पवित्र (pavitra)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 पवित्र mfn.
   (-त्रः-त्रा-त्रं)
	 1. Pure,  clean,  purified physically or morally.
	 2.
Who or what cleans,  or purifies,  &c.
	 n.
  (-त्रं)
	 1. Sacrifical grass, 
(Poa cynosuroides.)
	 2. Copper.
	 3. Water.
	 4. Rain. 
	 5. Rubbing, 
cleansing.
	 6. The vessel in which an Argha or libation or
oblation is presented.
	 7. The Brāhminical cord.
	 8. Ghee.
	 9.
Honey.
	 10. A couple of Kusa leaves a span long,  used at
sacrifices to present offerings upon,  or to sprinkle Ghee,  &c.
	 11.
Kusa grass used to clean or purify Ghee used in a sacrifice.
	 12.
A ring of Kusa grass worn on the fourth finger on some occa-
sions.
	 13. A text or Mantra of the Vedas.
	 14. Any divinity,  as
Agni,  &c.
	 f.
  (-त्रा)
	 1. Holy basil,  (Ocymum sanctum. )
	 2. The
name of a river,  a little to the north-west of Haridwār
 the
Pabar.
	 3. The twelfth of the light fortnight of Srāvana,  a
festival in honour of VISHṆU.
 E.
  पू to purify,  aff.
   करणे इत्र.

Capeller Eng

English

 पवि॑त्र n.
  instrument for cleansing,  esp.
    filter, 
strainer,  etc.
 i.g.
   anything cleansing or purifying (l.&f. )
 a.
 
purifying,  pure,  holy,  sinless.  m.
  a cert.
   sacrifice.

Yates

English

 पवित्र (त्रः-त्रा-त्रं)
a. Holy,  pure,  sancti-
fying.
n.
  Sacrificial grass
 clean-
sing.
f.
  Holy basil
 a festival.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

पवित्र 	-	 pavitra 	-	 adj.
  	-	 saintly
सिद्धतुल्य 	-	 siddhatulya 	-	 adj.
  	-	 saintly
साधु 	-	  sAdhu 	-	 m.
  	-	 saintly woman
क्षान्ति 	-	  kSAnti 	-	 f.
  	-	  state of saintly abstraction

पवित्र 	-	 pavitra 	-	 adj.
  	-	 holy
पावन 	-	 pAvana 	-	 adj.
  	-	 holy
पुण्य 	-	 puNya 	-	 adj.
  	-	 holy
मुनि 	-	 muni 	-	 m.
  	-	 holyman
विभूति 	-	 vibhUti 	-	 m.
  	-	 holyash
तुलसी 	-	 tulasI 	-	 f.
  	-	 holybasil  [ Ocimum Ocimum tenuiflorum -  Bot. ]
मेध्य 	-	  medhya 	-	 adj.
  	-	 holy
वैतानिक 	-	  vaitAnika 	-	 adj.
  	-	 holy
भगवत् 	-	  bhagavat 	-	 adj.
  	-	 holy
ब्राह्मि 	-	  brAhmi 	-	 adj.
  	-	 holy
भगवद् 	-	  bhagavad 	-	 adj.
  	-	 holy  [ instead of -vat ]
आध्यात्मिक 	-	  AdhyAtmika 	-	 adj.
  	-	 holy
ऋतावन् 	-	  RtAvan 	-	 adj.
  	-	 holy
पारगत 	-	  pAragata 	-	 adj.
  	-	 holy
भावितात्मन् 	-	  bhAvitAtman 	-	 adj.
  	-	 holy
ब्राह्म 	-	  brAhma 	-	 adj.
  	-	 holy
ब्रह्मज्ञ 	-	  brahmajJa 	-	 adj.
  	-	 holy
ब्रह्मवर्चसिन् 	-	  brahmavarcasin 	-	 adj.
  	-	 holy
मङ्गल्य 	-	  maGgalya 	-	 adj.
  	-	 holy
महाभाग 	-	  mahAbhAga 	-	 adj.
  	-	 holy

पवित्र 	-	 pavitra 	-	 adj.
  	-	 holy
पवित्र 	-	 pavitra 	-	 adj.
  	-	 saintly
पवित्र 	-	 pavitra 	-	 adj.
  	-	  averting evil
पवित्र 	-	 pavitra 	-	 adj.
  	-	  beneficent
पवित्र 	-	 pavitra 	-	 adj.
  	-	  pure
पवित्र 	-	 pavitra 	-	 adj.
  	-	  sinless
पवित्र 	-	 pavitra 	-	 adj.
  	-	  sacred
पवित्र 	-	 pavitra 	-	 adj.
  	-	  purifying
पवित्र 	-	 pavitra 	-	 m.
  	-	  12th day of the light half of zravaNa
पवित्र 	-	 pavitra 	-	 m.
  	-	  sesame seed  [ Sesamum indicum - Bot. ]
पवित्र 	-	 pavitra 	-	 m.
  	-	   Lucky bean tree  [ Putranjiva Roxburghii - Bot. ]
पवित्र 	-	 pavitra 	-	 n.
  	-	  strainer
पवित्र 	-	 pavitra 	-	 n.
  	-	  means of purifying or clearing the mind
पवित्र 	-	 pavitra 	-	 n.
  	-	  purifying prayer or mantra
पवित्र 	-	 pavitra 	-	 n.
  	-	  honey
पवित्र 	-	 pavitra 	-	 n.
  	-	  straining-cloth
पवित्र 	-	 pavitra 	-	 n.
  	-	  melted butter
पवित्र 	-	 pavitra 	-	 n.
  	-	  rain or rubbing
पवित्र 	-	 pavitra 	-	 n.
  	-	  kind of metre
पवित्र 	-	 pavitra 	-	 n.
  	-	  vessel in which the argha is presented
पवित्र 	-	 pavitra 	-	 n.
  	-	  ring of kuza grass worn on the fourth finger on particular occasions
पवित्र 	-	 pavitra 	-	 n.
  	-	  kuza grass
पवित्र 	-	 pavitra 	-	 n.
  	-	  water
पवित्र 	-	 pavitra 	-	 n.
  	-	  Brahmanical cord
पवित्र 	-	 pavitra 	-	 n.
  	-	  means of purification
पवित्र 	-	 pavitra 	-	 n.
  	-	  copper

