पार्ष्णि (pArSNi)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 पार्ष्णि mf.  (-र्ष्णिः)
	 1. The heel.
	 2. The rear of an army.
	 3. The back.
4. Enquiry,  asking.
	 5. A kick.
	 f.
  (-र्ष्णिः)
	 1. A violent or licen-
tious woman,  one intoxicated literally or figuratively,  &c.
	 2. A
name of KUNTĪ the mother of YUDHISHṬHIRA.
 E.
  पृष् to sprin-
kle,  &c. Unādi aff.
   नि.

Capeller Eng

English

 पा॑र्ष्णि f.
  the heel,  fig.
   = back
 acc.
  w.
  ग्रह् attack
from behind. 

Yates

English

 पार्ष्णि (र्ष्णिः) 2.
m.
  f.
  The heel
 rear
of an army
 the back
 a kick
asking.
f.
  Violent woman
Kuntī.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

पार्ष्णि 	-	 pArSNi 	-	 m.
  	-	 heel
पार्ष्णि 	-	 pArSNi 	-	 f.
  	-	  extremity of the fore-axle to which the outside horses of a four-horse chariot are attached
पार्ष्णि 	-	 pArSNi 	-	 f.
  	-	  heel
पार्ष्णि 	-	 pArSNi 	-	 f.
  	-	  foolish or licentious woman
पार्ष्णि 	-	 pArSNi 	-	 f.
  	-	  asking
पार्ष्णि 	-	 pArSNi 	-	 f.
  	-	  kick
पार्ष्णि 	-	 pArSNi 	-	 f.
  	-	  back
पार्ष्णि 	-	 pArSNi 	-	 f.
  	-	  rear of an army
पार्ष्णि 	-	 pArSNi 	-	 f.
  	-	  enquiry

पार्ष्णि 	-	  pArSNi 	-	 f.
  	-	  extremity of the fore-axle to which the outside horses of a four-horse chariot are attached
पार्श्व 	-	  pArzva 	-	 n.
  	-	  extremity of the fore-axle nearest the wheel to which the outside horses of a four-horse chariot are attached
पुरोक्षम् 	-	  purokSam 	-	 ind.
  	-	  before the axle-tree

पार्ष्णि 	-	  pArSNi 	-	 f.
  	-	  extremity of the fore-axle to which the outside horses of a four-horse chariot are attached
पार्श्व 	-	  pArzva 	-	 n.
  	-	  extremity of the fore-axle nearest the wheel to which the outside horses of a four-horse chariot are attached
सुग्रीव 	-	  sugrIva 	-	 m.
  	-	  name of one of the four horses of kRSNa or viSNu
अधिप्रष्टियुग 	-	  adhipraSTiyuga 	-	 n.
  	-	  yoke for attaching a fourth horse laid upon the praSTi

 
   पार्ष्णि  pArSNi  m.
    heel    
   पृष्णि  pRSNi f.
   heel    
   पादुकामूल  pAdukAmUla n.
   heel   
   गोहिर  gohira n.
   heel    
   पार्ष्णिग्राह  pArSNigrAha adj.
   heel-catcher  
   पादमूल  pAdamUla n.
   sole or heel    
   अनुपद  anupada n.
   on the heels of  
   आपार्ष्णि  ApArSNi ind.
   down to the heels   
   आयतपार्ष्णिता  AyatapArSNitA f.
   having a long heel   
   पार्ष्णिघात  pArSNighAta m.
   kick with the heels   
   पदाक्रान्त  padAkrAnta adj.
   following at one's heels  
   पदानुग  padAnuga adj.
   following at one's heels   
   पदानुसार  padAnusAra m.
   following at one's heels  
   पर्यस्ति  paryasti f.
   sitting upon the heels or hams   
   अंह्रिस्कन्ध  aMhriskandha m.
   part of the foot between the ankle and the heel   
   अंह्रिशिरस्  aMhriziras n.
   part of the foot between the ankle and the heel    
   पार्ष्णिग  pArSNiga adj.
   following a person's heels or the rear of an army  
   विषजति  { विषञ्ज् }  viSajati  { viSaJj } verb  be stuck to or clung to i.e. be followed at the heels by   
   पल्यङ्क  palyaGka m.
   cloth wound round the loins while sitting on the heels and hams  
   निगड  nigaDa m.
   heel chains for an elephant or a noose for catching the feet and throwing an animal down     
            

