पश्य (pazya)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Wilson
EnglishApte
Englishपश्य [paśya], What sees or looks on
पश्याः पुरन्ध्रीः प्रति...... चित्राणि चक्रे 6.39
ददर्श पश्यामिव पुरम् 16.122.
Monier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
EnglishHindi
Hindiदेख (dRish.h से)
Apte Hindi
Hindiपश्य
वि* - दृश्+अच्+पश्यादेशः
जो केवल देवता रखता हैं
Shabdartha Kaustubha
Kannadaपश्य
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ನೋಡುವವನು
निष्पत्तिः - > दृशिर् (प्रेक्षणे) "शः" (३-१-१३७), पश्यादेशः (७-३-७८)
व्युत्पत्तिः - > पश्यति
प्रयोगाः - > "पश्याः पुरन्ध्रीः प्रति सान्द्रचन्द्ररजःकृतक्रीडकुमारचक्रे"
उल्लेखाः - > नैष० ६-३९
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritपश्य, प्रशंसा । विस्मयः । इति शब्दरत्ना-वली ॥
(पश्यतीति व्युत्पत्त्या “पाघ्राध्माधेट्-दृशः शः ।” ३ । १ । १३७ । इति शप्रत्ययेनपश्यो वाच्यलिङ्गः । दर्शकः । यथा, मुण्डकोप-निषदि । ३ । १ । ३ ।“यदा पश्यः पश्यते रुक्मवर्णंकर्त्तारमीशं पुरुषं ब्रह्मयोनिम् ।तदा विद्वान् पुण्यपापे विधूयनिरञ्जनः परमं साम्यमुपैति ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskritकृदन्तरूपमाला
Sanskrit1 {@“लूञ् छेदने”@} 2 प्वादिः, ल्वादिश्च।
लावकः-विका, लावकः-विका, लुलूषकः-षिका, लोलूयकः-यिका
लविता-त्री, लावयिता-त्री, लुलूषिता-त्री, लोलूयिता-त्री
लुनन्-ती, लावयन्-न्ती, लुलूषन्-न्ती
-- लविष्यन्-न्ती-ती, लावयिष्यन्-न्ती-ती, लुलूषिष्यन्-न्ती-ती
-- लुनानः, लावयमानः, लुलूषमाणः, लोलूयमानः
लविष्यमाणः, लावयिष्यमाणः, लुलूषिष्यमाणः, लोलूयिष्यमाणः
कंसलूः-ल्वौ-ल्वः
-- -- -- 3 विपक्षलावः, 4 5 सकृल्लूः, 6 लुलुवुषः पश्य, लुलविवान्, 7 शत्रुलावो व्रजति, 8 लोलूया 9, 10 लवकः, 11 12 लूत्वा, 13 लूनः, 14 लूनिः, 15 अभिलावः, 16 17 खङ्गलावं 18 19 खङ्गेन लावं वा, 20 लवित्रम् 21 22 लवः, 23 लवणः, 24 लिलावयिषुः, लिलावयिषा, 25 लवाणकम्, 26 लुवा, 27 लोम, 28 त्रप्रत्यये रूपमेवम्
छन्दसि विषये।
लुनाति लूयते वा लोत्रम् = शरीरम्।]] लोत्रम्, इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि क्रैयादिकपुनातिवत् 29 ज्ञेयानि।
01 (१५१६)
02 (९-क्र्यादिः-१४८३। सक। सेट्। उभ।)
03 [[आ। ‘विपक्षलावस्य निजस्य शत्रोः अह्नाय भूत्वा लवको बहूनि।’ वा। वि। २-३९।]]
04 [[१। ‘कर्मण्यण्’ (३-२-१) इत्यण्प्रत्ययः।]]
05 [[२। ‘क्विप् च’ (३-२-७६) इति सोपपदात् कर्तरि क्विप्।]]
