| YouTube Channel

पि (pi)

 
शब्दसागरः
English
पि r. 1st cl (पियति) To go, to move. तु० सक० पर-अनिट् ।
Capeller Eng
English
पि v. 2 पी.
Yates
English
पि (श) पियति 6.
a. To go
Wilson
English
पि r. 1st. cl. (पियति) To go, to move.
Apte
English
पि [pi], 6
P.
 (पियति) To go, move.
Apte 1890
English
पि {c6c} P. (पियति) To go, move.
Monier Williams Cologne
English
1. पि
cl.
 6.
P.
 पियति, to go, move,
Dhātup.
 xxviii, 112 (cf. √ 2. पी).
2. पि See under अपि.
2. पी or पि (connected with √ प्यै),
cl.
 1. Ā. प॑यते (cl. 2. Ā.
pr.
p.
 पि॑यान
cl.
 3.
P.
Impv.
 पीपिही
impf.
 अ॑पीपेत्, अ॑पीपयत्
Subj. पिप्यतम्, °ताम्
पीपयत् Ā. °यन्त,
p.
 Ā. पा॑प्यान
pf.
P.
 पीपा॑य. 2. sg. पीपेथ, 3.
pl.
 पिप्युर्
p.
 Ā. पीप्यान॑),
to swell, overflow, be exuberant, abound, increase, grow
(trans.) to fatten, cause to swell or be exuberant, surfeit,
RV.
Monier Williams 1872
English
पि 1. पि, cl. 6. P. पियति, पेतुम्, to go,
move.
पि 2. पि। See under अपि।
Macdonell
English
पि pi, vb. prefix sts. for api.
Benfey
English
† 1. पि पि, i. 6, पिय, Par. To go.
2. पि पि, sometimes for अपि।
Apte Hindi
Hindi
पि
तुदा* पर* - -
"जाना, हिलना-जुलना"
L R Vaidya
English
pi {% vt. 6P (pres. पियति) %} To go, to move.
Bopp
Latin
1. पि 6. P. पियामि (गतौ) ire. In dial. Vêd. opimare, fe-
cundum reddere, augere
fecundum fieri, augeri. (V.
Westerg. et cf. प्यै, पीन.)
2. पि Praep. insep. pro अपि
v. gr. 111.
Edgerton Buddhist Hybrid
English
pi = Pali id., Skt. and BHS api, 〔§ 4.3, 11, 12〕, also m.c. pī, 〔§ 3.14〕.
Lanman
English
√pi, same as pī.
Kridanta Forms
Sanskrit
पि (पि॒ गतौ - तुदादिः - अनिट्)
ल्युट् = पयनम्
अनीयर् = पयनीयः - पयनीया
ण्वुल् = पायकः - पायिका
तुमुँन् = पेतुम्
तव्य = पेतव्यः - पेतव्या
तृच् = पेता - पेत्री
क्त्वा = पित्वा
ल्यप् = प्रपित्य
क्तवतुँ = पितवान् - पितवती
क्त = पितः - पिता
शतृँ = पियन् - पियन्ती / पियती
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 पि
मूलधातुः:
धात्वर्थः:
 गतौ
गणः:
 तुदादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 अनिट्
उपग्रहः:
 परस्मैपदी
रूपम्:
 पियति
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
पि, श गतौ । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(तुदां-परं-सकं-अनिट् ।) श, पियति । इति दुर्गादासः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
पि गतौ तु०
सक०
पर०
 अनिट् । पियति । अपैषीत् । पिपाय ।पिप्यतु ।
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“पि गतौ”@} 2 पायकः-यिका, पायकः-यिका, 3 पिपीषकः-षिका, 4 पेपीयकः-यिका
पेता-त्री, पाययिता-त्री, पिपीषिता-त्री, पेपीयिता-त्री, 5 पियन् 6 -न्ती-ती, पाययन्-न्ती, पिपीषन्-न्ती
-- पेष्यन्-न्ती-ती, पाययिष्यन्-न्ती-ती, पिपीषिष्यन्-न्ती-ती
-- -- पाययमानः, पाययिष्यमाणः, -- पेपीयमानः, पेपीयिष्यमाणः
सुपित्-पितौ-पितः
