| YouTube Channel

पार्श्वपरिवर्तन (pArzvaparivartana)

 
शब्दसागरः
English
पार्श्वपरिवर्त्तन
n.
 (-नं)
1. Turning round from one side to the other in a
bed.
2. A festival held in the eleventh day of the first half of
Bhādra when VISHṆU is supposed to turn upon the other side in
his sleep.
E.
 पार्श्व, and परिवर्त्तन turning.
Yates
English
पार्श्व-परिवर्त्तन (नं) 1.
n.
 Turning on
one's side, rolling over.
Wilson
English
पार्श्वपरिवर्त्तन
n.
 (-नं) Turning upon the side.
E.
 पार्श्व, and परिवर्त्तन turning.
Monier Williams Cologne
English
पार्श्व—परिवर्तन
n.
 ‘turning round’,
N.
 of a festival on the 11th day of the light half of the month Bhādra (on which Viṣṇu is supposed to turn upon the other side in his sleep),
Col.
Apte Hindi
Hindi
पार्श्वपरिवर्तनम्
नपुं*
 पार्श्वः-परिवर्तनम् -
विस्तर पर करवट बदलना
पार्श्वपरिवर्तनम्
नपुं*
 पार्श्वः-परिवर्तनम् -
भाद्रपदशुक्ल ११ में होने वाला पर्व
L R Vaidya
English
pArSva-parivartana {% n. %} 1. turning round from one side to the other in a bed
2. a festival held on the eleventh day of the first half of Bhādrapada when Vishṇu is supposed to turn upon the other side in his sleep.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
पार्श्वपरिवर्त्तनं,
क्ली,
 (पार्श्वस्य पार्श्वेन वा परि-वर्त्तनम् ।) कटिदानम् । कर्णिकापरिवृत्तिः ।पाशफेराण इति भाषा । श्रीहरेः पार्श्वपरि-वर्त्तनोत्सवो यथा, --“भाद्रस्य शुक्लैकादश्यां शयनोत्सववत् प्रभोः ।कटिदानोत्सवं कुर्य्याद्वैष्णवैः सह वैष्णवः ॥
”तथा च भविष्योत्तरे ।“प्राप्ते भाद्रपदे मासि एकादश्यां सितेऽहनि ।कटिदानं भवेद्विष्णोर्महापातकनाशनम् ॥
जलाशयान्तिकं नीत्वा संपूज्याभ्यर्च्च्य च प्रभुम् ।कर्णिकापरिवृत्तिञ्च दक्षिणाङ्गे प्रकल्पयेत् ॥
”अस्य व्याख्या । शयनोत्सवात् कथञ्चिद्बिशेपमनु-वादपूर्व्वकं लिखति । जलेति त्रिभिः कर्णिकायाःकट्याः परिवृत्तिं दक्षिणाङ्गे प्रकल्पयेदिति पूर्व्वंवामाङ्गेन सुप्तस्याधुना दक्षिणाङ्गेन शाययेदि-त्यर्थः । तत्कालविशेषश्च पूर्व्वमेव निर्णीतोऽस्ति ।अभ्यर्थनामन्त्रः ।“देवदेव ! जगन्नाथ योगिगम्य ! निरञ्जन ! ।कटिदानं कुरुष्वाद्य मासि भाद्रपदे शुभे ॥
महापूजां ततः कृत्वा वैष्णवान् परितोष्य च ।देवं स्वमन्दिरे नीत्वा यथापूर्व्वं निवेशयेत् ॥
”इति श्रीहरिभक्तिविलासे १५ विलासः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
पार्श्वपरिवर्त्तन
न०
 पार्श्वेन परिवर्त्तनम् । यत्पार्श्वमधःस्थापयित्वा शयितः तत्पार्श्वस्योर्द्धोन्नयने (पाशमोड)१ पार्श्वस्य परावृत्तौ । सुप्तसय हरेः भाद्रशुक्लैकादश्यादौकर्त्तव्ये पार्श्वपरिवर्त्तनाख्ये २ उत्सवभेदे च “प्राप्तेभाद्रपदे मासि एकादश्यां सितेऽहनि । कटिदानं भवेद्वि-ष्णोर्महापातकनाशनम् । जलाशयान्तिकं नीत्वा संपू-ज्याभ्यर्च्य च प्रभुम् । कर्णिकापरिवृत्तिञ्च दक्षिणाङ्गेप्रकल्पयेत्” हरिभ० भवि०
पु०
 । एकादश्यामिति सन्ध्यायांश्रवणमध्यपादलाभे वोध्यमन्यथा “द्वादश्यामेव कारयेत्”तत्र व्यवस्था उत्थानशब्दे ११०३ पृ० दृश्या ।