पाचक (pAcaka)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
Englishपाचक - pAcaka - - cook
पाचक - pAcaka - - causing digestion
पाचक - pAcaka - - cooking
पाचक - pAcaka - - digestive
पाचक - pAcaka - - bringing to maturity
पाचक - pAcaka - - roasting
पाचक - pAcaka - - baking
पाचक - pAcaka - - fire
पाचक - pAcaka -
पाचक - pAcaka - - digester [ that aids digestion ]
पाचक pAcaka baking
पच् pac baking
आपाक ApAka baking
पचक pacaka baking
पाक pAka baking
पचन pacana baking [ clay pot ]
भृज्ज् bhRjj baking
चुल्ली cullI baking oven
चुल्ली cullI baking-oven
कन्दु kandu baking oven
कन्दु kandu baking-oven
आपाक ApAka baking oven
भर्जनविक्षार bharjanavikSAra baking soda
आपाक ApAka baking-oven
भर्जन-क्षोद bharjana-kSoda baking powder
आपाक ApAka slight baking
पाकचूर्ण { बकिन्ग्-पोव्देर् } pAkacUrNa { baking-povder } baking powder
कान्दविक kAndavika employed in baking
पिष्टपचन piSTapacana pan for baking flour
पाचन pAcana act of cooking or baking
पुनःपाक punaHpAka repeated cooking or baking
पचतभृज्जता pacatabhRjjatA continual baking and roasting
पाचक pAcaka digester [ that aids digestion ]
जारण jAraNa digester
पाचक pAcaka digester [ that aids digestion ]
जारण jAraNa digester
पाचक pAcaka digester [ that aids digestion ]
पर्तृ partR with aids
शतमूति zatamUti granting a hundred aids
शतोति zatoti affording a hundred aids
Wilson
EnglishApte
Englishपाचक [pācaka], [पच्-ण्वुल्]
Cooking, baking.
Maturing, bringing to maturity.
Digestive, tonic.
कः A cook.
Fire. -कम् Gall, bile. -स्त्री a female cook.
Apte 1890
EnglishMonier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
Englishपाचक, अस्, इका, अम्, cooking, roasting, baking
causing digestion, digestive, peptic, tonic
maturing,
bringing to maturity
(अस्, इका), m. f. a cook
(अस्),
m. fire
(अम्), n. the bile which assists in digestion.
—पाचक-स्त्री, f. a female cook.
—पाचिका-भार्य,
अस्, आ, अम्, having a cook for a wife, married to a
cook.
Macdonell
EnglishBenfey
EnglishApte Hindi
Hindiपाचक
वि* - पच् + ण्वुल्
"पकाना, सेकना"
पाचक
वि* - पच् + ण्वुल्
"पचाने वाला, पौष्टिक"
पाचकः
- पच् + ण्वुल्
रसोइया
पाचकः
- पच् + ण्वुल्
आग
पाचकम्
- -
पित्त
Shabdartha Kaustubha
Kannadaपाचक
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಡಿಗೆಯವನು /ಅಡಿಗೆಯೇ ಜೀವಿಕೆಯಾಗಿ ಉಳ್ಳವನು
