्- पितृ + यत्,  रीङ् आदेशः"
और्ध्वदैहिकक्रियासंबंधी

पित्र्यः
पुं*
  - "पितुः इदम्- पितृ + यत्,  रीङ् आदेशः"
ज्येष्ठ भाई

पित्र्यः
पुं*
  - -
माघमास

पित्र्यम्
नपुं*
   - -
मघा नाम का नक्षत्र

पित्र्यम्
नपुं*
   - -
अंगूठे और तर्जनी के बीच का हथेली का भाग (पितरों के लिए पूज्य)

Shabdartha Kaustubha

Kannada

पित्र्य
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪಿತೃತೀರ್ಥ /ಪಿತೃಗಳನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಅಂಗುಷ್ಠ ಮತ್ತು ತರ್ಜನಿಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಬಿಡುವ ತೀರ್ಥ
निष्पत्तिः - > "यत्" (४-२-३१)
व्युत्पत्तिः - > पितरो देवता अस्य
प्रयोगाः - > "कायमङ्गुलिमूलेऽग्रे दैवं पित्र्यं तयोरधः"
उल्लेखाः - > मनु० २-५९
पित्र्य
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮಧು
पित्र्य
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮಾಘಮಾಸ
पित्र्य
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರ
पित्र्य
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮಾಷ/ಉದ್ದು
पित्र्य
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಪಿತೃಸಂಬಂಧವಾದ /ತಂದೆಯಿಂದ ಬಂದ /ತಂದೆಯಿಂದ ಪ್ರಾಪ್ತವಾದ
निष्पत्तिः - > "यत्" (४-३-७९)
व्युत्पत्तिः - > पितुरागतम्
प्रयोगाः - > "ज्येष्ठ एव तु गृह्णीयात् पित्र्यं धन्मशेषतः । शोषास्तमुपजीवेयुः यथैव पितरं तथा ॥"
उल्लेखाः - > मनु० ९-१०५
पित्र्य
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಶ್ರಾದ್ಧಕ್ಕೆ ಅರ್ಹವಾದ
प्रयोगाः - > "कफग्नं खड्गिपिशितं कषायमनिलापहम् । पित्र्यं पवित्रमायुष्यं बद्धमूत्रं विरूक्षणम् ॥"
उल्लेखाः - > सुश्रुत० सू० ४६-१०३

L R Vaidya

English

 pitrya {% (I) a. (f. त्र्या) %} Ancestral,  patrimonial,  relating to deceased ancestors.

 pitrya {% (II) m. %} 1. The elder brother
 2. the month of Māgha.

 pitrya {% (III) n. %} 1. The part of the hand between the forefinger and the thumb
 2. the lunar asterism called Maghā.

Bopp

Latin

 पित्र्य (a पितृ s. य) paternus. MAN. 10. 59.

Lanman

English

 pítrya,  a. of one's father
 of (our)
fathers,  78^18
 of or belonging to or sacred
to the Manes. [pitṛ́,  1212b: cf. πάτριος, 
Lat. patrius,  ‘of one's father.’]

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 पित्र्य n. auch: die Natur des Vaters,  R. 3,  22,  32.

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  पैतृक,  कौलिक,  पित्र्य,  पौर्विक
adjective
 
पितुरागतं प्राप्तं वा।
 "तेन स्वस्य पैतृकं धनं दीनेभ्यः दत्तम्।"

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
स्वजाते त्वौरसोरस्यौ मृते भर्तरि जारजः ।
गोलकोऽथामृते कुण्डे भ्राता तु स्यात्सहोदरः ॥ ५५० ॥
समानोदर्यसोदर्यसगर्भसहजा अपि ।
सोदरश्च स तु ज्येष्ठः स्यात्पित्र्यः पूर्वजोऽग्रजः ॥ ५५१ ॥
-wordlist-
 
औरस (पुं),  औरस्य (पुं),  गोलक (पुं),  कुण्ड (पुं),  भ्रातृ (पुं),  सहोदर (पुं),  समानोदर्य (पुं),  सोदर्य (पुं),  सगर्भ (पुं),  सहज (पुं),  सोदर (पुं),  ज्येष्ठ (पुं),  पित्र्य (पुं),  पूर्वज (पुं),  अग्रज (पुं)

--source--
 
पित्र्यं तर्जन्यङ्गुष्ठान्तर्दैवतं त्वङ्गुलीमुखे ॥ ८४० ॥
-wordlist-
 
पित्र्य (क्ली),  दैवत (क्ली)

Mahabharata

English

Pitrya (“belonging to the Pitṛs”),  adj.: I,  105 (loke),  4655 (ṛṇāt),  4660 (do.)
 III,  †947 (ºāni)
 XII,  5414 (karma),  8493 (rātryahanī = māsaḥ),  12651,  12671,  12682,  12688,  13399,  13400,  13413,  13542,  13560
 XIII,  1572,  1579,  1583,  1615,  1620,  1675,  4271 (karmaṇi),  5060 (ºāni),  5065,  5075 (ºāni),  5081,  7144
 XIV,  109 (karma)
 XVIII,  198 (loke).

