| YouTube Channel

पशुपतिः (pazupatiH)

 
Apte Hindi
Hindi
पशुपतिः
पुं*
 पशुः-पतिः -
शिव का विशेषण
पशुपतिः
पुं*
 पशुः-पतिः -
"ग्वाला, पशुओं का स्वामी"
पशुपतिः
पुं*
 पशुः-पतिः -
‘पाशुपत’ नामक दार्शनिक सिद्धान्त का प्रतिपादन करने वाला दर्शन शास्त्र
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 सिंहः, केसरी, केशरी, हपिः, मृगेन्द्रः, मृगराजः, मृगराट्, मृगपतिः, पशुराजः, पशुपतिः, शार्दूलः, वनराजः, मृगरिपुः, मृगारिः, गजारिः, कुञ्जरारातिः, द्विरदान्तकः, हस्तिकक्ष्यः, भीमनादः, भीमविक्रान्तः, भारिः, हर्य्यक्षः, पञ्चास्यः, पञ्चाननः, पञ्चमुखः, पञ्चवक्त्रः, पञ्चशिखः, व्यालः, सटाङ्कः, जटिलः, अरण्यराज्, अरण्यराट्, इभमाचलः, इभारिः, करिदारकः, करिमाचलः, कलङ्कषः, पलङ्कषः, केशी, क्रव्यादः, गजारिः, नखायुधः, नखरायुधः, नदनुः, पारिन्द्रः, पारीन्द्रः, बहुबलः, भारिः, भीमविक्रान्तः, महानादः, महावीरः, मृगद्विष्, मृगद्विट्, मृगप्रभुः, रक्तजिह्वः, वनहरिः, विसङ्कटः, विक्रमी, विक्रान्तः, शृङ्गोष्णीषः, शैलाटः, शैलेयः, सकृत्प्रजः, हरित्, हरितः, हेमाङ्गः
noun
सिंहजातीयः नरः वन्यपशुः।
"सिंहस्य ग्रीवा सटया आवृता अस्ति।"
Synonyms:
 शिवः, शम्भुः, ईशः, पशुपतिः, पिनाकपाणिः, शूली, महेश्वरः, ईश्वरः, सर्वः, ईशानः, शङ्करः, चन्द्रशेखरः, फणधरधरः, कैलासनिकेतनः, हिमाद्रितनयापतिः, भूतेशः, खण्डपरशुः, गिरीशः, गिरिशः, मृडः, मृत्यञ्जयः, कृत्तिवासाः, पिनाकी, प्रथमाधिपः, उग्रः, कपर्दी, श्रीकण्ठः, शितिकण्ठः, कपालभृत्, वामदेवः, महादेवः, विरूपाक्षः, त्रिलोचनः, कृशानुरेताः, सर्वज्ञः, धूर्जटिः, नीललोहितः, हरः, स्मरहरः, भर्गः, त्र्यम्बकः, त्रिपुरान्तकः, गङ्गाधरः, अन्धकरिपुः, क्रतुध्वंसी, वृषध्वजः, व्योमकेशः, भवः, भौमः, स्थाणुः, रुद्रः, उमापतिः, वृषपर्वा, रेरिहाणः, भगाली, पाशुचन्दनः, दिगम्बरः, अट्टहासः, कालञ्जरः, पुरहिट्, वृषाकपिः, महाकालः, वराकः, नन्दिवर्धनः, हीरः, वीरः, खरुः, भूरिः, कटप्रूः, भैरवः, ध्रुवः, शिविपिष्टः, गुडाकेशः, देवदेवः, महानटः, तीव्रः, खण्डपर्शुः, पञ्चाननः, कण्ठेकालः, भरुः, भीरुः, भीषणः, कङ्कालमाली, जटाधरः, व्योमदेवः, सिद्धदेवः, धरणीश्वरः, विश्वेशः, जयन्तः, हररूपः, सन्ध्यानाटी, सुप्रसादः, चन्द्रापीडः, शूलधरः, वृषाङ्गः, वृषभध्वजः, भूतनाथः, शिपिविष्टः, वरेश्वरः, विश्वेश्वरः, विश्वनाथः, काशीनाथः, कुलेश्वरः, अस्थिमाली, विशालाक्षः, हिण्डी, प्रियतमः, विषमाक्षः, भद्रः, ऊर्द्धरेता, यमान्तकः, नन्दीश्वरः, अष्टमूर्तिः, अर्घीशः, खेचरः, भृङ्गीशः, अर्धनारीशः, रसनायकः, उः, हरिः, अभीरुः, अमृतः, अशनिः, आनन्दभैरवः, कलिः, पृषदश्वः, कालः, कालञ्जरः, कुशलः, कोलः, कौशिकः, क्षान्तः, गणेशः, गोपालः, घोषः, चण्डः, जगदीशः, जटाधरः, जटिलः, जयन्तः, रक्तः, वारः, विलोहितः, सुदर्शनः, वृषाणकः, शर्वः, सतीर्थः, सुब्रह्मण्यः
noun
देवताविशेषः- हिन्दूधर्मानुसारं सृष्टेः विनाशिका देवता।
"शिवस्य अर्चना लिङ्गरूपेण प्रचलिता अस्ति।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
पशुपतिः,
पुं,
 (पशूनां स्थावरजङ्गमानां पतिः ।)शिवः । इत्यमरः । १ । १ । २२ ॥
(यथा, महाभारते । १३ । १७ । १३४ ।“ऊर्द्ध्वगात्मा पशुपतिर्व्वातरंहा मनोजवः ॥
”तस्य निरुक्तिर्यथा चिन्तामणिधृतवचने, --“ब्रह्माद्याः स्थावरान्ताश्च पशवः परिकीर्त्तिताः ।तेषां पतिर्महादेवः स्मृतः पशुपतिः श्रुतौ ॥
”)अपरा निरुक्तिर्यथा, वराहपुराणे ।“अहञ्च सर्व्वविद्यानां पतिराद्यः सनातनः ।अहं वै पतिभावेन पशुमध्ये व्यवस्थितः ।अतः पशुपतिर्नाम त्वं लोके ख्यातिमेष्यसि ॥
”अयं यजमानमूर्त्तिः । यथा । पशुपतये यज-मानमूर्त्तये नमः । इत्यष्टमूर्त्तिपूजायां भविष्य-पुराणम् ॥
(महादेवो हि नेपाले पीठस्थाने पशु-पतिरित्याख्यया विराजते । यदुक्तं महालिङ्गे-श्वरतन्त्रे शिवस्य शतनामस्तोत्रे, --“नेपाले च पशुपतिः केदारे परमेश्वरः ॥
”)