| YouTube Channel

पलाशः (palAzaH)

 
Apte Hindi
Hindi
पलाशः
पुं*
 - पल + अश् + अण्
"एक वृक्ष, ढाक का पेड़"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 पलाशः, किंशुकः, वातपोथः, वक्रपुष्पः
noun
पलाशवृक्षस्य रक्तपुष्पाणि।
"सः पलाशैः देवी सरस्वत्याः पूजनं करोति।"
Synonyms:
 पलाशः, किंशुकः, पर्णः, वातपोथः, याज्ञिकः, त्रिपर्णः, वक्रपुष्पः, पूतद्रुः, ब्रह्मवृक्षकः, ब्रह्मोपनेता, काष्ठद्रुः, करकः
noun
वृक्षविशेषः यस्य पुष्पाणि रक्तानि सन्ति।
"अस्मिन् उद्याने नैके पलाशाः सन्ति।"
Synonyms:
 असुरः, दैत्यः, दैतेयः, दनुजः, इन्द्रारिः, दानवः, शुक्रशिष्यः, दितिसुतः, पूर्वदेवः, सुरद्विट्, देवरिपुः, देवारिः, कौणपः, क्रव्यात्, क्रव्यादः, अस्रपः, आशरः, रात्रिञ्चरः, रात्रिचरः, कव्वूरः, निकषात्मजः, यातुधानः, पुण्यजनः, नैर्ऋतः, यातुः, रक्षः, सन्ध्याबलः, क्षपाटः, रजनीचरः, कीलापाः, नृचक्षाः, नक्तञ्चरः, पलाशी, पलाशः, भूतः, नीलाम्बरः, कल्माषः, कटप्रूः, अगिरः, कीलालपः, नरधिष्मणः, खचरः
noun
धर्मग्रन्थैः वर्णिताः ते जीवाः ये धर्मविरोधिनः कार्यान् अकरोत् तथा च देवानां ऋषीणां च शत्रवः आसन्।
"पुराकाले असूराणां भयेन धर्मकार्ये काठीन्यम् अभवत्।"
Synonyms:
 हरित्, हरितः, हरिता, हरितरिणि, हरितम्, हरितवर्णः, हरिः, पलाशः, पलाशी, पलाशम्, पालाशः, पालाशी, पालाशम्, श्यामः, श्यामा, श्यामम्, भरितः, भरिता, भरितम्, श्यामवर्णः, श्यामवर्णा, श्यामवर्णम्, तालकाभः, तालकाभा, तालकाभम्
noun
वर्णविशेषः, शाद्वलवत् वर्णः।
"चित्रकारः शुकस्य पक्षौ हरितेन वर्णेन वर्णयति।"
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: पलाशः
Root: पलाश
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒
Meaning(s):
⇒ Butea frondosa
Tamil Murukku
Shloka(s):
3|3|29|1 ► पलाशे क्रिंशुकः पर्णो वातपोथस्त्रिपर्णकः। (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
3|3|29|2 ► आस्फोतो ब्रह्मवृक्षश्च हस्तिकर्णदले कृती॥ (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|3|29|1 ⇢ पलाशः (पलाश) (पुं) ⇒ Butea frondosa
Tamil Murukku ⇒
➠ 3|3|29|1 ⇢ किंशुकः (किंशुक) (पुं) ⇒ Butea frondosa
Tamil Murukku ⇒
➠ 3|3|29|1 ⇢ पर्णः (पर्ण) (पुं) ⇒ Butea frondosa
Tamil Murukku ⇒
➠ 3|3|29|1 ⇢ वातपोथः (वातपोथ) (पुं) ⇒ Butea frondosa
Tamil Murukku ⇒
➠ 3|3|29|1 ⇢ त्रिपर्णकः (त्रिपर्णक) (पुं) ⇒ Butia frendosa
Tamil Murukku ⇒
➠ 3|3|29|2 ⇢ आस्फोतः (आस्फोत) (पुं) ⇒ Butea frondosa
Tamil Murukku ⇒
➠ 3|3|29|2 ⇢ ब्रह्मवृक्षः (ब्रह्मवृक्ष) (पुं) ⇒ Butea frondosa
Tamil Murukku ⇒
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ वृक्षः
Tamil
Tamil
பலாச’: : புரச மரம்.
अमरकोशः
Sanskrit
Word: पलाशः
Root: पलाश
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ demon
⇒ cruel
⇒ green
⇒ red lac
⇒ cochineal
⇒ mango-ginger [Curcuma Zedoaria - Bot]
⇒ tree flame of the forest [Butea Frondosa - Bot.]
Shloka(s):
2|4|29|2 ► पलाशे किंशुकः पर्णो वातपोतोऽथ वेतसे॥ (वनौषधिवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|4|29|2 ⇢ पलाशः (पलाश) (पुं) ⇒ demon, cruel, green, red lac, cochineal, mango-ginger [Curcuma Zedoaria - Bot], tree flame of the forest [Butea Frondosa - Bot.]
➠ 2|4|29|2 ⇢ किंशुकः (किंशुक) (पुं) ⇒ flame of the forest tree [Butea Frondosa - Bot.], blossom of the forest tree [Butea monosperma - Bot.]
