| YouTube Channel

पश्चिमा (pazcimA)

 
Apte
English
पश्चिमा [paścimā], The west.
Comp.
 -उत्तरा the north-west.
Apte 1890
English
पश्चिमा The west.
Comp.
उत्तरा the north-west.
Apte Hindi
Hindi
पश्चिमा
स्त्री*
 - पश्चिम + टाप्
पश्चिम दिशा
Shabdartha Kaustubha
Kannada
पश्चिमा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕು
प्रयोगाः - > "मलयरुहरजोभिर्भूषयन् पश्चिमाशाम्"
उल्लेखाः - > माघ० ११-१४
L R Vaidya
English
paScima {% a. (f. मा) %} 1. Being behind, hindmost
2. last, पश्चिमाद्यामिनीयामात्प्रसादमिव चेतना R.xvii.1, स्मरंतः पश्चिमामाज्ञां भर्तुः संग्रामयायिनः xvii.8, xix.1, M.vii.145
3. westerly, western.(The inst. sing. पश्चिमेन is used as an indeclinable in the sense of- (1) behind, after, (with an acc.)
(2) in the west.)
paScimA {% f. %} The west.
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
पूर्वा प्राची दक्षिणापाची प्रतीची तु पश्चिमा ।
अपराथोत्तरोदीची विदिक्चोपदिशं प्रदिक् ॥ १६७ ॥
-wordlist-
पूर्वा (स्त्री), प्राची (स्त्री), दक्षिणा (स्त्री), अपाची (स्त्री), प्रतीची (स्त्री), पश्चिमा (स्त्री), अपरा (स्त्री), उत्तरा (स्त्री), उदीची (स्त्री), विदिश् (स्त्री), अपदिश (क्लीअ), प्रदिश् (स्त्री)
--source--
तिर्यग्दिशां तु पतय इन्द्राग्नियमर्नैरृताः ।
वरुणो वायुकुबेरावीशानश्च यथाक्रमम् ॥ १६९ ॥
-wordlist-
ऐन्द्री (स्त्री), पूर्वा (स्त्री), आग्नेयी (स्त्री), दक्षिणपूर्वा (स्त्री), यामी (स्त्री), दक्षिणा (स्त्री), नैरृती (स्त्री), दक्षिणपश्चिमा (स्त्री), वारुणी (स्त्री), पश्चिमा (स्त्री), वायव्या (स्त्री), उत्तरपश्चिमा (स्त्री), कौबेरी (स्त्री), उत्तरा (स्त्री), ऐशानी (स्त्री), उत्तरपूर्वा (स्त्री), इन्द्र (पुं), पूर्वदिक्पति (पुं), अग्नि (पुं), दक्षिणपूर्वदिक्पति (पुं), यम (पुं), दक्षिणदिक्पति (पुं), नैरृत (पुं), दक्षिणपश्चिमदिक्पति (पुं), वरुण (पुं), पश्चिमदिक्पति (पुं), वायु (पुं), उत्तरपश्चिमदिक्पति (पुं), कुबेर (पुं), उत्तरदिक्पति (पुं), ईशान (पुं), उत्तरपूर्वदिक्पति (पुं)
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
पश्चिमा,
स्त्री,
 (पश्चिम + टाप् ।) अस्ताचला-वच्छिन्नदिक् । तत्पर्य्यायः । प्रतीची २ वारुणी ३प्रत्यक् ४ । तद्दिग्भववायुगुणाः ।“पश्चिमो मारुतस्तीक्ष्णः कफमेहविशोषणः ।सद्यः प्राणहरो दुष्टः शोषकारी शरीरिणाम् ॥
”इति राजनिर्घण्टः ॥
अपिच । राजवल्लभः ।“पश्चिमोऽग्निवपुर्वर्णबलारोग्यविवर्द्धनः ।कषायः शोषणः स्वर्य्यो रोचनो विशदो लघुः ॥
अपां लघुत्ववैशद्यशैत्यवैमल्यकारकः ।सर्व्वद्रव्यष्वभिव्यक्तप्रभावरसवीर्य्यकृत् ॥
व्रणसंरोपणस्त्वच्यो दाहशोथतृषापहः ॥
”तद्दिगधिपतिर्वरुणः । यथा, अमरे । १ । ३ । १ ।“इन्द्रो वह्निः पितृपतिर्नैरृतो वरुणो मरुत् ।कुवेर ईशः पतयः पूर्व्वादीनां दिशां क्रमात् ॥
”तद्दिक्पतयो मिथुनतुलाकुम्भराशयश्च । यथा, “प्रागादिककुभान्नाथा यथासंख्यं प्रदक्षिणम् ।मेषाद्या राशयो ज्ञेयास्त्रिरावृत्ति परिभ्रमात् ॥
”इति ज्योतिस्तत्त्वम् ॥