| YouTube Channel

पातञ्जल (pAtaJjala)

 
शब्दसागरः
English
पातञ्जल
f.
(-ली) Composed by Patanjali “पातञ्जले महाभाष्ये कृत भूरि
परिश्रमः” Nagogibhatta.
n.
(लं) The Yoga system of philosophy.
(It is an open question whether the author of the Mahā-
bhāsya was identical with this Patanjali.)
E.
पतञ्जलि the sage
by whom it was first taught, अण्
aff.
Capeller Eng
English
पातञ्जल
m.
composed by Patañjali
m.
a follower of
P.
,
n.
his system (ph.), the Mahābhāṣya (g. ).
Yates
English
पात-ञ्जल (लं) 1.
n.
The
Yogīs system.
Wilson
English
पातञ्जल
n.
(-लं) The Yoga system of philosophy.
E.
पतञ्जलि the sage by whom it was first taught, अण्
aff.
Apte
English
पातञ्जल [pātañjala],
a.
(-ली
f.
) Composed by Patañjali
पातञ्जले महाभाष्ये कृतभूरिपरिश्रमः Paribhāṣenduśekhara. -लम् The Yoga system of philosophy taught by Patañjali. (It is generally believed that Patañjali, the author of the Mahābhāṣya, is the same as the author of the Yoga system
but it is a dubious point.)
Apte 1890
English
पातंजल a. (ली f.) Composed by Patañjali
पातंजले महाभाष्ये कृतभूरिपरिश्रमः Paribhāṣenduśekhara.
लं The Yoga system of philosophy taught by Patañjali. (It is generally believed that Patañjali, the author of the Mahābhāṣya, is the same as the author of the Yoga system: but it is a dubious point).
Monier Williams Cologne
English
पातञ्जल mf(ई)n. composed by Patañjali
पातञ्जल
m.
a follower of the Yoga system of P°,
Cat.
पातञ्जल
n.
the of P°, ib. (also °लीय
n.
)
पातञ्जल
n.
the Mahā-bhāṣya of P°, ib.
Monier Williams 1872
English
पातञ्जल पातञ्जल, अस्, ई, अम् (fr. पतञ्जलि),
composed by Patañjali
(अम्), n., scil. शास्त्र, the
Yoga system of philosophy (first taught by Patañjali).
—पातञ्जल-दर्शन, अम्, n. ‘the system of Pa-
tañjali, N. of a chapter of the Sarva-darśana-saṅgraha
ascribed to Mādhavācārya.
—पातञ्जल-भाष्य,
अम्, n., N. of a philosophical work on the Yoga-
sūtras by Vyāsa.
Macdonell
English
पातञ्जल pātañjala,
a.
composed by Patañjali
🞄m. follower of the Yoga system of 🞄Patañjali
n.
the Yoga system Patañjali
🞄the Mahābhāṣya of Patañjali.
Apte Hindi
Hindi
पातञ्जल
वि* - पतंजलि + अण्
"पतंजलि द्वारा, रचित"
पातञ्जलम्
नपुं*
- -
पतंजलि द्वारा प्रणीत योगदर्शन
Shabdartha Kaustubha
Kannada
पातञ्जल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪತಂಜಲಿ ಮಹರ್ಷಿಯಿಂದ ರಚಿತವಾದ ಮಹಾಭಾಷ್ಯ /ಪಾಣಿನಿಯ ಅಷ್ಟಾಧ್ಯಾಯೀ ಸೂತ್ರಗಳಿಗೆ ಬರೆದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ
निष्पत्तिः - > "अण्"
व्युत्पत्तिः - > पतञ्जलिना प्रोक्तम्
पातञ्जल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪತಂಜಲಿ ಮಹರ್ಷಿ ಪ್ರಣೀತವಾದ ಯೋಗಶಾಸ್ತ್ರ /ಯೋಗದರ್ಶನ
L R Vaidya
English
pAtaMjala {% (I) a. (f. ली) %} Composed by Patanjali, पातंजले महाभाष्ये कृतभूरिपरिश्रमः Nāgojībhaṭṭa.
pAtaMjala {% (II) n. %} The Yoga system of philosophy taught by Patanjali. (It is an open question whether the author of the Mahabhashva was identical with this Patanjali.)