 
   पवित्र  pavitra n.
   vessel in which the argha is presented  
   कृतार्घ  kRtArgha adj.
   received or welcomed by the argha offering     
            

 
   पवित्र  pavitra n.
   straining-cloth  
   वस्त्रघर्घरी  vastraghargharI f.
   sieve or cloth for straining   
   सदशापवित्र  sadazApavitra adj.
   having a fringed straining cloth      
            

Wilson

English

 पवित्र
mfn.
   (-त्रः-त्रा-त्रं)
1 Pure,  clean,  purified physically or morally.
2 Who or what cleans or purifies,  &c.
n.
  (-त्रं)
1 Sacrificial grass,  (Poa cynosuroides.)
2 Copper.
3 Water.
4 Rain. 
5 Rubbing,  cleansing.
6 The vessel in which an Argha or libation or oblation is presented.
7 The Brahminical cord.
8 Ghee.
9 Honey.
10 A couple of Kusa leaves a span long,  used at sacrifices to present
offerings upon,  or to sprinkle Ghee,  &c.
11 Kusa grass used to clean or purify Ghee used in a sacrifice.
12 A ring of Kusa grass worn on the fourth finger on some occasions.
13 A text or Mantra of the Vedas.
14 Any divinity,  as Agni,  &c.
f.
  (-त्रा)
1 Holy basil,  (Ocymum sanctum. )
2 The name of a river,  a little to the north-west of Haridvār
 the
Pabar.
3 The twelfth of the light fortnight of Śrāvaṇa,  a festival in honour of
VIṢṆU.
E.
  पू to purify,  aff.
   इत्र.

Apte

English

पवित्र [pavitra],  a.
  [पू-करणे इत्र]

Sacred,  holy,  sinless,  sanctified (persons or things)
 त्रीणि श्राद्धे पवित्राणि दौहित्रः कुतपस्तिलाः Ms.*
  3.235
 पवित्रो नरः,  पवित्रं स्थानम् &c.
 

Purified by the performance of ceremonial acts (such as sacrifices &c.
 ).

Purifying,  removing sin. 

त्रम् An instrument for cleansing or purifying,  such as a sieve or strainer &c.
 

Two blades of Kuśa grass used at sacrifices in purifying and sprinkling ghee
 N.*
  17.188.

A ring of Kuśa grass worn on the fourth finger on certain religious occasions
 धौताङ्घ्रिपाणिराचम्य सपवित्र उदङ्मुखः Bhāg.*
  6.8.4.

The sacred thread worn by members of the first three castes of the Hindus.

Copper.

Rain. 

Water.

Rubbing,  cleansing. 

A vessel in which the arghya is presented.

Clarified butter.

Honey.

A purifying prayer.

A means of purifying the mind. 

A cloth for straining Soma juice
 वायुः पूतः पवित्रेण प्रत्यङ् सोमो$तिद्रुतः Ts.1. 8.21.

त्रा The holy basil.

Turmeric (पवित्रीकृ 'to purify,  sanctify'
 पवित्रीभू 'to become pure or holy').Comp.   -आरोपणम्,  आरोहणम् investiture with the sacred thread. -धान्यम् barley. -पाणि a.
  holdingDarbha grass in the hand.

Apte 1890

English

 पवित्र a. [पू करणे इत्र] 1 Sacred,  holy,  sinless,  sanctified (persons or things)
 त्रीणि श्राद्धे पवित्राणि दौहित्रः कुतपस्तिलाः Ms. 3. 235
 पवित्रो नरः,  पवित्रं स्थानं &c. 
2 Purified by the performance of ceremonial acts (such as sacrifices &c.). 
3 Purifying,  removing sin. 
त्रं 1 An instrument for cleansing or purifying,  such as a sieve or strainer &c. 
2 Two blades of Kuśa grass used at sacrifices in purifying and sprinkling ghee. 
3 A ring of Kuśa grass worn on the fourth finger on certain religious occasions. 
4 The sacred thread worn by members of the first three castes of the Hindus. 
5 Copper. 
6 Rain. 
7 Water. 
8 Rubbing,  cleansing. 
9 A vessel in which the arghya is presented. 
10 Clarified butter. 
11 Honey. 
त्रा 1 The holy basil. 
2 Turmeric. (पवित्रीकृ ‘to purify,  sanctify’
 पवित्रीभू ‘to become pure or holy’). 
Comp. 
आरोपणं,  आरोहणं investiture with the sacred thread. 
धान्यं barley. 
पाणि a. holding darbha grass in the hand. 

Monier Williams Cologne

English

 पवि॑त्र n.
  a means of purification,  filter,  strainer,  straining-cloth &c.
   (made of thread or hair or straw,  for clarifying fruits,  esp.
   the Soma),  RV.
   &c.
   &c.
  

 Kuśa grass (esp.   two K° leaves for holding offerings or for sprinkling and purifying ghee &c.
  ),  ŚBr.
  
 KātyŚr.
  
 Mn.
   &c.
   (ifc.  also को See स-पवित्रक),  a ring of K° grass worn on the fourth finger on partic.  occasions,  W.
 

 a purifying prayer or Mantra,  Mn.
  
