| YouTube Channel

पाटलम् (pATalam)

 
Hindi
Hindi
(नपु) गुलाब का फूल
Apte Hindi
Hindi
पाटलम्
नपुं*
 - -
पाटल वृक्ष का फूल
पाटलम्
नपुं*
 - -
एक प्रकार का चावल जो बरसात में तैयार होता है
पाटलम्
नपुं*
 - -
"केसर, जाफरान"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
पाटला /पाटलम्
कन्नडार्थः - > ಹಸುರು ಪಾದರಿ ಹೂವು
प्रयोगाः - > "पाटलसंसर्गसुरभिवनवाताः"
उल्लेखाः - > शाकु० १-३
विस्तारः - > "पाटला पातलौ स्त्री स्यादस्य पुष्पे पुनर्न ना" - मेदि०
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 पाटलम्, जवा
noun
कण्टकयुक्तः क्षुपः यस्य पुष्पाणि सुगन्धितानि सन्ति।
"तस्य प्राङ्गणे पाटलं वर्तते।"
Synonyms:
 अग्निसिखः, अग्निसेखरः, अम्बरम्, असृक्, कनकगौरम्, कश्मीरजन्म, कान्तम्, कावेरम्, काश्मीरम्, काश्मीरजन्मा, काश्मीरसम्भवम्, कुचन्दनम्, कुसुमात्मक, केसरवरम्, गोरवः, गौरम्, घस्रम्, घुसृणम्, घोरः, जवा, जागुडम्, दीपकः, दीपकम्, नकुली, पाटलम्, पिण्याकः, पिण्याकम्, पिशुनम्, पीतकावेरम्, पीतचन्दनम्, पीतिका, पीतकम्, पीतनम्, पुष्परजः, प्रियङ्गुम्, बाल्हिकम्, बाह्लिक, रक्तम्, रक्तचन्दनम्, रक्तसंज्ञम्, रक्ताङ्गम्, रञ्जनः, रुधिरम्, रोहितम्, लोहितचन्दनम्, वरेण्यम्, वर्णम्, वर्ण्यम्, वह्निशिखम्, वह्निशेखरम्, वेरम्, शठम्, शोणितम्, संकोचम्, संकोचपिशुनम्, सुरार्हम्, सूर्यसंज्ञम्, सौरभम्, हरिचन्दनम्
noun
पुष्पे वर्तमानः स्त्रीलिङ्गी अवयवविशेषः यः केश सदृशः अस्ति।
"अग्निसिखः क्षपस्य जननाङ्गेन सम्बधितः अस्ति।"
Synonyms:
 रक्तः, रक्ता, रक्तम्, रक्तवर्णीयः, रक्तवर्णीया, रक्तवर्णीयम्, लोहितः, लोहिता, लोहिताहिनी, लोहितम्, रक्तवर्णः, रक्तवर्णा, रक्तवर्णम्, लोहितवर्णम्, रोहितः, रोहिता, रोहिताहिनी, शोणितः, शोणिता, शोणितम्, शोणः, शोणा, शोणम्, शोणी, सिन्दूरवर्णः, कषायः, कषाया, कषायम्, मञ्जिष्ठः, मञ्जिष्ठी, मञ्जिष्ठम्, अरुणः, अरुणा, अरुणम्, पाटलः, पाटला, पाटलम्
adjective
वस्तूनां रक्तगुणत्वद्योतनार्थे उपयुज्यमानं विशेषणम्।
"रक्ते गुणे तत्वं रक्तम् इति उच्यते।"
Synonyms:
 रक्तः, रक्ता, रक्तम्, लोहितः, लोहिता, लोहिताहिनी, लोहितम्, रक्तवर्णः, रक्तवर्णा, रक्तवर्णम्, लोहितवर्णम्, रोहितः, रोहिता, रोहिताहिनी, शोणितः, शोणिता, शोणितम्, शोणः, शोणा, शोणम्, शोणी, सिन्दूरवर्णः, कषायः, कषाया, कषायम्, मञ्जिष्ठः, मञ्जिष्ठी, मञ्जिष्ठम्, अरुणः, अरुणा, अरुणम्, पाटलः, पाटला, पाटलम्
