| YouTube Channel

पलितं (palitaM)

 
Hindi
Hindi
ripened (ग्रे)
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
पलितं,
क्ली,
(पलि + भावे क्तः यद्वा, फलन-मिति फल + “फलेरितजादेश्च पः ।” उणां ।५ ३४ इति इतच् फस्य पत्वम् ।) जरसाकेशादौ शौक्ल्यम् केशपाकः इत्यमरः ।६ ४१
(यथा, मनुः ।“गृहस्थस्तु यदा पश्येद्बलीपलितमात्मनः ।अपत्यस्यैव चापत्यं तदारण्यं समाश्रयेत्
”)तस्य निदानं यथाह माधवकरः ।“क्रोधशोकश्रमकृतः शरीरोष्मा शिरोगतः ।पित्तञ्च केशान् पचति पलितं तेन जायते
”तच्चिकित्सा यथा, --“लौहचूर्णस्य कर्षन्तु दशार्द्धञ्चूतमज्जतः ।धात्रीफलद्बयं पथ्ये द्बे तथैकं विभीतकम्
पिष्ट्वा लोहमये भाण्डे स्थापयेन्निशि वासयेत् ।लेपोऽयमचिराद्धन्ति पलितं नेह संशयः
दशार्द्धं पञ्चकर्षाणि ।काशमर्य्या मूलमादौ सहचरकुसुमं केतकस्यापिमूलंलौहं चर्णं सभृङ्गं त्रिफलपलयुतं तैलमेभिःपचेयुः ।कृत्वा लोहस्य भाण्डे क्षितितलनिहितं स्थापये-न्मासमेकंकेशाः काशप्रकाशा अपि मधुपनिभा अस्ययोगाद्भवन्ति
त्रिफला नीलिकापत्रं भृङ्गराजोऽयसो रजः ।अवीमूत्रेण संपिष्टं लेपात् कृष्णीकरं परम्
”इति भावप्रकाशे मध्यखण्डे क्षुद्ररीगाधिकारे
शैलजम् तापः कर्द्दमः इति मेदिनी ते, १२२
(पल गतौ + “लोष्टपलितौ ।” उणां ।९२ इति क्तप्रत्ययेन निपातनात् सिद्धम् ।)केशपाशः इति हेमचन्द्रः उज्ज्वलदत्तश्च