 Yājñ.
 
 MBh.

 a means of purifying or clearing the mind,  RV.
   iii,  26,  8
 31,  6 &c.
  

 melted butter,  L.
 

 honey,  L.
 

 water,  L.
 

 rain or rubbing (वर्षण or घर्षण),  L.
 

 copper,  L.
 

 the vessel in which the Argha is presented,  L.
  (ifc.  -क,  MārkP.
  )

 the Brāhmanical cord (cf.   °त्रारोपण्स्)

 N.
  of Viṣṇu (also p° पविन्त्राणाम्),  MBh.
   (cf.   RTL.
   106)

 of Śiva,  ib.

 (with आदित्यानाम् and देवानाम्) N.
  of Sāmans,  ĀrṣBr. 

 a kind of metre,  Col.
 

 पवि॑त्र m.
  N.
  of a partic.  Soma-sacrifice belonging to the Rājasūya,  TāṇḍBr.
  ,  Sch.
 ŚrS.
 

 Sesamum Indicum,  L.
 

 Nageia Putranjiva,  L.
 

 N.
  of a man g. अश्वादि

 of an Āṅgirasa (the supposed author of RV.
   ix,  67
 73
 83
 107),  RAnukr.
  

 (pl. ) N.
  of a class of deities in the 14th Manv-antara,  Pur.
 

 पवि॑त्र mf(आ)n.  purifying,  averting evil,  pure,  holy,  sacred,  sinless,  beneficent,  Mn.
  
 MBh.
   &c.
  

Monier Williams 1872

English

 पवित्र,  अम्,  n. a means of purification,  instru-
ment for cleansing,  filter,  strainer,  straining-cloth, 
colander (made of thread or hair or straw plaited
or woven,  for clarifying fluids,  especially the Soma)
Kuśa grass (especially a couple of Kuśa leaves a
span long used at sacrifices to present offerings
upon or to sprinkle and purify ghee,  &c.)
 a ring
of Kuśa grass worn on the fourth finger on par-
ticular occasions
 a purifying prayer or Mantra
water,  rain
 rubbing,  cleansing
 the vessel in
which the Argha is presented
 copper
 the
sacred thread,  Brāhmanical cord
 melted butter
honey
 any divinity as Agni &c.?
 (अस्),  m.,  N. of
a Soma-yāga belonging to the Rāja-sūya
 the
sesame plant,  Nageia Putranjiva
 N. of a man (of
the family of Aṅgiras and the reputed author of
Ṛg-veda IX. 67,  73,  83,  107)
 (आस्),  m. pl. epithet
of a class of deities in the fourteenth Manv-antara
(आ),  f.,  N. of various plants
 basil
 Indian saffron, 
turmeric
 = अश्वत्थी,  q. v.
 N. of a river (the
Pabar,  a little to the north-west of Hari-dwār)
 the
twelfth day of the light half of Śrāvaṇa (a festival in
honour of Viṣṇu)
 (अस्,  आ,  अम्),  purifying,  cleans-
ing
 pure,  clean
 holy,  sinless
 averting evil
 [cf.
Hib. beathra,  ‘water
’ fothragaim,  ‘I bathe, 
cleanse
’ fothragadh,  ‘a bath,  well of purification.’]
—पवित्र-ता,  f. or पवित्र-त्व,  अम्,  n. purity, 
cleanness.
—पवित्र-धान्य,  अम्,  n. ‘pure grain, ’
barley.
—पवित्र-पति,  इस्,  m.,  Ved. lord of the
Pavitra.
—पवित्र-पाणि,  इस्,  इस्,  इ,  ‘pure-handed, ’
having clean hands or holding Darbha grass in the
hand
 (इस्),  m.,  N. of an ancient sage.
—पवित्र-
पूत,  अस्,  आ,  अम्,  Ved. clarified with a strainer or co-
lander.
—पवित्र-रथ,  अस्,  आ,  अम्,  Ved. having the
colander as a chariot (said of the Soma).
—पवित्र-
वत्,  आन्,  अती,  अत्,  Ved. having an instrument for
purifying (as a strainer or Darbha grass)
 purifying, 
cleansing
 being in the colander
 holding Darbha
grass
 an epithet of Agni
 (अती),  f.,  N. of a river.
—पवित्रारोपण (°र-आर्°),  अम्,  n. ‘putting on
the Pavitra, ’ investiture with the Brāhmanical cord
investing the image of Kṛṣṇa with the sacred
thread
 N. of a festival on the twelfth day of the
light half of Śrāvaṇa.
—पवित्रारोहण (°र-आर्°), 
अम्,  n. ‘putting on the Pavitra, ’ investing with the
sacred thread,  N. of a festival in honour of Durgā
on the eighth day of the light half of the month
Śrāvaṇa or Āṣāḍha.
—पवित्री-करण,  अम्,  n.
purification,  cleansing
 the instrument or means of
purifying.
—पवित्री-कृ,  cl. 8. P. A. -करोति,  -कु-
रुते,  -कर्तुम्,  to purify,  cleanse.
—पवित्री-कृत, 
अस्,  आ,  अम्,  purified,  cleansed,  cleaned,  sanctified.
—पवित्री-भू,  cl. 1. P. -भवति,  -भवितुम्,  to
become pure or clean.

Macdonell

English

 पवित्र pav-í-tra,  n.
  means of purifying
 🞄sieve,  (Soma) strainer
 blade of sacrificial 🞄grass
 purificatory text
 a.
  purifying,  pure,  🞄beneficent
 sanctified by (—°): -ka,  n.
  small 🞄sieve
 (two) blades of Kuśa grass
 purificatory (—°,  a.
 )
 vessel 🞄in which an honorific gift is presented
 -tarīkṛ,  purify or sanctify in a high degree
 -tā,  🞄f. ,  -tva,  n.
  purity
 -dhara,  m.
  N.
 -pāṇi,  a.
  🞄holding blades of Kuśa grass in oneʼs hand.