Aufrecht Catalogus Catalogorum
English
पातञ्जल and पातञ्जलसूत्र See Yogasūtra.
योगसूत्र or योगानुशासनसूत्र or सांख्यप्रवचन or पातञ्जल
attributed to Patañjali. IO. 2427. Oxf. 229. Hall
p. 9. L. 2057. Khn. 58. K. 138. B. 4, 4 (and C.).
Ben. 66. Bik. 569. Tüb. 16. Kāṭm. 5 (with bhā-
ṣya, vivaraṇa and laghubhāṣya). NW. 420. 428.
Burnell 111^b. Bh. 29 (and C.). Bhk. 29 (fr.). Bhr.
655. Oppert 3721. 6642. 6983. II, 2063. 3243.
5225. 5410. 5523. 7114. Rice 190. Peters. 3, 391.
SB. 346.
C. W. p. 186 (= Bh. 29). Pheh 13 (bhāṣya
and vṛtti). Rādh 17. NW. 422. Oppert
7372. 8193. II, 1538. 6395. Rice 190.
C. Yogasūtrārthacandrikā or Yogacandrikā or Pada-
candrikā by Ananta. Hall p. 11. L. 2127.
Ben. 66. NW. 418. Burnell 112^a.
C. Yogasudhākara by a pupil of Ānanda. Burnell
112^a.
C. Yogavṛttisaṃgraha by Udayaṃkara. Hall p. 11.
NW. 418.
C. by Umāpati Tripāṭhin. Oudh XIII, 94.
C. Nyāyaratnākara or Navayogakallola by Kṣemā-
nanda Dīkṣita. Hall p. 12. Ben. 66 (Khimānanda).
C. by Bhāvā Gaṇeśa Dīkṣita, a disciple of Vi-
jñānabhikṣu. Hall p. 11. Ben. 66. NW.
418. Oudh XVI, 130. Rice 190.
C. by Jñānānanda. NW. 414.
C. Yogasūtragūḍhārthadyotanikā or Yogasiddhānta-
candrikā by Nārāyaṇabhikṣu. Hall p. 11. NW.
416.
C. by Nārāyaṇatīrtha or Nārāyaṇendra Sarasvatī
of Allahabād. Hall p. 10. K. 138. Bik. 570.
NW. 416. Oudh XIV, 88. Mentioned by
himself Oxf. 237^b.
C. Pātañjalīyābhinavabhāṣya by Bhavadeva of
Patna, composed in 1646. Hall p. 10. L.
1884. 2135. Ben. 66. NW. 420.
CC. Yogasūtravṛttiṭippaṇa by the same. NW. 428.
C. Rājamārtaṇḍa by Bhojadeva. IO. 2427. Oxf.
229^a. Hall p. 10. Ben. 66. Tüb. 16. Kāṭm. 5.
Rādh 17. NW. 420. Oudh VIII, 26. XIII, 94.
XVI, 130. Burnell 112^a. Bhk. 30. Oppert
II, 4847. 4873. 5524. 6394. 7115. 7434. 9502.
Rice 190. Peters. 1, 117. Bühler 555.
C. by Mahādeva. NW. 434.
C. Yogamaṇiprabhā by Rāmānanda Sarasvatī. Hall
p. 12. L. 2058. Oudh 1877, 46. III, 18.
VIII, 26. XIV, 88. XV, 118. Oppert II, 6391.
Rice 190. SB. 347.