-- -- -- पितम्-तः, पायितः, पिपीषितः, पेपीयितः-तवान्
पयः, पायः, पिपीषुः, पेप्यः
पेतव्यम्, पाययितव्यम्, पिपीषितव्यम्, पेपीयितव्यम्
पयनीयम्, पायनीयम्, पिपीषणीयम्, पेपीयनीयम्
पेयम्, पाय्यम्, पिपीष्यम्, पेपीय्यम्
ईषत्पयः-दुष्पयः-सुपयः
-- -- पीयमानः, पाय्यमानः, पिपीष्यमाणः, पेपीय्यमानः
7 8 पयः, पायः, पिपीषः, पेपीयः
पेतुम्, पाययितुम्, पिपीषितुम्, पेपीयितुम्
पितिः, पायना, पिपीषा, पेपीया
पयनम्, पायनम्, पिपीषणम्, पेपीयनम्
पित्वा, पाययित्वा, पिपीषित्वा, पेपीयित्वा
प्रपित्य, प्रपाय्य, प्रपिपीष्य, प्रपेपीय्य
पायम् २, पित्वा २, पायम् २, पाययित्वा २, पिपीषम् २, पिपीषित्वा २, पेपीयम् २
पेपीयित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (९९१)
02
=>
 (६-तुदादिः-१४०५। सक। अनि। पर।)
03
=>
 [[२। सन्नन्तात् ण्वुलि, ‘इको झल्’ (१-२-९) इति सनः कित्त्वे, ‘अज्झनगमां सनि’ (६-४-१६) इति दीर्घः। एवं सन्नन्ते सर्वत्र ज्ञेयम्।]]
04
=>
 [[३। यङन्तात् ण्वुलि, ‘अकृत्सार्वधातुकयोः--’ (७-४-२५) इति दीर्घः। एवं यङन्ते सर्वत्र ज्ञेयम्।]]
05
=>
 [[४। शतरि, ‘तुदादिभ्यः--’ (३-१-७७) इति शप्रत्यये, ‘अचि श्नुधातुभ्रुवाम्--’ (६-४-७७) इतीयङादेशः।]]
06
=>
 [[B। ‘व्यापारेऽत्र तदाऽमरानपि रियन् आशाः पियन् आधित- क्रौर्योत्क्षीणधनुष्प्रसूतनिनदः कंसे व्यकारीद् गरम्।’ धा। का। २। ८३।]]
07
=>
 [पृष्ठम्०८६०+ २५]
08
=>
 [[१। भावे, ‘एरच्’ (३-३-५६) इत्यच्प्रत्ययः। घञपवादः।]]
Capeller
German
पि s. 2. पी.
Grassman
German
√pi, √pī [Fi. 〔125〕, Cu. 〔393〕], vgl. pyā, pinv, 1〉 schwellen, strotzen, besonders von Fett oder Milch
2〉 bildlich von Gütern, Segen u. s. w. strotzen, voll sein, meist mit durchgeführtem Bilde
3〉 schwellen oder strotzen machen, reichlich tränken
4〉 bildlich segensreich machen, segnen, aber oft mit durchgeführtem Bilde. Das Causativ hat dieselben Bedeutungen.
Mit abhí schwellen, strotzen (von Milch).
ā́ 1〉 anschwellen (von Saft)
2〉 Caus. reichlich tränken (mit Milch).
prá 1〉 schwellen, strotzen (von Milch)
2〉 Caus. strotzen machen.
Stamm I. páya:
-ate 1〉 gaús páyobhis {164, 28}.
Stamm II. pi [siehe Part.].
Stamm III. pīpi, vor Vokalen pipy:
-īpes 3〉 íṣam jaritré nadías ná 〰 {312, 21}.
-ipyatam [2. du. Co.] 4〉 stánāv iva nas {230, 6}
dhíyas {425, 2}
{610, 2}
{731, 2}.
-ipyatām [3. du.] 3〉 íṣam nas {491, 12}.
-ipyata [2. pl.] 3〉 dhenúm ū́dhani {225, 6}.
-īpihi 3〉 íṣas, sudúghām dhenúm {476, 4}.
Impf. ápīpi, vor Vok. ápīpy (betont {675, 7}
{708, 1}):
-et 4〉 ṛtám asmai {857, 11}.
-ema [unregelmässig verstärkt] 3〉 vajríṇam {675, 7}.
-yan 3〉 tuā́m (índram) {708, 1} (náras).
Stamm IV. pinu [siehe Part.].
Perf. pīpi, vor Vokalen pipy:
-īpetha [2. s.] 2〉 dāśúṣe {1019, 6} (indra).
-īpā́ya [3. s.] 2〉 dhenús áditis {153, 3}
sá (mártias) śrávasā {451, 3}
anyád (vápus) {507, 1} (márteṣu doháse)
yásya dákṣiṇā {543, 4}.