निष्पत्तिः - > डु पचष् (पाके) - "ण्वुल्" (३-१-१३३)
पाचक
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಡಿಗೆ ಮಾಡುವವನು
पाचक
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಆಹಾರವನ್ನು ಜೀರ್ಣ ಮಾಡುವ ಜಾಠರಾಗ್ನಿ
पाचक
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪಿತ್ತಧಾತು
प्रयोगाः - > "पाचकं रञ्जकं चापि साधकालोचके तथा । भ्राजकञ्चेति पित्तस्य नामानि स्थानभेदतः ॥"
उल्लेखाः - > भावप्र०
Kridanta Forms
Sanskritपच् (डुप॒चँ॑ष् पाके - भ्वादिः - अनिट्)
ल्युट् = पचनम्
अनीयर् = पचनीयः - पचनीया
ण्वुल् = पाचकः - पाचिका
तुमुँन् = पक्तुम्
तव्य = पक्तव्यः - पक्तव्या
तृच् = पक्ता - पक्त्री
क्त्वा = पक्त्वा
ल्यप् = प्रपच्य
क्तवतुँ = पक्ववान् - पक्ववती
क्त = पक्वः - पक्वा
शतृँ = पचन् - पचन्ती
शानच् = पचमानः - पचमाना
Sanskrit Tibetan
Tibetanju byed
पाचक
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritपाचकं, (पचतीति । पच् + ण्वुल् । पित्त-रसेन भुक्तद्रव्यपचनादस्य तथात्वम् ।) पित्त-विशेषः । यथा, --“पाचकं भ्राजकञ्चैव रञ्जकालोचके तथा ।साधकञ्चैव पञ्चेति पित्तनामान्यनुक्रमात् ॥
”इति शब्दचन्द्रिका ॥
षाचकादीनां स्थानान्याह ।“अग्न्याशये यकृत्प्लीह्नोर्हृदये लोचनद्बये ।त्यचि सर्व्वशरीरेषु पित्तं निवसति क्रमात् ॥
”अथ तेषां कर्म्माण्याह ।“पाचकं पचते भुक्तं शेषाग्निबलवर्द्धनम् ।रसमूत्रपुरीषाणि विरेचयति नित्यशः ॥
”इति भावप्रकाशः ॥
(“पित्तं पञ्चात्मकं तत्र पक्वामाशयमध्यगम् ।पञ्चभूतात्मकत्वेऽपि यत्तैजसगुणोदयात् ॥
त्यक्तद्रवत्वं पाकादिकर्म्मणानलशब्दितम् ।पचत्यन्नं विभजते सारकिट्टौ पृथक् तथा ॥
तत्रस्थमेव पित्तानां शेषानामप्यनुग्रहम् ।करोति बलदानेन पाचकं नाम तत् स्मृतम् ॥
”इति वाभटे सूत्रस्थाने द्वादशाध्याये ॥
)
पाचकः, (पचतीति । पच् + ण्वुल् ।) अग्निः ।इति हलायुधः ॥
(“तच्चादृष्टहेतुकेन विशेषेणपक्वामाशयमध्यस्थं पित्तं चतुर्व्विधमन्नपानंपचति विरेचयति च रसदोषमूत्रपुरीषाणितत्रस्थमेव चात्मशक्त्या शेषाणां पित्तस्थानानांशरीरस्य चाग्निकर्म्मणानुग्रहं करोति तस्मिन्पित्ते पाचकोऽग्निरिति संज्ञा ।” इति सुश्रुतेसूत्रस्थाने एकविंशेऽध्याये ॥
) त्रि, सूपकारः ।पाककर्त्ता । यथा, --“पुत्त्रपौत्त्रगुणोपेतः शास्त्रज्ञो मिष्टपाचकः ।शूरश्च कठिनश्चैव सूपकारः स उच्यते ॥
”इति चाणक्यम् ॥