06 [[३। कर्तरि क्वसुप्रत्ययः। काशिकायां (६-४-२२) प्रत्युदाहृतत्वात् भाषायामपि धातोरस्मात् क्वसुरिति ज्ञेयम्। अत्र ‘न शसदद--’ (६-४-१२६) इत्यादिना एत्वाभ्यासलोपौ न।]]
07 [[४। क्रियार्थक्रियायामुपपदे ‘अण् कर्मणि च’ (३-३-१२) इति भविष्यत्यर्थेऽण्प्रत्ययः।]]
08 [[B। ‘तस्याः सासद्यमानाया लोलूयावान् रघूत्तमः।’ भ। का। ४-३१।]]
09 [[५। यङन्तात् ‘अ प्रत्ययात्’ (३-३-१०२) इत्यकारप्रत्ययः। स्त्रियां टाप् भवति।]]
10 [[६। ‘प्रुसृल्वः समभिहारे वुन्’ (३-१-१४९) इति कर्तरि वुन्प्रत्ययः। समभिहारो नाम (लक्षणया) साधुकारित्वम्
\n\n अतश्च यः सकृदपि सुष्ठु करोति स उच्यते लवक इति।]]
11 [[C। ‘लवकौ शत्रुशक्त्रीनामृष्यमूकमगच्छताम्।।’ भ। का। ६-८६।]]
12 [[७। ‘श्रयुकः क्किति’ (७-२-११) इतीण्निषेधः। एवमेव क्तक्तिन्प्रभृतिष्वपि इण्निषेधो बोध्यः।]]
13 [[८। ‘ल्वादिभ्यः’ (८-२-४४) इति निष्ठातकारस्य नकारः।]]
14 [[९। ‘ॠल्वादिभ्यः क्तिन् निष्ठावद् वक्तव्यः’ (वा। ३-३-१०८) इति तकारस्य नकारः।]]
15 [[१०। ‘निरभ्योः पूल्वोः’ (३-३-२८) इति अभिपूर्वकात् भावे घञ्। अप्प्रत्ययापवादः।]]
16 [[ड्। ‘वनाभिलावान् कुर्वन्तः स्वेच्छया चारुविक्रमाः।।’ भ। का। ३-७७।]]
17 [[११। ‘हिंसार्थानां च समानकर्मकाणाम्’ (३-४-४८) इति तृतीयान्त उपपदे णमुल्।]]
18 [पृष्ठम्११७७+ ३३]
19 (रिपुं मारयति)
20 [[१। ‘अर्तिलूधू--’ (३-२-१८४) इति करणे इत्रप्रत्ययः। केचित्तु लुवित्रमिति रूपमाहुः। तन्मते गुणाभावश्चिन्त्यः। कल्पसूत्रप्रयोगास्तु छान्दसत्वेन साधवः।]]
21 [[आ। ‘वयं शत्रुलवित्रेषोर्दूता रामस्य भूपतेः।।’ भ। का। ७-८७।]]
22 [[२। ‘ऋदोरप्’ (३-३-५७) इति अप्प्रत्ययः। घञोऽपवादः।]]
23 [[३। नन्द्यादित्वात् शुद्धादपि धातोः कर्तरि ल्युप्रत्यये, तत्रैव (३-१-१३४) गणे पाठात् णत्वमिति ज्ञेयम्। लवणः--एतन्नामकोऽसुरः। लवणम् इति तु अविवक्षित- प्रकृतिप्रत्ययार्थः शब्दः रसविशेषे रूढो लुडन्तः।]]
24 [[B। ‘दुर्जयो लवणः शूली विशूलः प्रार्थ्यतामिति।।’ रघुवंशे १५-५।]]
25 [[४। ‘आणको लूञ्--’ (द। उ। ३-२७) इति आणकप्रत्ययः। लवाणकम् = दात्रम्।]]
26 [[५। औणादिके (द। उ। ६-५१) कनिन्प्रत्यये रूपमेवम्।]]
27 [[६। औणादिके (द। उ। ६-७९) मनिन्प्रत्यये लकारस्य रत्वं विकल्पेन निपात्यते
\n\n लो(रो)म = केशाः। ‘रुहे रुचेश्च रौतेश्च रुदिरुध्यो रुषेरपि। षण्णामेव च धातूनां रोमशब्दं निपातयेत्।।’ इति (क्वाचित्कः) श्वेतवनवासिग्रन्थः।]]
28 [[७। औणादिके [द। उ। ८-९०]
29 (१०३५)
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.