Benfey

English

 पवित्र पवित्र,  i. e. पू + त्र, 
 I. n.
 
 1.
A means of purifying,  Man.  11,  85.
 2. Sacrificial grass,  Man.  2,  75.
 3.
Prayer,  Man.  11,  225.
 II. m.
  pl. The
name of a class of deities.
 III. f.
  त्रा, 
The name of a river.
 IV. adj.
 ,  f.
  त्रा।
 1. Purifying,  Rām.  1,  1,  94.
 2. Pure, 
Man.  3,  235.
 -- Comp.
 
अ-,  adj.
  Impure, 
Pañc. 169,  17.

Apte Hindi

Hindi

पवित्र
वि* - पू + इत्र
"पुनीत,  पावन,  निष्पाप,  पवित्रीकृत (व्यक्ति या वस्तुएँ)"

पवित्र
वि* - पू + इत्र
"शुद्ध,  छना हुआ"

पवित्र
वि* - पू + इत्र
यज्ञादि के अनुष्ठानों द्वारा पवित्र किया गया

पवित्र
वि* - पू + इत्र
"पवित्र करना,  पाप धोना"

पवित्रम्
नपुं*
   - पू + इत्र
"छानने या शुद्ध करने का उपकरण,  चलनी झरना"

पवित्रम्
नपुं*
   - पू + इत्र
कुश की दो पत्तियाँ जो यज्ञ में घी को पवित्र करने तथा छींटे देने के काम आती हैं

पवित्रम्
नपुं*
   - पू + इत्र
कुशा की बनी अंगूठी जो कई धार्मिक अवसरों पर चौथी अँगुली में पहनी जाती है

पवित्रम्
नपुं*
   - पू + इत्र
जनेऊ जो हिन्दुजाति के प्रथम तीन वर्ण पहनते हैं

पवित्रम्
नपुं*
   - पू + इत्र
ताँबा

पवित्रम्
नपुं*
   - पू + इत्र
वृष्टि

पवित्रम्
नपुं*
   - पू + इत्र
जल

पवित्रम्
नपुं*
   - पू + इत्र
"रगड़ना,  मांजना"

पवित्रम्
नपुं*
   - पू + इत्र
अर्घ्य देने का पात्र

पवित्रम्
नपुं*
   - पू + इत्र
घी

पवित्रम्
नपुं*
   - पू + इत्र
"शहद,  मधु"

पवित्र
वि* - पू+इत्र
"पावन,  निष्पाप"

पवित्र
वि* - पू+इत्र
मन को शुद्ध करने का साधन

पवित्र
वि* - पू+इत्र
"सोमरस को छानने का वस्त्र,  छलना या पोना"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

पवित्र
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಿಷ್ಣು/ನಾರಾಯಣ
निष्पत्तिः - > पूञ् (पवने) "इत्रः" (उ० ४-१७२)
प्रयोगाः - > "पवित्रम् मङ्गलं परम्"
उल्लेखाः - > वि० स०
विस्तारः - > गुणविभवरूपनिरूपकसोपानेन तन्निरूप्यस्वरूपमनुप्रविशति
पवित्र
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹೋಮದಲ್ಲಿ ಆಜ್ಯವನ್ನು ಶುದ್ಧಮಾಡುವ ಎರಡು ದರ್ಭೆಗಳು (ದರ್ಭೆಯ ಎರಡು ಅಗ್ರಗಳು)
निष्पत्तिः - > पूञ् (पवने) "इत्रः" (उ० ४-१७२)
व्युत्पत्तिः - > पूयते आज्यमनेन
पवित्र
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವೈದಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅನಾಮಿಕಾ ಬೆರಳಿಗೆ ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ದರ್ಭೆಯ ಅಥವಾ ಸ್ವರ್ಣದ ಉಂಗುರ
पवित्र
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಯಜ್ಞೋಪವೀತ
पवित्र
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತಾಮ್ರಲೋಹ
पवित्र
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವೃಷ್ಟಿ/ಮಳೆ
पवित्र
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜಲ/ನೀರು
पवित्र
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಆಜ್ಯ/ಘೃತ/ತುಪ್ಪ
पवित्र
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಪರಿಶುದ್ಧವಾದ
प्रयोगाः - > "त्रीणि श्राद्धे पवित्राणि दौहित्रः कुतपस्तिलाः",  "त्रीणि देवाः पवित्राणि ब्राह्मणानामकल्पयन्। अदृष्टमद्भिर्निर्णिक्तं यच्च वाचा प्रशस्यते"
उल्लेखाः - > मनु० ३-२३५, ५-१२७

L R Vaidya

English

 pavitra {% (I) a. (f. त्रा) %} 1. Holy,  sacred,  sanctified,  R.ii.2
 2. pure
 3. purified by the performance of religious rites.

 pavitra {% (II) n. %} 1. A couple of kuśa blades used in sprinkling ghee
a ring of kuśa worn on the fourth finger on certain occasions,  M.iii.235
the sacred cord worn by the members of the first three Hindu castes
rain
copper
water
rubbing,  cleansing
a vessel in which the arghya is presented
clarified butter
honey.

Bopp

Latin

 पवित्र (r. पू s. त्र inserto इ)
1) Adj. purus,  purificatus.
BH. 4. 38.
2) n. aqua. (Hib. beathra «water»,  fothra-
gaim «I bathe,  cleanse»,  fothragadh «a bath,  well of
purification».)