 
   पार्ष्णि  pArSNi  m.
    heel     
   पृष्णि  pRSNi f.
   heel     
   पादुकामूल  pAdukAmUla n.
   heel    
   गोहिर  gohira n.
   heel     
   पार्ष्णिग्राह  pArSNigrAha adj.
   heel-catcher   
   पादमूल  pAdamUla n.
   sole or heel     
   अनुपद  anupada n.
   on the heels of   
   आपार्ष्णि  ApArSNi ind.
   down to the heels    
   आयतपार्ष्णिता  AyatapArSNitA f.
   having a long heel    
   पार्ष्णिघात  pArSNighAta m.
   kick with the heels    
   पदाक्रान्त  padAkrAnta adj.
   following at one's heels   
   पदानुग  padAnuga adj.
   following at one's heels    
   पदानुसार  padAnusAra m.
   following at one's heels   
   पर्यस्ति  paryasti f.
   sitting upon the heels or hams    
   अंह्रिस्कन्ध  aMhriskandha m.
   part of the foot between the ankle and the heel    
   अंह्रिशिरस्  aMhriziras n.
   part of the foot between the ankle and the heel     
   पार्ष्णिग  pArSNiga adj.
   following a person's heels or the rear of an army   
   विषजति  { विषञ्ज् }  viSajati  { viSaJj } verb  be stuck to or clung to i.e. be followed at the heels by    
   पल्यङ्क  palyaGka m.
   cloth wound round the loins while sitting on the heels and hams   
   निगड  nigaDa m.
   heel chains for an elephant or a noose for catching the feet and throwing an animal down    

Wilson

English

 पार्ष्णि
mf.  (-र्ष्णिः)
1 The heel.
2 The rear of an army.
3 The back.
4 Enquiry,  asking.
5 A kick.
f.
  (-र्ष्णिः)
1 A violent woman,  one intoxicated literally or figuratively,  &c.
2 A name of KUNTĪ the mother of YUDHIṢṬHIRA.
E.
  पृष to sprinkle,  &c. Uṇādi aff.
   नि.

Apte

English

पार्ष्णिः [pārṣṇiḥ],  m.
  f.
  [पृष्-नि नि˚ वृद्धिः
 Uṇ.*
  4.52]

The heel
 Bhāg.*
  7.8.31
 उद्वेजयत्यङ्गुलिपार्ष्णिभागान् Ku.*
  1.11
 पार्ष्णिप्रहार K.*
  119
 प्रतनत्रिकपुच्छमूलपार्ष्णिम् Bu. Ch.5.73.

The rear of an army.

The back or rear in general
 शुद्धपार्ष्णिरयान्वितः R.*
  4.26 'with his rear cleared of foes.'

A kick.

Desire of conquering.

Inquiry. (f.  )

A licentious woman. 

An epithet of Kuntī.

The extremity of the fore-axle of a four-horse chariot. Comp.
   -ग्रहः a follower. -ग्रहणम् attacking or threatening an enemy in the rear.

ग्राहः an enemy in the rear
 ˚चिन्ता N.
  of a chapter in Kau. A.
  (7.13). बलिनो$फजलस्यैते पार्ष्णिग्राहाः प्रमाथिनः Śiva B.21. 6
24.44
 also 12.15.

a general commanding the rear of an army.

an ally who supports a prince
 Bhāg.*
  7.2.6
 पार्ष्णिग्राहं च संप्रेक्ष्य तथाक्रन्दं च मण्डले Ms.*
  7. 27. -घातः a kick
 क्षितिं विधुन्वन्निव पार्ष्णिघातैः Ki.*
  17.5.-त्रम् a rear-guard,  a body of forces in the rear,  reserve.-वाहः an outside horse. -विग्रहः an attack by an enmy in the rear
 मा विधान्मुधा कृतानुतापस्त्वयि पार्ष्णिविग्रहम् N.*
  9. 134. -सारथिः a charioteer who drives one of the outside horses.

