| YouTube Channel

पारावतः (pArAvataH)

 
Apte
English
पारावतः [pārāvatḥ], 1 pigeon, turtle-dove, dove
पारावतः खरशिला- कणमात्रभोजी कामी भवत्यनुदिनं वद को$त्र हेतुः
Bh.*
 3.154
Me.*
 4.
A monkey.
A mountain.
Comp.
 -अङ्घ्रिपिच्छः a kind of pigeon. -घ्नी
N.
 of the river Sarasvatī.
Apte 1890
English
पारावतः 1 A pigeon, turtle-dove, dove
पारावतः खरशिलाकणमात्रभोजी कामी भवत्यनुदिनं वद कोत्र हेतुः Bh. 3. 154
Me. 38.
2 A monkey.
3 A mountain.
Comp.
अंघ्रिपिच्छः a kind of pigeon.
घ्नी N. of the river Sarasvatī.
Chandas
Sanskrit
सम-वृत्तम्,
अक्षराणि-
 52,
पादेऽक्षराणि-
 13
मात्राः - 22
सङ्ख्याजातिः - अतिजगती
मात्रा-विन्यासः
दा दा द दा दा द दा दा द दा दा द दा
लक्षण-मूलम् - आनन्दमिश्र-जालक्षेत्रम्
Apte Hindi
Hindi
पारावतः
पुं*
 - "पारापतः, पृषो* पस्य वः"
"कबूतर, फाख्ता, पेंडुकी"
पारावतः
पुं*
 - "पारापतः, पृषो* पस्य वः"
बन्दर
पारावतः
पुं*
 - "पारापतः, पृषो* पस्य वः"
पहाड़
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 पारावतः
noun
फलविशेषः- मधुरं खाद्यफलम्।
"सः प्रतिदिनं पारावतम् अत्ति।"
Synonyms:
 कपोतः, पारावतः, पारवतः, पारापतः, कलरवः, कपोतिका, गृहनाशनः, धूम्रलोचनः, कोकदेवः, क्षणरामी, रक्तदृक्, झिल्लीकण्ठः
noun
स्तबकजीवकः मध्यमाकारकः खगः यः प्रायः गृहस्य आलिन्दे धानकणान् भक्षमाणः दृश्यते।
"प्राचीनकाले कपोतः सन्देशवाहकरूपेण कार्यम् अकरोत।"
Tamil
Tamil
பாராவத: : புறா.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
पारावतः,
पुं,
 (पारे गिरिदुर्गनद्यादिपरपारेआपततीति । पार + आ + पत + अच् । पृषो-दरादित्वात् पस्य वः । उड्डीयने सुदक्षत्वा-देवास्य तथात्वम् । यद्बा, परावद्दूरदेश-स्तस्मिन् अन्तरीक्षादिदूरदेशे भवः उड्डीय-मानः सन् स्थित इत्यर्थः । परावत् + अण् ।)पक्षिविशेषः । पायरा इति भाषा ॥
तत्पर्य्यायः ।छेद्यकण्ठः २ कपोतः ३ रक्तलोचनः ४ । इतिरभसः ॥
पारापतः ५ कलरवः ६ अरुण-लोचनः ७ मदनकाकुरवः ८ कामी ९ रक्ते-क्षणः १० मदनमोहनवाग्विलासी ११ कण्ठी-रवः १२ गृहकपोतकः १३ ॥
(यथा, --“सिंहो बली द्विरदकुञ्जरमांसभोजीसंवत्सरेण कुरुते रतिमेकवारम् ।पारावतः खलु शिलाकणमात्रभोजीकामी भवेदनुदिनं वद कोऽत्र हेतुः ॥
”इत्युद्भटः ॥
)अस्य मांसगुणाः । स्निग्धत्वम् । मधुरत्वम् ।गुरुत्वम् । शीतलत्वम् । पित्तास्रदाहनाशित्वम् ।बल्यत्वम् । वीर्य्यवृद्धिदातृत्वम् । इति राज-निर्घण्टः ॥
रसे पाके स्वादुत्वम् । कषायत्वम् ।विशदत्वञ्च । इति राजवल्लभः ॥
तद्भेदो यथा, --“पारावतोऽन्यो वग्देशी कामुको घुल्घुलारवः ।पारावताङ्घ्रिपिच्छश्च ज्ञेयो गलरवश्च सः ॥
”इति राजनिर्घण्टः ॥
मर्कटः । तिन्दुकः । इति मेदिनी । ते, २१२ ॥
गिरिः । इति हेमचन्द्रः ॥
(नागविशेषः । यथा, महाभारते । १ । ५७ । ११ ।“पारावतः पारिजातः पाण्डरो हरिणः कृशः ।विहङ्गः शरभो मेदः प्रमोदः संहतापनः ।ऐरावतकुलादेते प्रविष्टा हव्यवाहनम् ॥
”अम्लवर्गाणामन्यतमः । यथा, सुश्रुते । १ । ४२ ।“दाडिमामलकमातुलुङ्गाम्रातककपित्थकरमर्द्द-वदरकोलप्राचीनामलकतिन्तिडीककोशाम्रभव्य-पारावतवेत्रफललकुचाम्लवेतसदन्तशठतक्रसुरा-शुक्तसौवीरकतुषोदकधान्याम्लप्रभृतीनि समा-सेनाम्लो वर्गः ॥
” * ॥
परात् शत्रोरहङ्कारात्अवति रक्षतीति । अव रक्षणे + शतृ । ततःपारावते इदमिति । तस्येदमित्यण् । दत्तात्रेयस्यगुरुः । इति चिन्तामणिः ॥
)