| YouTube Channel

पश्यन्ती (pazyantI)

 
Apte
English
पश्यन्ती [paśyantī], 1 A harlot, courtezan.
A particular sound
cf.
 वैखरी शब्दनिष्पत्तिर्मध्यमा श्रुतिगोचरा । द्योतितार्था च पश्यन्ती सूक्ष्मा वागनपायिनी ॥ Malli. on
Ku.*
 2.17
अविभागा तु पश्यन्ती सर्वतः संहृतक्रमा Mañjūṣā.
Monier Williams Cologne
English
पश्यन्ती
f.
 a harlot,
L.
N.
 of a partic. sound,
L.
Apte Hindi
Hindi
पश्यन्ती
स्त्री*
 - "दृश् + शतृ, पश्यादेशः, नुम्"
"वेश्या, रंडी"
पश्यन्ती
स्त्री*
 - "दृश् + शतृ, पश्यादेशः, नुम्"
विशेष-प्रकार की ध्वनि
Shabdartha Kaustubha
Kannada
पश्यन्ती
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನೋಡುತ್ತಿರುವ
निष्पत्तिः - > दृशिर् (प्रेक्षणे) "शतृ" (३-२-१२४), पश्यादेशः (७-३-७८), स्त्रियाम् "ङीप्" (४-१-६)
पश्यन्ती
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನೋಡುತ್ತಿರುವವಳು
निष्पत्तिः - > पश्यत् स्त्रियां "ङीप्" (४-१-६)
पश्यन्ती
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮೂಲಾಧಾರದಿಂದ ಹೊರಟು ಹೃದಯವನ್ನು ಮುಟ್ಟುವ ನಾದರೂಪವಾದ ವರ್ಣ.
विस्तारः - > ಇದು ಶಬ್ದನಿಷ್ಪತ್ತಿಯ ಎರಡನೆಯ ಅವಸ್ಥೆ. ಮೂಲಾಧಾರದಿಂದ ಹೊರಡುವ ನಾದರೂಪ ವರ್ಣಕ್ಕೆ ಅರ್ಥಬೋಧಕ ಶಬ್ದನಿಷ್ಪತ್ತಿಯವರೆಗೆ ಪರಾ ಪಶ್ಯಂತೀ ಮಧ್ಯಮಾ ಮತ್ತು ವೈಖರೀ ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ಅವಸ್ಥೆಗಳುಂಟು.
Kridanta Forms
Sanskrit
दृश् (दृ॒शिँ꣡र् प्रेक्षणे - भ्वादिः - अनिट्)
ल्युट् = दर्शनम्
अनीयर् = दर्शनीयः - दर्शनीया
ण्वुल् = दर्शकः - दर्शिका
तुमुँन् = द्रष्टुम्
तव्य = द्रष्टव्यः - द्रष्टव्या
तृच् = द्रष्टा - द्रष्ट्री
क्त्वा = दृष्ट्वा
ल्यप् = प्रदृश्य
क्तवतुँ = दृष्टवान् - दृष्टवती
क्त = दृष्टः - दृष्टा
शतृँ = पश्यन् - पश्यन्ती
Abhyankara Grammar
English
पश्यन्ती name of the second out of the four successive stages in the origination or utterance of a word from the mouth. According to the ancient writers on Phonetics, sound or word ( वाक् ) which is constituted of air ( वायु ) originates at the MUlaadhaaracakra where it is called परा. It then springs up and it is called पश्यन्ती in the second stage। Thence it comes up and is called मध्यमा in the third stage
rising up from the third stage when the air strikes against the vocal chords in the glottis and comes in contact with the different parts of the mouth, it becomes articulate and is heard in the form of different sounds. when it is called वैखरी: cf. वैखर्या मध्यमायाश्च पश्यन्त्याश्चैतदद्भुतम् | अनेकतीर्थ- भेदायास्त्रय्या वाचः परं पदम् Vaakyapadiya I. 144, and also cf. पश्यन्ती तु सा चलाचलप्रतिबद्धसमाधाना संनिर्विष्टज्ञेयाक्रारा प्रतिलींनाकारा निराकारा च परिच्छिन्नार्थप्रत्ययवभासा संसृष्टार्थप्रत्यवभासा च प्रशान्तसर्वार्थप्रत्यवभासा चेत्यपरिमितभेदा | पश्यन्त्या रूपमनपभ्रंशामसंकीर्ण लोकव्यवह्यरातीतम् । com. on Vaakyapadiya I. 144. cf. also तत्र श्रोत्रविषया वैखरी । मध्यमा हृदयदशेस्था पदप्रत्यक्षानुपपत्त्या व्यवहारकारणम् | पश्यन्ती तु लोकव्यवहारातीता। योगिनां तु तत्रापि प्रकृतिप्रत्ययविभागावगतिरस्ति | परायां तु न इति त्रय्या इत्युक्तम् । Uddyota on चत्वारि वाक्परिमिता पदानि । M. Bh. Ahnika 1.