Apte 1890

English

 पार्ष्णिः m. f. [पृष्-नि नि° वृद्धिः
 Uṇ. 4. 52] 1 The heel
 उद्वेजयत्यंगुलिपार्ष्णिभागान् Ku. 1. 11
 पार्ष्णिप्रहार K. 119. 
2 The rear of an army. 
3 The back or rear in general
 शुद्धपार्ष्णिरयान्वितः R. 4. 26 ‘with his rear cleared of foes.’ 
4 A kick. 
5 Desire of conquering 
6 Inquiry. 
f. 1 A licentious woman. 
2 An epithet of Kuntī. 
Comp. 
ग्रहः a follower. 
ग्रहणं attacking or threatening an enemy in the rear. 
ग्राहः {1} an enemy in the rear. {2} a general commanding the rear of an army. {3} an ally who supports a prince
 Ms. 7. 207. 
घातः a kick
 Ki. 17. 50. 
त्रं a rear-guard,  a body of forces in the rear,  reserve. 
वाहः an outside horse. 
सारथिः a charioteer who drives one of the outside horses. 

Monier Williams Cologne

English

 पा॑र्ष्णि f.
  (L.  also m.
 
 rarely f(पार्ष्णी). 
 fr.
  √ पृष् ? cf.
   Uṇ.
  iv,  52,  Sch.) the heel,  RV.
   &c.
   &c.
  

 the extremity of the fore-axle to which the outside horses of a four-horse chariot are attached (the two inner horses being harnessed to the धुर्,  or chariot-pole),  MBh.
  

 the rear of an army (°णिम् √ ग्रह् with gen.
  ,  to attack in the rear),  MBh.
  
 Hariv.
 
 Kāv.

 the back,  W.
 

 a kick,  ib.

 enquiry,  asking,  ib.

 a foolish or licentious woman,  L.
 

 N.
  of a plant (=  कुन्ती or कुम्भी),  L.
 

Monier Williams 1872

English

 पार्ष्णि पार्ष्णि,  इस्,  m. f.,  rarely पार्ष्णी,  f.
(said to be fr. rt. पृष्),  the heel
 the extremity of
the fore-axle to which the outside horses of a four-
horse chariot are attached (the two inner horses being
harnessed to the धुर् or chariot-pole)
 the rear of
an army
 the back
 a kick
 enquiry,  asking (?)
(इस्),  f. a foolish or licentious woman
 a N. of
Kuntī the wife of Pāṇḍu.
—पार्ष्णि-क्षेम,  अस्, 
m.,  N. of a divinity.
—पार्ष्णि-ग्रह,  अस्,  आ, 
अम्,  seizing from behind,  threatening from behind
(अस्),  m. a follower.
—पार्ष्णि-ग्रहण,  अम्,  n.
attacking or threatening (an enemy) in the rear.
—पार्ष्णि-ग्राह,  अस्,  आ,  अम्,  attacking or menac-
ing (an enemy) in the rear
 (अस्),  m. an enemy in
the rear
 a commander in the rear of an army
an ally who supports a prince (Manu VII. 207).
—पार्ष्णि-त्र,  अम्,  n. ‘rear-protecting, ’ a rear-
guard,  reserve,  a body of forces in the rear.
—पार्ष्-
णि-वाह्,  ट्,  ऊही,  ट्,  or पार्ष्णि-वाह,  अस्,  आ,  अम्,  draw-
ing (i. e. harnessed to) the extremities of the axle-
tree
 (अस्),  m. an outside horse.
—पार्ष्णि-सारथि, 
इस्,  m. a charioteer who drives one of the outside
horses
 (ई),  m. du. the two charioteers who drive
the outer horses attached to the extremities of the
axle-tree.