Anekartha-Dvani-Manjari

Sanskrit

पुण्य
क्ली
पुण्य,  सुविहित-कर्मन्,  पवित्र
पुण्यं सुविहितं कर्म पवित्रं पुण्यमेव च ॥ ३४ ॥
verse 2.1.1.34
page 0010

Indian Epigraphical Glossary

English

 pavitra (EI 9),  the argha vessel.
(Ind. Ant.,  Vol. IX,  p. 187),  thread,  360 of which are tied
round the neck of the image of Kṛṣṇa on Śrāvaṇa su-di 12.
Cf. Caitra-pavitra.

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  पवित्र,  मेध्य,  पूत,  पावन,  पवन,  शुचि,  शौचोपेत
adjective
 
धर्मेण शुद्धः।
 "काशी इति पवित्रं स्थानम् अस्ति।"

Synonyms:
  निर्मल,  विमल,  पवित्र,  शुद्ध,  शुचि,  अमलिन,  परिष्कृत,  अकल्क,  अकल्मष,  वीघ्र,  स्वच्छ,  विशुद्ध,  अम्लान,  अवदात,  इद्ध
adjective
 
यः मलहीनः दोषरहितो वा।
 "निर्मलेन मनसा अर्चना कर्तव्या।"

Synonyms:
  शुद्ध,  निर्मल,  विमल,  अमल,  अमली,  मलहीन,  विशुद्ध,  पवित्र,  स्वच्छ,  अच्छ,  शुचि
adjective
 
सः पदार्थः यः केनापि सह मिश्रितः नास्ति।
 "अधुना आपणे शुद्धं सुवर्णं न लभ्यते।"

Sanskrit Tibetan

Tibetan

ko kya
पवित्र

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
दर्भः कुशः कुथो बर्हिः पवित्रमथ तेजनः ।
गुन्द्रो मुञ्जः शरो दूर्वा त्वनन्ता शतपर्विका ॥ ११९२ ॥
हरिताली रुहा पोटगलस्तु धमनो नडः ।
-wordlist-
 
दर्भ (पुं),  कुश (पुंक्ली),  कुथ (पुं),  बर्हिस् (पुंक्ली),  पवित्र (क्ली),  तेजन (पुं),  गुन्द्र (पुं),  मुञ्ज (पुं),  शर (पुं),  दूर्वा (स्त्री),  अनन्ता (स्त्री),  शतपर्विका (स्त्री),  हरिताली (स्त्री),  रुहा (स्त्री),  पोटगल (पुं),  धमन (पुं),  नड (पुंक्ली)

--source--
 
पवित्रं पावनं पूतं पुण्यं मेध्यमथोज्ज्वलम् ॥ १४३५ ॥
विमलं विशदं वीध्रमवदातमनाविलम् ।
विशुद्धं शुचि चोक्षं तु निःशोध्यमनवस्करम् ॥ १४३६ ॥
-wordlist-
 
पवित्र (पुंक्ली),  पावन (क्ली),  पूत (क्ली),  पुण्य (क्ली),  मेध्य (क्ली),  उज्ज्वल (क्ली),  विमल (क्ली),  विशद (क्ली),  वीध्र (क्ली),  अवदात (क्ली),  अनाविल (क्ली),  विशुद्ध (क्ली),  शुचि (क्ली),  चोक्ष (क्ली),  निःशोध्य (क्ली),  अनवस्कर (क्ली)

अभिधानचिन्तामणिपरिशिष्टम्

Sanskrit

--source--
 
ताम्रे पवित्रं कांस्यं च सीसके तु महाबलम् ।
चीनपिष्टं समेलूकं कृष्णं च त्रपुबन्धकम् ॥ १५७ ॥
-wordlist-
 
पवित्र (क्ली),  कांस्य (क्ली),  महाबल (क्ली),  चीनपिष्ट (क्ली),  समेलूक (क्ली),  कृष्ण (क्ली),  त्रपुबन्धक (क्ली)

अभिधानचिन्तामणीशिलोच्छः

Sanskrit

--source--
 
अग्निहोत्रिण्यग्न्याहितोऽप्युपवासे समाविमौ ॥ ७२ ॥
उपवस्त्रमौपवस्तमुपवीते प्रचक्षते ।
ब्रह्मसूत्रं पवित्रं च वाल्मीकौ द्वाविमावपि ॥ ७३ ॥
मैत्त्रावरुण्यादिकवी पर्शुरामोऽपि भार्गवे ।
-wordlist-
 
अग्न्याहित (पुं),  उपवस्त्र (क्ली),  औपवस्त (क्ली),  ब्रह्मसूत्र (क्ली),  पवित्र (क्ली),  मैत्रावरुणि (पुं),  आदिकवि (पुं),  पर्शुराम (पुं)

--source--
 
पवित्रं गोमये छागे शुभोऽथ भषकः शुनिः ।
-wordlist-
 
पवित्र (क्ली),  शुभ (पुं),  भषक (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

शुचि
शुचि,  मेध्य,  पवित्र,  पुण्य,  पावन,  विमल,  विशद,  विध्र,  उज्ज्वल,  अनाविल
शुचिर्मेध्यं पवित्रं च पुण्यं पावनमुच्यते ।
विमलं विशदं वीध्रमुज्ज्वलं स्यादनाविलम् ॥ १३२ ॥
verse 1.1.1.132
page 0016

पवित्र
पवित्र,  दर्भ
पत्न्यामपि द्वितीया दर्भेऽपि पवित्रमवधिरवटेऽपि ।
verse 5.1.1.802
page 0092

Tamil

பவித்ர : புனிதமான,  சுத்தமான.

Mahabharata

English

Pavitra(ḥ) = Skanda: III,  14633.--Do.^2 = Mahāpurusha (Mahāpurushastava).