अन्नादिपाककारकौषधादिश्च ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskritपाचक पच--ण्वुल् । १ पाककर्त्तरि तद्वृत्तियुक्ते २ सूप-कारे च । ३ अग्नौ हलायु० तस्य जठराग्निरूपेण वाह्या-न्नादेश्च पाचकत्वात्तथात्वम् ३ पित्ताख्ये धातौ भावप्र०“पाश्चकं रञ्जकं चापि साधकालोचके तथा । भ्राजक-ञ्चेति पित्तस्य नामानि स्थानभेदतः” भावप्र० । तत्कार्य-भेदश्च पित्तशब्दे दृश्यः । अन्नादौ विषदानादिपरि-जिहीर्षया गृपादिभिर्यथा पाचकः वैद्याद्यधिष्ठितःकरणीयस्तथा सुश्रुते कल्पस्थाने दर्शितं यथा“विषैर्निहन्युर्निपुणं नृपतिं दुष्टचेतसः । स्त्रियो वाविविधान् योगान् कदाचित्सुभगेच्छया । विषकन्योपयो-गाद्वा क्षणाज्जह्यादसून्नरः । तस्माद्वैद्येन सततं विषा-द्रक्ष्यो नराधिपः । यस्माच्च चेतोऽनित्यत्वमश्ववत् प्रथितंनृणाम् । न विश्वस्यात्ततो राजा कदाचिदपि कस्यचित् ।कुलीनं धार्मिकं स्निग्धं सुभृतं सततोत्थितम् । अलुब्धम-शठं भक्तं कृतज्ञं प्रियदर्शनम् । क्रोघपारुष्यमात्सर्य्यम-दालस्यविवर्जतम् । जितेन्द्रियं क्षमावन्तं शुचिं शी-लदयान्वितम् । मेधाविनमसंश्रान्तमनुरक्तं हितैषिणम् ।पटुंपगल्भं निपुणं दक्षं मायाविवर्जितम् । पूर्वोक्तैश्चगुणैर्युक्तं नित्यं सन्निहितागदम् । महानमे पयुञ्जातवैद्यं तद्विद्यपूजितम् । प्रशस्तदिग्देशकृत शुचिभाण्डंमहच्छचि । सजालकं गवाक्षाढ्यमात्मवर्गनिषेवितम् ।विकक्षसृष्टसंसृष्टं सवितानं कृतार्चनम् । परीक्षितस्त्री-पुरुषं भवेच्चापि महानसम । तत्राध्यक्षं नियुञ्जीत प्रायोवैद्यगुणान्वितम् । शुचयो दक्षिणा दक्षा विनीताः प्रियदर्शनाः । संविभक्ताः सुमनसी नीचकेशनखाः स्थिराः ।स्नाता दृढं संयमिनः कृतोष्णीषाः सुसंयताः । तस्यचाज्ञाविज्ञेयाः स्युर्विविधाः परिकर्मिणः । आहारस्थि-तयश्चापि भवन्ति प्राणिनो यतः । तस्मान्महानसे वैद्यःप्रमादरहितो भवेत् । माहानसिकवोढारः सौपौदनिक-पौपिकाः । भवेयुवैद्यवशगा ये चाप्यन्ये तु केचन ।इङ्गितज्ञो मनुष्याणां वाक्चेष्टामुखवैकृतैः । विद्याद्विषस्यदातारमेभिर्लिङ्गैश्च बुद्धिमान् । न ददात्युत्तरं पृष्टोविवक्षन् मोहमेति च । अपार्थं बहुसङ्कीर्णं भाषतेचापि मूढवत् । स्फोटयत्यङ्कुलीर्भूमिमकस्माद्विलिखेद्व-सेत् । वेपथुर्जायते तस्य त्रस्तश्चान्योऽन्यमीक्षते । क्षामोविवर्णवक्त्रश्च नखैः किञ्चिच्छिनत्त्यपि । आलभेतासकृ-द्दीनः करेण च शिरोरुहान् । निर्यियासुरपद्वारैर्वीक्षतेच पुनः पुनः । वर्त्तते विपरीतस्तु विषदाता विचेतनः ।केचिद्भयात् पार्थिवस्य त्वरिता वा तदाज्ञया । असता-मषि सन्तोऽपि चेष्टां कुर्वन्ति मानवाः । तस्मात् परीक्षणंकार्यं भृत्यानामादितो नृपैः । अन्ने षाने दन्वकाष्ठेतथाभ्यङ्गेऽवलेखने । उत्सादने कषाये च परिषेकेऽनु-लेपदे । स्रक्षु वस्त्रेषु शय्यासु कवचाभरणेषु च । पादु-कापादपीठेषु पृष्टेषु गजवाजिनाम् । विषजुष्टेषु चा-न्येषु नस्यधूमाञ्जनादिषु । लक्षणानि प्रवक्ष्यामि चिकि-त्सामप्यनन्तरम्” । ४ भुक्तान्नपाचकौषधादौ ।
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.