पाषण्डः (pASaNDaH)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
Wordnet
Sanskrit पाषण्डः
वेदविरुद्धाचारवान् पुरुषः।
"ते पाषण्डस्य कटुनिन्दां आरब्धवन्तः।"
पाषण्डः, औपधिकः, कुयोगी, कुहकः, विप्रतारकः, धर्मध्वजी, आर्यलिंगी, धार्मिकवेशधारी, कपटधर्मी
धर्मम् आश्रित्य स्वार्थं यः साध्नोति।
"पाषण्डस्य वचनेषु विश्वसनेन मोहिनी अन्वतप्यत।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritपाषण्डः, (पापं सनोति दर्शनसंसर्गादिनाददातीति । षणु ञ दाने + ञमन्तात् डः । पृषो-दरादित्वात् साधुः । यद्वा, पाति रक्षति दुष्कृ-तेभ्य इति । पा + क्विप् । पा वेदधर्म्मस्तं षण्ड-यति खण्डयतीति । यदुक्तम् ।“पालनाच्च त्रयीधर्म्मः पाशब्देन निगद्यते ।तं ष(ख)ण्डयन्ति ते यस्मात् पाषण्डास्तेनहेतुना ॥
नानाव्रतधरा नानावेशाः पाषण्डिनो मताः ॥
”)वेदविरुद्धाचारवान् सर्व्ववर्णचिह्नधारी । बौद्ध-क्षपणकादिः । इति भरतः ॥
तत्पर्य्यायः । सर्व्व-लिङ्गी २ । इत्यमरः । २ । ७ । ४५ ॥
कौलिकः ३पाषण्डिकः ४ । इति शब्दत्नावली ॥
* ॥
पाष-ण्डादिसम्भाषणे दोषो यथा, --“तस्मात पाषण्डिभिः पापैरालापं स्पर्शनंत्यजेत् ।विशेषतः क्रियाकाले यज्ञादौ चापि दीक्षितः ॥
क्रियाहानिर्गृहे यस्य मासमेकं प्रजायते ।तस्यावलोकनात् सूर्य्यं पश्येत मतिमान् नरः ॥
किं पुनर्य्यैस्तु सन्त्यक्ता त्रयी सर्व्वात्मना द्विज ! ।पाषण्डभोजिभिः पापैर्व्वेदवादविरोधिभिः ॥
पाषण्डिनो विकर्म्मस्थान् वैडालव्रतिकान् शठान् ।हैतुकान् वकवृत्तींश्च वाङ्मात्रेणापि नार्च्चयेत् ॥
दूरापास्तस्तु संसर्गः सहास्या वापि पापिभिः ।पाषण्डिभिर्दुराचारैस्तस्मात्तान् परिवर्ज्जयेत् ॥
एते नग्नास्तवाख्याता दृष्ट्या श्राद्धोपघातकाः ।येषां सम्भाषणात् पुंसां दिनपुण्यं प्रणश्यति ॥
एते पाषण्डिनामानो ह्येतान्न आलपेद्बुधः ।पुण्यं नश्यति सम्भाषादेतेषां तद्दिनोद्भवम् ॥
पुंसां जटाधरणमौण्ड्यवतां वृथैवमोघाशिनामखिलशौचनिराकृतानाम् ।तोयप्रदानपितृपिण्डबहिष्कृतानांसम्भाषणादपि नरा नरकं प्रयान्ति ॥
”इति विष्णुपुराणे ३ अंशे १८ अध्यायः ॥
* ॥
पाषण्डादीनां लक्षणं यथा, --“भ्रष्टः स्वधर्म्मात् पाषण्डो विकर्म्मस्थो निषिद्धकृत् ।यस्य धर्म्मध्वजो नित्यं सुरध्वज इवोत्थितः ॥
प्रच्छन्नानि च पापानि वैडालं नाम तद्व्रतम् ॥
तद्वान् वैडालव्रतिकः ॥
प्रियं व्यक्ति पुरोऽन्यत्र विप्रियं कुरुते भृशम् ।व्यक्तापराधचेष्टश्च शठोऽयं कथितो बुधैः ॥
सन्देहकृद्धेतुभिर्यः सत्कर्म्मसु सहैतुकः ।अर्व्वाग्दृष्टिर्नैकृतिकः स्वार्थसाधनतत्परः ॥
शठो मिथ्याविनीतश्च वकवृत्तिरुदाहृतः ॥
” इति ।एतट्टीकायां स्वामी ॥
* ॥
अपि च ।सदाशिव उवाच ।“येऽन्यदेवं परत्वेन वदन्त्यज्ञानमोहिताः ।नारायणाज्जगद्बन्द्यं ते वै पाषण्डिनस्तथा ॥
कपालभस्मास्थिधरा ये ह्यवैदिकलिङ्गिनः ।ऋते वनस्थाश्रमाश्च जटावल्कलधारिणः ।अवैदिकक्रियोपेतास्ते वै पाषण्डिनस्तथा ॥
शङ्खचक्रोर्द्ध्वपुण्ड्रादिचिह्नैः प्रियतमैर्हरेः ।रहिता ये द्विजा देवि ! ते वै पाषण्डिनो मताः ॥
श्रुतिस्मृत्युक्तमाचारं यस्तु नाचरति द्विजः ।स पाषण्डीति विज्ञेयः सर्व्वलोकेषु गर्हितः ॥
