पादप्रक्षालन (pAdaprakSAlana)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Apte Hindi
Hindiपादप्रक्षालनम्
पादः-प्रक्षालनम् -
पैर धोना
Shabdartha Kaustubha
Kannadaपादप्रक्षालन
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಾಲು ತೊಳೆದುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ
व्युत्पत्तिः - > पादयोः प्रक्षालनम्
पादप्रक्षालन
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಾಲು ತೊಳೆಯುವ ನೀರು
निष्पत्तिः - > क्षल (शौचकर्मणि) - "ल्युट्" (३-३-११७)
व्युत्पत्तिः - > पादौ प्रक्षाल्येते अनेन
प्रयोगाः - > "पादप्रक्षालनं मेधाजनकं सुपवित्रकम् । अलक्ष्मीकलिहृच्चैवमायुषो हितकारि च"
उल्लेखाः - > राजनि०
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritपादप्रक्षालनं, (पादयोः प्रक्षालनम् ।)चरणधौतम् । पा धोओया इति भाषा ॥
अस्यगुणाः । मेधाजनकत्वम् । पवित्रत्वम् । आयुष्य-त्वम् । अलक्ष्मीकलिनाशकत्वञ्च । इति राज-वल्लभः ॥
(यथा, च, --“पादप्रक्षालनं पादमलरोगश्रमापहम् ।चक्षुःप्रसादनं वृष्यं रक्षोघ्नं प्रीतिवर्द्धनम् ॥
”इति चिकित्सितस्थाने चतुर्व्विंशेऽध्याये सुश्रुते-नोक्तम् ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskritपादप्रक्षालन ६ त० । पादयोः १ क्षालने जले “पादप्रक्षा-लनं मेधाजनकं सुपवित्रकम् । अलक्ष्मीकलिहृच्चैवआयुपो हितकारि च” राजनि० “पादप्रक्षालनंविशेष्ठयति देवलः “प्रथमं प्राङ्मुखः स्थित्वा पादैप्रक्षालयेच्छनैः । उदङ्मुखो वा दैवत्ये पैतृके दक्षिणामुखः” शनैरत्वरः । दैवपैतृकेतरत्रापस्तम्बः “प्रत्यक्पादावसेचनमिति” । प्रत्यक् पश्चिमाभिमुखः । क्रममाह गोभिलः “सव्यं पादमवगेनिजे इति सव्यं पादप्रक्षालयति” । अर्हणीये तथा दर्शनात् सर्वत्र तथाकल्प्यते । पारस्करः “सव्यं प्रक्षाल्य दक्षिणं प्रक्षालयतीति” “सव्यं प्रथमं प्रक्षालयतीति” सूत्रेण प्राक्सव्यपादप्रक्षालगे सिद्धे पुव्यं प्रक्षाल्य दसिखं प्रक्षालयतीत्यत्र लव्यग्रहष्यं सामान्यार्थं तेनान्यस्मिन्नपि पाद-प्रक्षालने सव्यप्यैव प्राथम्यम् अन्यार्थं पूर्वचनमितिदर्शनात्” । “ब्राह्मणश्चेद्दक्षिणं प्रथममिति” सृत्रंपादौ यदि ब्राह्मणः प्रक्षालयति तदा दक्षिणं दातव्य-मिति न सव्यम्। यथा प्रक्षालयतीत्यनुवृत्तावावलायनः“दक्षिणमग्रे ब्राह्मणाय प्रयच्छेत् सव्यं शूद्रायेतिखयं प्रक्षालने सव्यस्यैव प्राथम्यमिति हरिशमएवञ्च दक्षिणपादप्रक्षालनानन्तरं वामपदप्रक्षालनं वास्पतिमिश्राद्युक्तं हेयमिति” आ० त० रघुनन्दनः ।
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.