Pavitra(ṃ)^1 = Śiva (1000 names^1--2).--Do.^2 = Kṛshṇa: XII,  1513.--Do.^3 = Vishṇu (1000 names).

Vedic Reference

English

 Pavitra denotes in the Rigveda, ^1 and later, ^2 the sieve used
for purifying the Soma,  the only mode of purifying it certainly^3 known to the Rigveda. It seems clearly^4 to have been made of
sheep's wool,  whether woven or plaited is not certain,  for the
expressions used are too vague to be decisive,  though Zimmer^5
thinks hvarāṃsi^6 points to plaiting.
1) i. 28,  9
 iii. 36,  7
 viii. 33,  1
101,  9,  etc.
2) Av. vi. 124,  3
 ix. 6,  16
 xii. 1,  30
3,  3. 14. 25,  etc.
3) Cf. Hillebrandt,  Vedische Mythologie, 
1,  239,  240.
4) Cf. the names of it: aṇva,  Rv.
ix. 16,  2
 aṇvāni meṣyaḥ,  86,  47
 107, 
11
 avayaḥ,  ii. 36,  1
 ix. 86,  11
 91,  2
tvac with avya or avyaya,  ix. 69,  3
 70,  7
meṣyaḥ,  ix. 8,  5
 rūpa avyaya,  ix. 16,  6
roman,  alone or with avyaya
 vāra, 
alone or with avyaya,  etc.
5) Altindisches Leben,  278,  n.
6) ix. 3,  2
 63,  4.

अमरकोशः

Sanskrit

Word:  पवित्रः
Root:  पवित्र
Gender:  पुं
Number:  all
Meaning(s): 
⇒ holy
⇒ pure
⇒ sacred
⇒ saintly
⇒ sinless
⇒ purifying
⇒ beneficent
⇒ averting evil
⇒ sesame seed [Sesamum indicum - Bot.]
⇒ 12th day of the light half of zravaNa
⇒ Lucky bean tree [Putranjiva Roxburghii - Bot.]
Shloka(s): 
2|7|45|1 ► पवित्रः प्रयतः पूतः पाषण्डाः सर्वलिङ्गिनः। (ब्रह्मवर्गः)
3|1|55|2 ► पूतं पवित्रं मेध्यं च वीध्रं तु विमलार्थकम्॥ (विशेष्यनिघ्नवर्गः)
3|3|82|2 ► विविक्तौ पूतविजनौ मूर्छितौ मूढसोच्छ्रयौ॥ (नानार्थवर्गः)
Synonym(s): 
➠ 2|7|45|1 ⇢ पवित्रः (पवित्र) (पुं) ⇒ holy, pure, sacred, saintly, sinless, purifying, beneficent, averting evil, sesame seed [Sesamum indicum - Bot.], 12th day of the light half of zravaNa, Lucky bean tree [Putranjiva Roxburghii - Bot.]
➠ 2|7|45|1 ⇢ प्रयतः (प्रयत) (पुं) ⇒ given, offered, prudent, careful, granted, dutiful, bestowed, presented, placed upon, far-extended, outstretched, self-subdued, ritually pure, piously disposed, intent on devotion, holy or pious person, well prepared for a solemn rite
➠ 2|7|45|1 ⇢ पूतः (पूत) (पुं) ⇒ pure, clear, putrid, bright, cleaned, purified, buttocks, stinking, conch-shell, foul-smelling, white kuza grass, Indian Plum [Flacourtia indica - Bot.]
➠ 3|1|55|2 ⇢ पूतः (पूत) (पुं) ⇒ pure, clear, putrid, bright, cleaned, purified, buttocks, stinking, conch-shell, foul-smelling, white kuza grass, Indian Plum [Flacourtia indica - Bot.]
➠ 3|1|55|2 ⇢  (पूत) (स्त्री) ⇒ pure, clear, putrid, bright, cleaned, purified, buttocks, stinking, conch-shell, foul-smelling, white kuza grass, Indian Plum [Flacourtia indica - Bot.]
➠ 3|1|55|2 ⇢ पूतम् (पूत) (नपुं) ⇒ pure, clear, putrid, bright, cleaned, purified, buttocks, stinking, conch-shell, foul-smelling, white kuza grass, Indian Plum [Flacourtia indica - Bot.]
➠ 3|1|55|2 ⇢ पवित्रः (पवित्र) (पुं) ⇒ holy, pure, sacred, saintly, sinless, purifying, beneficent, averting evil, sesame seed [Sesamum indicum - Bot.], 12th day of the light half of zravaNa, Lucky bean tree [Putranjiva Roxburghii - Bot.]
➠ 3|1|55|2 ⇢ मेध्यः (मेध्य) (पुं) ⇒ holy, wise, goat, pure, fresh, clean, strong, barley, sacred, mighty, vigorous, full of sap, intelligent, not defiling, particular vein, free from blemish, gall-stone of a cow, destined to be sacrificed, fit for a sacrifice or oblation, black cutch tree [Acacia Catechu - Bot.], Munja grass used for making roofs and baskets [Saccharum Munjia - Bot.]
➠ 3|1|55|2 ⇢  (मेध्य) (स्त्री) ⇒ holy, wise, goat, pure, fresh, clean, strong, barley, sacred, mighty, vigorous, full of sap, intelligent, not defiling, particular vein, free from blemish, gall-stone of a cow, destined to be sacrificed, fit for a sacrifice or oblation, black cutch tree [Acacia Catechu - Bot.], Munja grass used for making roofs and baskets [Saccharum Munjia - Bot.]
➠ 3|1|55|2 ⇢ मेध्यम् (मेध्य) (नपुं) ⇒ holy, wise, goat, pure, fresh, clean, strong, barley, sacred, mighty, vigorous, full of sap, intelligent, not defiling, particular vein, free from blemish, gall-stone of a cow, destined to be sacrificed, fit for a sacrifice or oblation, black cutch tree [Acacia Catechu - Bot.], Munja grass used for making roofs and baskets [Saccharum Munjia - Bot.]
➠ 3|3|82|2 ⇢ विविक्तिः (विविक्ति) (पुं)
➠ 3|3|82|2 ⇢ विविक्तिः (विविक्ति) (स्त्री) ⇒ division, separation, discernment, discrimination
➠ 3|3|82|2 ⇢ विविक्ति (विविक्ति) (नपुं) ⇒ division, separation, discernment, discrimination
Related word(s): 
परा_अपरासंबन्धः ➡ संन्यासी
जातिः ➡ मनुष्यः
    