➠ 2|4|29|2 ⇢ पर्णः (पर्ण) (पुं) ⇒ of a people, water cabbage [Pistia Stratiotes - Bot.], flame of the forest [Butea Frondosa - Bot.], leaf of Asa Foetida [Ferula Asa Foetida - Bot.]
➠ 2|4|29|2 ⇢ वातपोथः (वातपोथ) (पुं) ⇒ tree flame of the forest [Butea Frondosa - Bot.]
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ वृक्षः
जातिः ➡ वृक्षः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
पलाशः,
पुं,
 (पलाशानि पर्णानि सन्त्यस्य । “अर्शआदिभ्योऽच ।” ५ । २ । १२७ । इत्यच् ।) स्वनाम-ख्यातवृक्षः । स तु ब्रह्मणः स्वरूपः । यथा, --सूत उवाच ।“अश्वत्थरूपो भगवान् विष्णुरेव न संशयः ।रुद्ररूपो वटस्तद्वत् पलाशो ब्रह्मरूपधृक् ॥
दर्शनस्पर्शसेवासु ते वै पापहराः स्मृताः ।दुःखापद्व्याधिदुष्टानां विनाशकारिणो ध्रुवम् ॥
ऋषय ऊचुः ।कथं वृक्षत्वमापन्ना ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः ।एतत् कथय सर्व्वज्ञ ! संशयोऽत्र महान् हि नः ॥
सूत उवाच ।पार्व्वतीशिवयोर्देवैः सुरतं कुर्व्वतोः किल ।अग्निं ब्राह्मणवेशेन प्रेष्य विघ्नं कृतं पुरा ॥
ततस्तु पार्व्वती क्रुद्धा शशाप त्रिदिवौकसः ।रेतःसेकसुखभ्रंशकम्पमाना तदा रुषा ॥
पार्व्वत्युवाच ।क्रिमिकीटादयोऽप्येते जानन्ति सुरतेः सुखम् ।तस्मान्ममसुखभ्रंशाद्यूयं वृक्षत्वमाप्स्यथ ॥
सूत उवाच ।एवं सा पार्व्वती देवी अशपत् क्रुद्धमानसा ।तस्माद्वृक्षत्वमापन्ना ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः ॥
”इति पाद्मोत्तरखण्डे १६० अध्यायः ॥
तत्पर्य्यायः । किंशुकः २ पर्णः ३ वातपोथः ४ ।इत्यमरः । २ । १ । २९ ॥
याज्ञिकः ५ त्रिपर्णः ६वक्रपुष्पः ७ पूतद्रुः ८ ब्रह्मवृक्षकः ९ ब्रह्मोप-नेता १० काष्ठद्रुः ११ । अस्य गुणाः । कषा-यत्वम् । उष्णत्वम् । क्रिमिदोषविनाशित्वञ्च ॥
तद्-बीजगुणः । पामकण्डूतिदद्रुत्वग्दोषनाशित्वम् ॥
तत्पुष्पगुणः । उष्णत्वम् । कण्डूकुष्ठनाशित्वञ्च ॥
तत्पुष्पं चतुर्विधं यथा, राजनिर्घण्टे ।“रक्तः पीतः सितो नीलः कुसुमैस्तु विभाव्यते ।किंशुकैर्गुणसाम्योऽपि सितो विज्ञानदः स्मृतः ॥
”“पलाशः किंशुकः पर्णो याज्ञिको रक्तपुष्पकः ।क्षारश्रेष्ठो वातपोथो ब्रह्मवृक्षः समिद्वरः ॥
पलाशो दीपनो वृष्यः सरोष्णो व्रणगुल्मजित् ।कषायः कटुकस्तिक्तः स्निग्धो गुदजरोगजित् ॥
भग्नसन्धानकृद्दोषग्रहण्यर्शःक्रिमीन् हरेत् ।तत्पुष्पं स्वादु पाके तु कटु तिक्तं कषायकम् ॥
वातलं कफपित्तास्रकृच्छ्रजिद्ग्राहि शीतलम् ।तृड्दाहशमनं वातरक्तकुष्ठहरं परम् ॥
फलं लघूष्णं मेहार्शःक्रिमिवातकफापहम् ।विपाके कटुकं रूक्षं कुष्ठगुल्मोदरप्रणुत् ॥
”इति भावप्रकाशः ॥
पलाशभेदा । यथा, --“तद्भेदे स्यात् किंशुलुकः किञ्चलो हस्तिकर्णकः ॥
”इति शब्दरत्नावली ॥
(पलाशस्य फलपुष्पादौ क्ली ॥
) शटी । (पलंमांशं अश्नातीति । पल + अश् + अण् । यद्वा, पले मांसे आशा यस्य ।) राक्षसः । इतिमेदिनी । शे, २४ ॥
हरितः । मगधदेशः । इतिशब्दरत्नावली ॥
पलाशः, त्रि, (पलवद्धरिद्बर्णेन अश्यते व्याप्यतेइति । अश + घञ् ।) हरिद्वर्णविशिष्टः । इतिमेदिनी । शे, २४ ॥
निर्द्दयः । इति धरणिः ॥