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
पश्यन्ती f. °"die schauende" (वाच्), im Kaśm. Śiv. die zweite Erscheinungsform der परा (s. d.), die göttliche Schau des Alls in seiner noch undifferenzierten Gestalt, Praty. Hṛd. 18, 5
27, 7. [B.]
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 पश्यन्ती
noun
मूलाधारोत्थिता हृदयगता नादस्य द्वितीया अवस्था।
"पश्यन्ती गहना वाणी अस्ति।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
पश्यन्ती,
स्त्री,
 (पश्यति या दृश् + शतृ + ङीप् ।ततः “श्यप्श्यनोर्नित्यम् ।” ७ । १ । ८१ । इति नुम् ।)मूलाधारोत्थितहृदयगतनादरूपवर्णः । यथा, --“मूलाधारात् प्रथममुदितो यस्तु तारः पराख्यःपश्चात् पश्यन्त्यथ हृदयगो बुद्धियुङ्मध्यमाख्यः ॥
”इत्यलङ्कारकौस्तुभः ॥
(यथाच, --“वैखरीशक्तिनिष्पत्तिर्मध्यमा शुतिगोचरा ।द्योतितार्था तु पश्यन्ती सूक्ष्मा वागनपायिनी ॥
”इति मल्लिनाथधृतवाक्यम् ॥
ईक्षणकर्त्त्री । इति व्याकरणम् ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
पश्यन्ती स्त्री दृश--शतृ ङीप् । १ दर्शिन्यां स्त्रियां २ वाग्विशेषे“प्राणापानान्तरे देवी वाग्वै नित्यं हि तिष्ठति । स्थानेषुविकृते वायौ कृतर्वणपरिग्रहा । वैखरी वाक् प्रयो-क्तॄणां क्रमरूपानुपातिनी । प्राणवृत्तिमनुक्रम्य मध्यमावाक् प्रवर्त्तते । अबिभागा तु पश्यन्ती सर्वतः संहृत-क्रमा । स्वरूपज्योतिरेवातः परा वागनपायिनी” मञ्जूषा-धृतवाक्यम् अस्यार्थः शब्दार्थरत्ने “चेतनेन ज्ञातार्थविवक्षयातद्बोधकशब्दनिष्पादनाय प्रेरितमन्तःकरणं मूलाधार-स्थितमनलं चालयति तच्चालितश्चानलस्तत्स्थलस्थानिल-चालनाय प्रभवति तच्चालितेन चानिलेन तत्रैव सूक्ष्मरूपे-णोत्पादितः शब्दः परा वागित्यभिधीयते । ततो नाभि-देशपर्य्यन्तं चलितेन तेन तद्देशसंयोगादुत्पादितः शब्दःपश्यन्तीति व्यवह्रियते एतद्द्वयस्य सूक्ष्मतरसूक्ष्मतमतयाईश्वरयोगिमात्रगम्यता नास्मदीयश्रुतिगचिरता । ततस्ते-नैव हृदयदेशं परिसरता हृदयसंयोगेन निष्पादित-शब्दो मध्येत्युच्यत सा च स्वकर्णपिधानेन ध्वन्यात्मकतयासूक्ष्मरूपेण कदाचिदस्माकमपि समधिगम्या । ततोमुखपर्य्यन्तमागच्छता तेन कण्ठदेशं प्राप्य आहत्य मू-र्द्धानं तत्प्रतिघातेन परावृत्य च मुखविवरे कण्ठ दितत्त-दष्टस्थानेषु स्वाभिघातेनोत्पादितः शब्दो वैणरीत्युच्यते”“वैखरी शब्दनिष्पत्तिर्मध्यमा श्रुतिगोचरा । द्योतितार्थीतु पश्यन्ती सूक्ष्मा वागनपायिनी” मल्लिनाथधृतवाक्यम् ।