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 पवित्रं,  क्ली,
   (पूयतेऽनेनेति । पू + “पुवः संज्ञा-याम् ।” ३ । २ । १८५ । इति इत्रः ।) वर्षणम् ।कुशम् । (यथा,  मनुः । २ । ७५ ।“प्राक्कूलान् पर्य्युपासीनः पवित्रैश्चैव पावितः ॥
”)ताम्रम् । पयः । इति मेदिनी । रे,  १७७ ॥
घर्षणम् । इति विश्वः ॥
 अर्घोपकरणम् । इतिहेमचन्द्रः ॥
 यज्ञोपवीतम् । इति त्रिकाण्डशेषः ॥
घृतम् । मधु । इति राजनिर्घण्टः ॥
 पार्व्वण-श्राद्धादावर्घार्थं होमादावाज्यसंस्काराद्यर्थञ्चसाग्रनिर्गर्भकुशान्तरवेष्टितप्रादेशमात्रकुशपत्र-द्वयम् । यथा,  --“अनन्तर्गर्भिणं साग्रं कौशं द्बिदलमेव च ।प्रादेशमात्रं विज्ञेयं पवित्रं यत्र कुत्रचित् ॥
”इति श्राद्धतत्त्वम् ॥
(विष्णुः । यथा,  महाभारते । १२ । १४९ । २० ।“प्रभूतस्त्रिककुद्धाम पवित्रं मङ्गलं परम् ॥
”महादेवः । यथा तत्रैव । १२ । १७ । ३५ ।“पवित्रञ्च महांश्चैव नियमो नियमाश्रितः ॥
”)

 पवित्रः,  त्रि,  (पू + इत्र ।) व्रतादिना शुद्धः ।(यथा,  गीतायाम् । ४ । ३८ ।“नहि ज्ञानेन सदृशं पवित्रमिह विद्यते ॥
”)तत्पर्य्यायः । प्रयतः २ पूतः ३ । एतत्त्रयंप्राणिविषयमात्रम् । शुचिः ४ शुद्धः ५ पवि-त्रितः ६ । इति शब्दरत्नावली ॥
 पुण्यः ७पावनः ८ । इति जटाधरः ॥
 (पूयतेऽनेन । पूञ्+ “पुवः संज्ञायाम् ।” ३ । २ । १८५ । इति इत्रः ।)शुद्धद्रव्यम् । तत्पर्य्यायः । पूतम् २ मेध्यम् ३ ।एतत्त्रयं अप्राणिद्रव्यविषयम् । इति ब्रह्मवर्गेविशेष्यनिघ्ने च अमरभरतौ ॥
 शुद्ध्यम् ४ शुचि ५पुण्यम् ६ पूतिवत् ७ । इति जटाधरः ॥
(यथा,  --“बल्यं पवित्रमायुष्यं सुमङ्गल्यं रसायनम् ।एतत्तु गव्यघृतगुणपरम् ॥
”इति भावप्रकाशस्य पूर्व्वखण्डे द्बितीये भागे ॥
)

 पवित्रः,  पुं,
   (पुनातीति । पू + कर्त्तरि इत्रः ।)तिलवृक्षः । पुत्त्रजीववृक्षः । इति राजनिर्घण्टः ॥
(तिलपुत्त्रजीवशब्दयोरस्य विर्वृतिर्ज्ञेया ॥
)कार्त्तिकेयस्य नामान्तरम् । यथा,  महाभारते ।३ । २३१ । ६ ।“षष्ठीप्रियश्च धर्म्मात्मा पवित्रो मातृवत्सलः ॥
”)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 पवित्र पु०
  न०
  पूयते आज्यमनेन पू--करणे इत्र । १ आज्यसं-स्कारके २ कुशद्वये उत्पवनशब्दे तल्लक्षणं ११२३ पृ० दर्शि-तम् “अनन्तर्गर्भिणं साग्रं कौशं द्विदलमेव च । प्रादे-शमात्रं विज्ञेयं पवित्रं यत्र कुत्रचित्” कर्मप्र० । २ अना-मिकावेष्टने पवित्रतासाधके द्रव्ये च ३ यज्ञोपवीते त्रिका०पवित्रारोपणशब्दे दृश्यम् । ४ विष्णौ “पवित्रं मङ्गलंपरम्” विष्णुसं० । ५ वर्षणे ६ ताम्रे ७ पयसि न०
  मेदि० ।८ वर्षणे न०
  विश्वः ९ अर्ध्योपकरणे हेमच० । १० घृते११ मधुनि च राजनि० । १२ तिलवृक्षे १ ३ पुत्रजीववृक्षे पु०
 राजनि० १ ४ व्रतशौचादिना १५ शुद्धे त्रि०
  अमरः ।१६ तुलस्यां स्त्री शब्दमा० १७ नदीभेदे हेमच० १८ हरि-द्रायाम् १८ अश्वत्थीवृक्षे च स्त्री राजनि० ।

Capeller

German

 पवि॑त्र n.
  Reinigungs-,  Läuterungsmittel
(auch übertr.),  bes. Klärsieb,  Somaseihe
Adj. reinigend,  läuternd. Abstr. पवित्रता
f.
 , 
°त्व n.
 