Vedic Reference

English

 Pitrya occurs in the list of sciences given in the Chāndogya
Upaniṣad.^1 Apparently it is to be taken as the science relating
to the cult of the Manes,  as explained by Śaṅkara in his
commentary. As it is in that list followed by Rāśi,  the
St. Petersburg Dictionary is inclined to take Pitrya Rāśi as one
expression,  but in what exact sense does not appear.
1) vii. 1,  2,  4
 2,  1
 7,  1. Cf. Weber,  Indische Studien,  1,  267
 Little,  Gram-
matical Index,  98.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 पित्र्यं,  क्ली,
   (पितरो देवता अस्येति । पितृ + “वाय्-वृतुपित्रुषसो यत् ।” ४ । २ । ३१ । इति यत् ।“रीङृतः ।” ७ । ४ । २७ । इति रीङादेशश्च ।पितृदेवताकदानीयत्वादस्य तथात्वम् ।) मधु ।इति राजनिर्घण्टः ॥
 पितृतीर्थम् । तत्तु तर्ज्ज-न्यङ्गुष्ठान्तः । इति हेमचन्द्रः । ३ । ५०४ ॥
(पितुरिदं पितुरागतं वेति । पितृ + “पितु-र्यत् ।” ४ । ३ । ७९ । इति यत् । ततो रीङा-देशः ।) पितृसम्बन्धिनि,  त्रि । यथा,  --“ज्येष्ठ एव तु गृह्णीयात् पित्र्यं धनमशेषतः ।शेषास्तमुपजीवेयुर्यथैव पितरन्तथा ॥
”इति दायभागः ॥
(पितृप्रियत्वात् श्राद्धार्हे च त्रि । यथा,  सुश्रुते ।१ । ४६ ।“कफघ्नं स्वड्गिपिशितं कषायमनिलापहम् ।पित्र्यं पवित्रमायुष्यं बद्धमूत्रं विरूक्षणम् ॥
”)

 पित्र्यः,  पुं,
   (पितुस्तुल्य इति । बाहुलकात् यत् ।ततो रीङादेशः ।) ज्येष्ठभ्राता । इति हेमचन्द्रः ।३ । २१५ ॥
 (पितॄणां प्रिय इति यत् ।) माषः ।इति शब्दमाला ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 पित्र्य त्रि०
  पितुः इदं प्रियं वा पितृत आगतं वा यत् ।१ पितृसम्बन्धिनि । २ पितृतीर्थे तर्जन्यङ्गुष्ठयोर्मध्यस्थाने३ मधुनि ४ मघानक्षत्रे च राजनि० । तस्य पितृदैवतत्वात्तत्स-म्बन्धित्वम् । ५ पितृप्रिये माषे पु०
  ६ अमावास्यायां तिथौ स्त्रीहेमच० ७ ज्येष्ठभ्रातरि पु०
  ८ पौर्णमास्यां स्त्री शब्दच० ।

Capeller

German

 पि॑त्र्य vom Vater kommend,  väterlich
 auf
die Manen bezüglich,  Manen-,  f.
  आ
Manenopfer. n.
  dass.
 N. eines Mondhauses.

Grassman

German

 (pítrya),  pítria,  a.,  dem Vater oder den Vätern [pitṛ́] gehörig,  von ihnen ausgeführt u. s. w. (meist durch den Genitiv wiederzugeben).
-am [n.] sáhas {882, 6}
 {640, 13}.
-āt pathás {650, 3}.
-asya rāyás {668, 7}.
-āsas náras {517, 9}.
-āṇi ukthā́ni {572, 23}
 sakhiā́ {71, 10}
 {588, 2}
 ā́yudhāni {834, 8}.
-ā [n.] drugdhā́ni {602, 5}.
-ā [f.] dhī́s {273, 2}.
-ām pradíśam {233, 2}.

Burnouf

French

 पित्र्य पित्र्य a. (पितृ
 sfx. य) paternel
relatif aux Ancêtres. -- S. m.
  frère aîné du père. -- S. n.
  la
partie de la main consacrée aux Mânes. -- S. f.
  पित्र्या
cérémonie de la pleine-lune en l'honneur des Ancêtres.
L'astérisme lunaire nommé मघ।

Stchoupak

French

 पित्र्य-
 a. paternel,  patrimonial,  ancestral 
 relatif ou consacré aux
Mânes 
 m.
  rituel des oblations aux Mânes (?) 
 nt. paternité,  nature
 de père 
 cérémonie funéraire 
 -आवन्त्- a. qui possède des
propriétés héritées de son père (?).

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.