C. by Rāmānandatīrtha. NW. 430.
C. Yogasūtrabhāṣya by Rāmānuja. Oudh XV, 118.
C. by Vṛndāvana Śukla. NW. 424.
C. by Śaṅkara. NW. 414.
C. by Sadāśiva. NW. 434.
C. Yogasūtrabhāṣya, the oldest in existence, by
Vyāsa. Hall p. 9. K. 138. Ben. 66. Bik.
569. Rādh 17. NP. V, 118. Burnell 111^b.
Bhk. 29. 30. Poona II, 263.
CC. Pātañjalasūtravṛttibhāṣyavyākhyā by Nāgeśa.
Hall p. 10. K. 138. NW. 420. 432. NP.
V, 198. SB. 346. In some of the lists this
is given as an independant C., which is hardly
credible.
CC. Tilaka Pātañjalasūtrabhāṣyavyākhyā by Vā-
caspatimiśra. Hall p. 9. Khn. 58. K. 138.
Ben. 67. Bik. 569. Rādh 17. NW. 422.
Oudh XIV, 88. NP. V, 118. Burnell 111^b.
Bh. 30. Poona II, 7. Oppert II, 6393.
CCC. Pātañjalarahasya by Rāghavānanda Yati. K.
138. Ben. 66. SB. 346.
CCC. Pātañjalarahasya by Śrīdharānanda Yati.
Hall p. 9. NW. 422. These two last sub-
commentaries require further investigation.
CC. Pātañjalabhāṣyavārttika or Yogavārttika by
Vijñānabhikṣu. Hall p. 10. L. 1805. NW.
418. NP. V, 118. VI, 66. VIII, 34. Bhk. 30.
SB. 347.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
पातञ्जलं,
क्ली,
(पतञ्जलिना स्वनामविश्रुतमह-र्षिणा प्रणीतं प्रोक्तं वा इति अण् ।) पतञ्जलि-मुनिप्रणीतपादचतुष्ठयात्मकयोगकाण्डनिरूपक-दर्शनशास्त्रविशेषः
तत्र प्रथमे पादे अथयोगानुशासनमिति योगशास्त्रारम्भे प्रतिज्ञांविधाय योगश्चित्तवृत्तिनिरोध इत्यादिना योग-लक्षणमभिधाय समाधिं सप्रपञ्चं निरदिक्षद्भग-वान् पतञ्जलिः
द्बितीये तपःस्वाध्याये-श्वरप्रणिधानानि क्रियायोग इत्यादिना व्युत्थित-चित्तस्य क्रियायोगं यमादीनि पञ्च बहिरङ्गानिसाधनानि
तृतीये देशबन्धश्चित्तस्य धार-णेत्यादिना धारणाध्यानसमाधित्रयमन्तरङ्गंसंयमपदवाच्यं तत्रावान्तरफलं विभूतिजातम्
चतुर्थे जन्मौषधिमन्त्रतपःसमाधिजाः सिद्धयइत्यादिना सिद्धिप्रपञ्चनपुरःसरं परमं प्रयो-जनं कैवल्यम्
प्रधानादीनि पञ्चविंशति-तत्त्वानि साङ्ख्योक्तान्येवात्रापि षड्विंशस्तुपरमेश्वरोऽधिकः इति सर्व्वदशनसंग्रहः
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
पातञ्जल
न०
पतञ्जलिना प्रोक्तम् अण् पाणिनिसूत्रवार्त्तिकव्याख्यानरूपे “अथ शब्दानुशासनम्” इत्यादिकेनहाभाष्ये, “पातञ्जले महाभाष्ये कृतभूरिपरिश्रमः”शेखरः “अथ योगानुशासनम्” इत्यादिके योगशास्त्रेच पतञ्जलिशब्दे दृश्यम्
Capeller
German
पातञ्जल
m.
von Patañjali verfasst.
m.
ein
Anhänger P.'s
n.
das System des P.
(ph.)
das Mahābhāshya (g.).