-īpāya [dass.] 1〉 éṣā (gaús) páyasā {299, 9}
meghás {181, 8} (gós ná séke)
vṛ́ṣṇe indus {485, 21}. — 2〉 dhī́s {193, 9} (amṛ́teṣu). — 4〉 svadhā́m {226, 7}
pathás {649, 6} (táskaras yathā).
-ipyathus 3〉 gā́m {116, 22}
[Page811] {503, 7}
avasám gávi {119, 6}.
-ipyus 1〉 ā́pas cid starias ná gā́vas {539, 4}.
-ipye [3. s. me.] 1〉 ghṛtám ná asáni {632, 13}. — prá 1〉 údhar ághniāyās {805, 3}
síndhus ná (sómas) 〰 árṇasā {819, 12}.
Aorist des Caus. ápīpaya:
-at 3〉 divyā́ni jánma {890, 16} matíbhis.
-anta 1〉 dhenávas ná sū́dās {552, 3}.
pīpáya:
-at 1〉 páyas asya (sómasya) {718, 7}
páyasā mahi gaús {959, 7}. — 2〉 yā́ (prámatis) {291, 6}.
-an 2〉 dyā́vā áhā ca {581, 2}.
-anta 1〉 dhenávas {73, 6}
véṣantīs vā́jais {181, 6}. — 3〉 hárī {181, 5} vā́jais.
pīpaya:
-as 3〉 íṣam {63, 8}.
-at 3〉 enam (sómam) {621, 19}. — 4〉 dyumnám, vā́jam {77, 5}.
-atas 4〉 asmai vṛṣṭím {218, 15}.
-ata 3〉 4〉 dhíyam páyasā‿iva dhenúm {890, 12}.
-an ā́ 2〉 brahmapriyam {152, 6} (dhenávas).
-a prá 2〉 {249, 6} (〰 jínva vā́jān).
-anta 1〉 gā́vas ā́pas ca {153, 4}
tásmai ā́pas {388, 9}
stánam ná vā́jais {169, 4}.
Part. píyāna [von Stamm II.]:
-as 1〉 ṛtásya páyasā {79, 3}.
pī́piāna [von Stamm III.]:
-ā [N. s. f.] 1〉 parivṛktā́‿iva {928, 11}.
-ās [N. pl. f.] abhí sudúghās páyasā {552, 6}.
-ās [A. pl. f.] 1〉 {235, 10} purvī́s ékas adhayat 〰.
pīpiāná:
-ám ā 1〉 ándhas {323, 5}.
-ā́ 1〉 yóṣā {267, 10} (mit schwellender Brust BR.).
pinvāná [von Stamm IV.]:
-ā́s [N. pl. f.] 2〉 {806, 2} dhíyas 〰 svásare ná gávas.
Part. Perf. pīpivás, schwach pipyús:
-īpivā́ṃsam 1〉 stánam {612, 6}
gharmám {430, 1}.
-ipyúṣī [N. s. f.] 1〉 dhenús {634, 3}
{207, 8} (yávasasya)
{427, 8}
(mádhvas) dhā́rā sutásya {728, 7}
{204, 1} (tád āhanā́s abhavat 〰 páyas). — 3〉 śiśúm ná 〰 ‿iva síndhus {186, 5}.
-ipyúṣīm 1〉 dhenúm {223, 3}
íṣam {627, 3}
{633, 25}
{681, 16}
{773, 15}
{798, 18}
{1023, 7}. — 2〉 dhíyam mádhos ghṛtásya 〰 {626, 43}
dhíyam {704, 5}.
-ipyúṣīs [N. pl.] 1〉 pṛ́śnayas {626, 19}
íṣas {627, 19}.
-ipyúṣīs [A. pl.] 1〉 íṣas {969, 6}.
Part. II. pīta:
-as [N. pl. f.] prá 1〉 ghṛtám dúhānās viśvátas prápītās (uṣā́sas) {557, 7}.
Verbale pít (schwellend von Saft, fett) enthalten in a-pít.
Burnouf
French
*पि पि। पियामि 6
p. पिपाय
f2.
पेष्यामि
a1. अपैषम्। Aller, se mouvoir (?).
Augmenter, accroître
rendre fertile, engraisser: ईम् la terre,
Vd.
Devenir fertile
s'accroître, Vd.
Cf. प्यै।
पि पि, sync. pour अपि।
Stchoupak
French
१ पि-
véd. gonfler.
२ पि-
préfixe = अपि।