Grassman

German

 pavítra,  n.,  Läuterungsmittel [von pū],  insbesondere 1〉 die aus Schafwolle gewobene Seihe,  durch welche der Soma geklärt wurde,  auch in bildlichem Sinne mit mehr oder minder durchgeführtem Bilde ({785, 7}—_{785, 9})
 2〉 Entflammungsmittel,  d. h. Mittel,  durch welche das heilige Feuer entflammt oder flammender gemacht wird,  so besonders {260, 8},  wo ihre Zahl auf 3 angegeben wird unter Zurückweisung auf den dreifachen Glanz (arkás trídhā́tus) in V. _{260, 7}
 aus diesem Verse erhellt,  dass die Erzeugung des Agni aus den Reibhölzern (vgl. V. _{260, 3}),  das Hineingiessen der Schmelzbutter (ghṛtá) und des Unsterblichkeitstrankes (amṛ́ta,  havís) die drei Entflammungsmittel sind,  aber auch hier (in V. _{260, 8}),  wie in den übrigen hierhergehörigen Stellen tritt die Uebertragung auf das geistige Gebiet hinzu.
-am 1〉 {135, 6}
 {621, 15}
 {714, 1}
 {732, 7}
 {736, 5}
 {737, 6}
 {757, 4}
 {762, 4}
 {763, 5}
 {773, 4}. _{773, 5}
 {774, 1}. _{774, 7}. _{774, 30}
 {775, 15}
 {778, 5}
 {779, 7}. _{779, 19}. _{779, 20}
 {780, 2}
 {795, 1}. _{795, 2}
 {797, 9}
 {798, 7}
 {808, 6}. _{808, 17}
 {809, 1}
 {818, 14}
 {819, 25}
 {821, 16}. _{821, 19}
 {857, 8}
 avyáyam {761, 4}
 {778, 28}
 ávyam {781, 9}. — 2〉 {779, 23}. _{779, 24} (wo jedoch in 23 noch das Bild der Somaseihe hindurchschimmert).
-ena 1〉 {779, 22}
 bildlich: ubhā́bhyām deva savitar 〰 savéna ca máam punīhi viśvátas {779, 25}.
-āt 1〉 {843, 12}.
-asya 1〉 {653, 1} prasráṇeṣu.
-e 1〉 {28, 9}
 {710, 9}
 {714, 5}
 {715, 9}
 {718, 3}
 {724, 5}
 {728, 3}. _{728, 4}. _{728, 7}
 {729, 3}. _{729, 4}
 {730, 1}
 {739, 1}. _{739, 2}. _{739, 5}
 {740, 2}
 {742, 1}
 {748, 1}
 {749, 1}. _{749, 2}
 {751, 3}. _{751, 4}
 {754, 4}
 {755, 5}
 {756, 3}
 {763, 1}
 {764, 1}
 {768, 1}
 {773, 8}
 {774, 21}
 {775, 16}
 {776, 11}. _{776, 12}
 {797, 10}
 {798, 3}. _{798, 6}. _{798, 22}. _{798, 23}. _{798, 30}
 {799, 4}. _{799, 7}
 {804, 1}. _{804, 2}
 {809, 40}
 {810, 11}
 {811, 8}
 {812, 6}. _{812, 7}
 {813, 15}
 {821, 12}
 bildlich {785, 7}. _{785, 9}.
-ā 1〉 trī́ {809, 55}
 {785, 8} (bildlich).
-ebhis 1〉 {799, 5}
 {809, 24}.
-ais 1〉 {270, 7}. — 2〉 tribhís 〰 ápupot hí arkám {260, 8} s. o. — 3〉 In den Stellen {235, 5}
 {265, 16} scheint pavítrais adjektivisch zu kavíbhis zu gehören in dem Sinne: läuternd
 doch ist auch andere Auffassung möglich.

Burnouf

French

 पवित्र पवित्र a. (पू
 sfx. त्र) pur,  net
purifié
 qui est en état de grâce. -- S. n.
  tout objet ou acte
purificatoire: eau lustrale.
		 eau,  pluie
		 vase où l'on offre
ल्ऽअर्घ
		 gazon sacré ou poa cynosuroïdes
		 le cordon
brâhmanique.
		 Cuivre. -- F. पवित्रा le basilic sacré,  ocymum
sanctum
		 le 11ᵉ jour de la quinzaine claire.
		 Np. d'une
rivière au N.-O. de Hardwâr.
पवित्रक n.
  cordon,  corde.
पवित्रित (pp. d'un dén.  de पवित्र) nettoyé
		 purifié.

Stchoupak

French

 पवित्र-
 nt. moyen de purification,  tamis,  filtre,  passoire 
 herbe kuśa
(not. deux tiges de kuśa) 
 Mantra de purification 
 m.
  classe de divinités dans
le 14{^e^} Manvantara 
 -आ- f.
  n.
  de diverses rivières 
 -तरी-कृ-
purifier à l'extrême 
 -त्व- nt. pureté 
 -ई-कृ- purifier, 
nettoyer 
 -वती- f.
  n.
  d'une rivière 
 -इन्- a. qui purifie,  pur, 
clair.
°कीर्ति- a. à la pure renommée.
°दर्भ- m.
  herbe darbha purifiante ou sacrée.
°धर- m.
  n.
  d'un homme.
°योनि- a. d'origine immaculée.
°लाञ्छन- nt. signe sacré.
पवित्रारोपण- nt. jour de fête (12{^e^} jour de la quinzaine claire de
Śrāvaṇa ou d'Āṣāḍha).

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.