समस्तयज्ञभोक्तारं विष्णुं ब्रह्मण्यदैवतम् ॥
उदस्य देवताञ्चैव जुहोति च ददाति च ।स पाषण्डीति विज्ञेयः स्वतन्त्रो वापि कर्म्मसु ॥
स्वातन्त्र्यात् क्रियते यैस्तु कर्म्म वेदोदितं महत् ।विना वै भगवत्प्रीत्या ते वै पाषण्डिनः स्मृताः ॥
यस्तु नारायणं देवं ब्रह्मरुद्रादिदैवतैः ।समत्वेनैव वीक्षेत स पाषण्डी भवेत् सदा ॥
अनास्था क्रियते यैस्तु मनोवाक्कायकर्म्मभिः ।वासुदेवं न जानाति स पाषण्डी भवेत् द्विजः ॥
हरेर्नामैकमन्त्राभ्यां लोकाः सद्भिर्विवर्ज्जिताः ।यदि वर्णाश्रमाद्या ये ते वै पाषण्डिनः स्मृताः ॥
वर्णानां गुरवो नित्यं शिवे यद्यप्यवैष्णवाः ।भगवद्धर्म्मरहिता वैष्णवादिविनिन्दकाः ॥
रजस्तमोमया जीवहिंसका जीवभक्षकाः ।असत्प्रतिग्रहरता देवला ग्रामयाजकाः ॥
भ्रष्टाचारास्तथा व्रात्या नानाविबुधपूजकाः ।देवतोच्छिष्टश्राद्धादिभोजिनः शूद्रवत्क्रियाः ॥
विविधासत्कर्म्मरता भक्षणाद्यविचारिणः ।लोभमोहमदक्रोधकामाहङ्कारिणः सदा ॥
एवंविधाः पारदारिकाद्या येऽत्र शुभानने ! ।अन्येषां का कथा तत्र पाषण्डा ब्राह्मणाःस्मृताः ॥
वर्णाश्रमाद्या ये मर्त्याः स्वस्वधर्म्मविवर्ज्जिताः ।ते वै पाषण्डिनो देवि ! नारायणबहिर्मुखाः ॥
सर्व्वाशिनो द्विजा येऽपि सर्व्वविक्रयिणस्तथा ।षड्वेदाचाररहितास्ते वै पाषण्डिनो मताः ॥
ये त्वसद्भक्ष्यपानादिरता लोका निरन्तरम् ।शिवे ! पाषण्डिनो ज्ञेया इह ते नात्र संशयः ॥
विष्णुवैष्णवगोभूमिदेवादिषु विशेषतः ।अश्वत्थतुलसीतीर्थक्षेत्रादिषु महागुरौ ॥
लक्ष्मीसरस्वतीगङ्गायमुनासु वरानने ! ।स्मृताः पाषण्डिनस्तेऽपि ये न सेवापरायणाः ॥
रुद्राक्षेन्द्राक्षभद्राक्षस्फाटिकाक्षादिधारिणः ।जटिला भस्मलिप्ताङ्गास्ते वै पाषण्डिनः प्रिये ! ॥
असिजीवी मसीजीवी धावकः पाचकस्तथा ।एते पाषण्डिनो विप्रा मादकद्रव्यभोजिनः ॥
देविं ! कार्ष्णादयो भक्ता अनन्यशरणास्तु ये ।पाषण्डसङ्गं न कुर्य्युस्तद्गेहे पानभोजने ॥
यदि दैववशाल्लोभान्मोहात्तस्यान्नभोजनम् ।तत्स्पर्शजलपानञ्च चक्रुस्तत्सङ्गमादिकम् ॥
तत्पानभोजनालापसङ्गालिङ्गनतोऽचिरात् ।पाषण्डिनो वैष्णवाः स्युरन्येषामपि का कथा ॥
किमत्र बहुनोक्तेन ब्राह्मणा ये ह्यवैष्णवाः ।असदाचरणाश्चेत् स्युस्तदा पाषण्डिनः स्मृताः ॥
एतद्भोजनपानादिकर्म्मभिर्वैष्णवा जनाः ।पाषण्डिनस्तथा स्युर्व्वै जटाभस्मादिधारिणः ॥
”इति पाद्मो त्तरखण्डे पाषण्डाचरणं नाम ४२ अः ॥
तस्य त्याज्यत्वं यथा, --“त्यज पाषण्डसंसर्गं सङ्गं भज सतां सदा ।कामं क्रोधञ्च लोभञ्च मोहञ्च मदमत्सरौ ॥
”इति पाद्मे क्रियायोगसारे १६ अध्यायः ॥
* ॥
तस्य राष्ट्राद्बहिष्कर्त्तव्यता यथा, --“कितवान् कुशीलवान् क्रूरान् पाषण्डस्थांश्चमानवान् ।विकर्म्मस्थान् शौण्डिकांश्च क्षिप्रं निर्व्वासयेत्पुरात् ॥
एते राष्ट्रे वर्त्तमाना राज्ञः प्रच्छन्नतस्कराः ।विकर्म्मक्रियया नित्यं वाधन्ते भद्रिकाः प्रजाः ॥
”इति मानवे ९ अध्यायः ॥
अपि च ।“आक्रुद्धांश्च तथा लुब्धान् दृष्टार्थातत्त्वभाषिणः ।पाषण्डिनस्तापसादीन् परराष्ट्रेषु योजयेत् ॥
”इति युक्तिकल्पतरुः ॥
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.