पादग्रहण (pAdagrahaNa)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
English पादग्रहण pAdagrahaNa laying hold of or clasping the feet
Wilson
EnglishMonier Williams Cologne
EnglishApte Hindi
Hindiपादग्रहणम्
पादः-ग्रहणम् -
(आदरयुक्त अभिवादन के रूप में) पैर पकड़ना
Shabdartha Kaustubha
Kannadaपादग्रहण
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪಾದಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಮಾಡುವ ನಮಸ್ಕಾರ
निष्पत्तिः - > ग्रह (उपादाने) - अधि० "ल्युट्" (३-३-११७)
व्युत्पत्तिः - > पादौ गृह्येते यत्र
प्रयोगाः - > "तामर्चिताभ्यः कुलदेवताभ्यः कुलप्रतिष्ठां प्रणमय्य माता । अकारयत् कारयितव्यदक्षा क्रमेण पादग्रहणं सतीनाम्"
उल्लेखाः - > कुमा० ७-२७
L R Vaidya
Englishअभिधानचिन्तामणिः
Sanskritसमास्तु पादग्रहणाभिवादनोपसंग्रहाः ॥ ८४४ ॥
पादग्रहण (क्ली), अभिवादन (क्ली), उपसङ्ग्रह (पुं)
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritपादग्रहणं, (पादयोर्ग्रहणम् इति । ग्रह +भावे ल्युट् ।) अभिवादनम् । पादस्पर्शपूर्व्वक-प्रणामः । इत्यमरः ॥
तन्निषेधो यथा, “समि-द्वार्य्युदकुम्भपुष्पान्नहस्तो नाभिवादयेत् यच्चा-प्येवं युक्तम् ।” इति बौधायनः ॥
“जपयज्ञजलस्थञ्च समित्पुष्पकुशानलान् ।दन्तकाष्ठञ्च भक्ष्यञ्च वहन्तं नाभिवादयेत् ॥
”इति लघुहारीतः ॥
न पुष्पाक्षतपाणिर्नाशुचिर्न जपन् न देवपितृ-कार्य्यं कुर्व्वन् । अभिवादयेदित्यनुवृत्तौ शङ्ख-लिखितौ ॥
* ॥
तद्विधिः ।“लौकिकं वैदिकं वापि तथाध्यात्मिकमेव वा ।आददीत यतो ज्ञानं तं पूर्व्वमभिवादयेत् ॥
ऊर्द्ध्वं प्राणा ह्युत्क्रामन्ति यूनः स्थविर आयति ।प्रत्युत्थानाभिवादाभ्यां पुनस्तान् प्रतिपद्यते ॥
” * ॥
तत्प्रकारः ।“अभिवादात् परं विप्रो ज्यायांसमभिवादयन् ।असौ नामाहमस्मीति स्वं नाम परिकीर्त्तयेत् ॥
नामधेयस्य ये केचिदभिवादं न जानते ।तान् प्राज्ञोऽहमिति ब्रूयात् स्त्रियः सर्व्वास्तथैवच ॥
भोः शब्दं कीर्त्तयेदन्ते स्वस्य नाम्नोऽभिवादने ।नाम्नां स्वरूपभावो हि भो भाव ऋषिभिः स्मृतः ॥
”इति मनुः । २ । १२२ -- १२४ ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskritपादग्रहण पादौ गृह्येते यत्र ग्रह--आधार ल्युट् ।१ चरणग्रहणपूर्वकप्रणामे । विप्रोष्य पादग्रहणमन्वयंभिवादनम्” मनुः अभिवादनशब्दे २९९ पृ० दृ-श्यम् । तत्र शौचान्तरमाह ऋष्यशृङ्गः “यस्मिन्स्थाने कृतं शौचं वारिणा तद्विशोधयेत्” । अनभिवाद्यानाह हारीतः “धावन्तञ्च प्रमत्तञ्च मूत्रोच्चारकृ-तन्तथा । भुञ्जानमाचमनार्हञ्च नास्तिकं नाभिवादयेत् ।जन्मप्रभृतियत् किश्चित् चेतसा धर्ममाचरेत् । सर्वं तन्नि-ष्फल याति एकहस्ताभिवादनात्” । “समिद्वार्व्युदकु-म्भपुष्पान्नहस्तो नाभिवादयेत् यच्चाप्येवं युक्तम्” इति ।बौधायनः । “जपयज्ञजलस्थञ्च समित्पुष्पकुशानलान् ।दन्तकाष्ठञ्च भक्ष्यञ्च वहन्तं नाभिवादयेत्” लषुहा-रीतः । “न पुष्पाक्षतपाणिर्नाशुचिर्न जपन् न देवपि-तृकार्य्यं कुर्वन्” अभिवादयेदित्यनुवृत्तौ शङ्खलिखितौ ।
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.