noun
वर्णविशेषः, रक्तस्य वर्णः इव वर्णः।
"इमं प्रकोष्ठं रक्तेन वर्णेन वर्णय।"
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“पट गतौ”@} 2 ‘भाषार्थे पाटयेद् ग्रन्थे पटयेद् गमने पटेत्।।’ 3 इति देवः।
पाटकः-टिका, पाटकः-टिका, पिपटिषकः-षिका, पापटकः-टिका
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि कटतिवत् 4 बोध्यानि।
5 पाटूपटः, 6 परिपाटी, 7 पटुः, गोष्ठेपटुः, 8 पटिमा, 9 पटाका, 10 पटलम्, 11 पटोलः, पटलिका, पाटलम्, पाटली, 12 पटीरः, 13 पटनः, 14 पटितिः, 15 कपाटम्
16 इतीमानि रूपाणि अधिकान्यत्रेति विशेषः।
17 पटन्।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (९६०)
02
=>
 (१-भ्वादिः-२९६। सक। सेट्। पर।)
03
=>
 (श्लो। ७६)
04
=>
 (१४८)
05
=>
 [[१। ‘पाटेर्णिलुक् ऊक् चाभ्यासस्य’ (वा। ६-१-१२) इत्यनेन ण्यन्तात् पचाद्यचि णिलुक्, अभ्यासे हलादिशेषं बाधित्वा ऊक् च भवति। “माधवोऽभ्यासदीर्घोक्त्या ‘पाटूपट’ इतीच्छति। ‘पाटेर्णिलुक् दीर्घ ऊक् चे’ त्यूचिवान् भोजराडपि।।” ‘तमः पटपटूपटम्’, ‘आटोपपाटूपटम्।’ इति च प्रयोगः।’ इति प्र। सर्वस्वे।]]
06
=>
 [[२। परिपटतीति परिपाटी। ताच्छील्ये णिनिः।]]
07
=>
 [[३। ‘फलिपाटि--’ (द। उ। १-१०३) इत्युप्रत्ययो णिलुक् च। पाटयतीति पटुः = चतुरः। ‘गोष्ठेपटुः’ इत्यत्र पात्रेसमितादित्वात् (२-१-४८) सप्तम्या अलुक्।]]
08
=>
 [[४। अतिशयेन पटुः पटिमा। पृथ्वादित्वात् (५-१-१२२) इमनिच् तद्धितः।]]
09
=>
 [[५। ‘शलिपटि--’ (द। उ। ३-३३) इत्यादिना आकप्रत्ययः। पटाका = पक्षिजातिः।]]
10
=>
 [[६। ‘वृषादिभ्यश्चित्’ (द। उ। ८-१०९) इत्यादिना कलप्रत्ययः। पटलम् = घन- संघातः, अक्षिरोगश्च।]]
11
=>
 [[७। ‘कपिगड्पिटिभ्य ओलः’ (द। उ। ८-१०५) इत्योलप्रत्ययः। पटोलः = द्रव्यजातिः।]]
12
=>
 [[८। औणादिके (द। उ। ८-७२) ईरन्प्रत्यये रूपम्। पटीरम् = कार्मुकम्।]]
13
=>
 [[९। ‘चलनशब्दार्थादकर्मकाद्--’ (३-२-१४८) इत्यनेन तच्छीलादिषु कर्तृषु युच्प्रत्ययः।]]
14
=>
 [[१०। ‘तितुत्रेष्वग्रहादीनामिति वक्तव्यम्’ (वा। ७-२-९) इत्यनेन इड् भवति।]]
15
=>
 [[११। कं = शिरं पाटयतीति कपाटम् = द्वारपिधानम्। ण्यन्तात् ‘कर्मण्यण्’ (३-२-१) इत्यण्। ‘कवाटम्’ इत्येव दाक्षिणात्यानां पाठ इति केचित्। तदानीं वटधातोरेतद्रूपमिति ज्ञेयम्।]]
16
=>
 [पृष्ठम्०८३६+ २८]
17
=>
 [[आ। ‘अम्लेटकैश्चाकटुचाटुभाषितैरटैः पटत्संरटिताञ्जनोत्करैः।।’ धा। का। १। ३९।]]