Macdonell

English

 पार्ष्णि pā́rṣ-ṇi,  f.
  heel
 rear of and army,  🞄back: -ṃ grah,  attack any one (g.) in the 🞄rear
 -grāha,  a.
  attacking in the rear
 m.
  🞄enemy in the rear.

Benfey

English

 पार्ष्णि पार्ष्णि,  m.
  and f.
 ,  and
पार्ष्णी पार्ष्णी (Pañc. 200,  3),  f.
 
 1.
The heel,  MBh. 7,  3179.
 2. The rear
of an army,  the back,  Ragh. 4,  26.
 3. The extremities of the axletree to
which are fastened the two outer
horses of a carriage drawn by four
horses in one line,  MBh. 4,  1415. --
Cf.  Goth. fairzna
 O.H.G. fersna
A.S. fiersna
 Lat. compernes,  pernix
πτέρνα.

Apte Hindi

Hindi

पार्ष्णिः
पुं*
  - "पृष् + नि,  नि* वृद्धिः"
एड़ी

पार्ष्णिः
पुं*
  - "पृष् + नि,  नि* वृद्धिः"
सेना की पिछाड़ी

पार्ष्णिः
पुं*
  - "पृष् + नि,  नि* वृद्धिः"
"पिछड़ी,  पिछला भाग"

पार्ष्णिः
पुं*
  - "पृष् + नि,  नि* वृद्धिः"
ठोकर

पार्ष्णिः
स्त्री*
  - -
व्यभिचारिणी स्त्री

पार्ष्णिः
स्त्री*
  - -
कुन्ती का विशेषण

Shabdartha Kaustubha

Kannada

पार्ष्णि
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹಿಮ್ಮಡಿ /ಕಾಲಿನ ಗಂಟುಗಳ ಕೆಳಭಾಗ
निष्पत्तिः - > पृषु (सेचने) - "निः" वृद्धिश्च (उ० ४-५२) । निपा० ।
व्युत्पत्तिः - > पृष्यतेऽनेन
प्रयोगाः - > "उद्वेजयत्यङ्गुलिपार्ष्णिभागान्मार्गे शिलीभूतहिमेऽपि यत्र"
उल्लेखाः - > कुमा० १-११
पार्ष्णि
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹಿಂಭಾಗ
प्रयोगाः - > "स गुप्तमूलप्रत्यन्तः शुद्धपार्ष्णिरयान्वितः"
उल्लेखाः - > रघु० ४-२६
पार्ष्णि
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸೈನ್ಯದ ಹಿಂಭಾಗ
पार्ष्णि
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜಯಿಸುವ ಅಪೇಕ್ಷೆ
पार्ष्णि
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹುಚ್ಚು ಹಿಡಿದ ಹೆಂಗಸು
विस्तारः - > "पार्ष्णिः स्यादुन्मदस्त्रियाम् । स्त्रियां द्वयोः सैन्यपृष्ठे पादग्रन्थ्यधरेऽपि च" - मेदि०
पार्ष्णि
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕುಂತಿ

L R Vaidya

English

 pArzRi {% (I) m.f. %} 1. The heel,  उद्वेजयत्यंगुलिपार्ष्णिभागान् K.S.i.11
the rear of an army
the back,  शुद्धपार्ष्णिरयान्वितः R.iv.26
a kick.

 pArzRi {% (II) f. %} 1. A licentious woman
 2. an epithet of Kuntī,  wife of Pāṇḍu.

Bopp

Latin

 पार्ष्णि m. f. calx. (Goth. fairzna pro firzna - v. gr. comp.
82. - attenuato आ in i
 et germ. vet. fersna nituntur for-
mâ पार्ष्णा
 ita gr. πτέϱνα adjecto τ
 cf. पृष्ठ dorsum, 
tergum.)

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
पादमूलं गोहिरं स्यात्पार्ष्णिस्तु घुटयोरधः ॥ ६१६ ॥
-wordlist-
 
पादमूल (क्ली),  गोहिर (क्ली),  पार्ष्णि (स्त्री)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

पार्ष्णि
पार्ष्णि,  प्रत्यासार,  रण_पश्चिमभाग
पार्ष्णिः प्रत्यासारे च रणस्य च पश्चिमे भागे ॥ ८२७ ॥
verse 5.1.1.827
page 0095

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 पार्ष्णिः,  पुं,
   स्त्री (पृष्यते भूम्यादिकमनेनेति ।पृष् + “घृणिपृश्निपार्ष्णिचूर्णिभूर्णि ।” उणां ४ ।५२ । इति निप्रत्ययेन निपातनात् साधुः ।)गुल्फस्याधोभागः । पादग्रन्थ्यधरः । इत्यमरः ।२ । ६ । ७२ ॥
 गोडमुडा इति गोडारि इति चभाषा । स तु गर्भस्थस्य मासद्वयेन भवति ।इति सुखबोधः ॥
 (यथा,  कुमारे । १ । ११ ।“उद्वेजयत्यङ्गुलिपार्ष्णिभागान्मार्गे शिलीभूतहिमेऽपि यत्र ॥
”)सैन्यपृष्ठम् । इति मेदिनी । णे,  २० ॥
 (यथा, हरिवंशे । २५ । ३२ ।“उशना तस्य जग्राह पार्ष्णिमाङ्गिरसस्तदा ॥
”)पृष्ठम् । इति हलायुधः ॥
 जिगीपा । यथा,  --“सैन्यपृष्ठे पुमान् पार्ष्णिः पञ्चात्पदजिगीपयोः ॥
”इति रत्नकोषः ॥

 पार्ष्णिः,  स्त्री,
   उन्मदस्त्री । इति मेदिनी । णे,  २० ॥
कुन्ती । इति घरणिः ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 पार्ष्णि पुंस्त्री० पृष--नि नि० वृद्धिः । १ पादग्रन्थेर्गुल्फस्याधो-भागे अमरः । (गोडारि) २ पृष्ठे मेदि० ३ सैन्यपृष्ठेहला० ४ जिगीषायाञ्च पु०
  रत्नकोषः ५ उन्मदस्त्रियां स्त्रीमेदि० कुन्त्यां स्त्री धरणिः ।

Capeller

German

 पा॑र्ष्णि f.
  Ferse,  der Rücken (übertr.)
पार्ष्णिं ग्रह् jemd. (Gen. ) in den Rücken
fallen. 

Grassman

German

 pā́rṣṇi,  (m. oder) f.,  Ferse [Fi. 〔121〕],  wird [nach Ku. in Zeitschr. 〔3, 324〕] zur Wurzel sphar,  sphur (mit den Füssen stossen) gehören,  und,  also (schon in indogermanischer Urzeit) ein s verloren haben.
-iā [I.] {162, 17}.
-ibhyām {989, 4}.

Burnouf

French

 पार्ष्णि पार्ष्णि m.
  f.
  (पृष्) dos,  derrière
talon. 
		 Arrière-garde. -- F. femme violente et enivrée par qq.
passion. 
		 Kuntī.
पार्ष्णिग्राह m.
  (ग्रह्) chef qui se tient à
l'arrière-garde
		 ennemi qui attaque l'arrière-garde.
पार्ष्णित्र n.
  (त्रै) corps de réserve à
l'arrière-garde.

Stchoupak

French

 पार्ष्णि-
 f.
  talon 
 extrémités de l'avant-train (auxquelles sont.
attelés les chevaux de côté) 
 arrière-garde menacée par l'ennemi 
 -इं
ग्रह्- attaquer qq'un (gén. ) par derrière.
°क्षेमन्- m.
  n.
  d'une divinité.
°ग्रह- a. qui prend par derrière,  qui menace par derrière 
-ण- nt. fait d'attaquer l'ennemi par derrière 
 °ग्राह- a. qui
attaque par derrière 
 m.
  ennemi qui menace par derrière.
°घात- m.
  coup de talon 
 °प्रहार- पार्ष्ण्यभिघात- id.
°यन्तृ- m.
  cocher qui guide un cheval de côté.
°वा̆ह्- °वाह- m.
  cheval de côté.
°सारथि- m.
  du. les deux cochers qui guident les chevaux de côté.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.