| YouTube Channel

पलाश (palAza)

 
शब्दसागरः
English
पलाश
mfn.
(-शः-शा-शं)
1. Green.
2. Unfeeling, unmerciful, cruel.
n.
(-शं) A leaf.
m.
(-शः)
1. A tree bearing red blossoms, (Butea
frondosa.)
2. A demon, a goblin.
3. A sort of Curcuma, (C. re-
clinata, Rox.)
4. Ancient Behār or Magadha.
f.
(-शी)
1. Lac.
2. A kind of creeper.
E.
पल going, or flesh, अश् to spread, to eat,
aff.
अण् or अच्.
Capeller Eng
English
पलाश॑
n.
(adj. —°
f.
ई) leaf, petal
m.
a kind of tree
( = पर्ण॑
m.
),
n.
its blossom.
Yates
English
पला_श (शं) 1.
n.
A leaf.
m.
Butea
frondosa
a goblin
sort of cur-
cuma
ancient Behar.
a. Green,
unfeeling, cruel.
Spoken Sanskrit
English
पलाश - palAza -
adj.
- cruel
पलाश - palAza -
adj.
- green
पलाश - palAza -
m.
- tree flame of the forest [ Butea Frondosa - Bot. ]
पलाश - palAza -
m.
- mango-ginger [ Curcuma Zedoaria - Bot ]
पलाश - palAza -
m.
- red lac
पलाश - palAza -
m.
- demon
पलाश - palAza -
m.
- cochineal
पलाश - palAza -
n.
- petal
पलाश - palAza -
n.
- foliage
पलाश - palAza -
n.
- blossom of the flame of the forest tree [ Butea Frondosa - Bot. ]
पलाश - palAza -
n.
- blade of a sharp instrument
पलाश - palAza -
n.
- leaf
Wilson
English
पलाश
mfn.
(-शः-शी-शं)
1 Green.
2 Unfeeling, unmerciful, cruel.
n.
(-शं) A leaf.
m.
(-शः)
1 A tree bearing red blossoms, (Butea frondosa.)
2 A demon, a goblin.
3 A sort of Curcuma, (C. reclinata, Rox.)
4 Ancient Behār or Magadhā.
f.
(शी)
1 Lac.
2 A kind of creeper.
E.
पल going, or flesh, अश to spread, to eat, &c.
aff.
अण् or
अच्.
Apte
English
पलाश [palāśa],
a.
Green.
Unkind, cruel. -शः A demon.
N.
of the Magadha country.
N.
of a tree, Butea Frondosa (also called किंशुक)
नवपलाशपलाशवनं पुरः
Śi.*
6.2.
शम् The flower or blossom of this tree
बालेन्दु- वक्राण्यविकाशभावाद् बभुः पलाशान्यतिलोहितानि
Ku.*
3.29.
A leaf or petal in general
भीष्मपर्वमहाशाखो द्रोणपर्वपलाशवान्
Mb.
* 1.1.89
विभिन्नमम्भोजपलाशशोभया
Ki.*
4.27
चलत्पला- शान्तरगोचरास्तरोः
Śi.*
1.21
6.2.
The green colour.
A finger (?) Gīrvāṇa
यत्पादपङ्कजपलाशविलासभक्त्या
Bhāg.*
4.22.39. -शी Lac.
Apte 1890
English
पलाश a. 1 Green.
2 Unkind, cruel.
शः 1 A demon.
2 N. of the Magadha country.
3 N. of a tree, Butea Frondosa (also called किंशुक)
नवपलाशपलाशवनं पुरः Śi. 6. 2.
शं 1 The flower or blossom of this tree
बालेंदुवक्राण्यविकाशभावाद्बंभुः पलाशान्यतिलोहितानि Ku. 3. 29.
2 A leaf or petal in general
चलत्पलाशांतरगोचरास्तरोः Śi. 1. 21, 6. 2.
3 The green colour.
शी Lac.
Monier Williams Cologne
English
1. पलाश
m.
a Rākṣasa,
L.
पलाश
mfn.
cruel (lit.
=
next),
L.
2. पलाश॑
n.
(for 1. See under पल) a leaf, petal, foliage (ifc. f(ई). ),
ŚBr.
GṛŚrS.
MBh.
&c.
the blade of a sharp instrument (cf. परशु-प्°)
the blossom of the tree Butea Frondosa,
Pañc.
=
श्मशान,
L.
=
परिभाषण,
L.
पलाश॑
m.
(ifc. f(आ). ) the tree (its older name is पर्ण, q.v.),
Br.
MBh.
&c.
पलाश॑
m.
Curcuma Zedoaria,
L.
N.
of Magadha,
L.
(ifc. it denotes beauty g. व्याघ्रादि)
पलाश॑
mfn.
green,
L.
(w.r. for पालाश).
Monier Williams 1872
English
पलाश 2. पलाश, अम्, n. (for 1. see under
पल, rt. पल्, p. 556, col. 2), a leaf, petal, foliage
the blossom of the tree Butea Frondosa
(अस्),
m. Butea Frondosa
Curcuma Zedoaria
a N. of
ancient Behar or Magadha
(ई), f. cochineal
a
species of climbing plant (= पत्त्र-वल्ली, पर्ण-
वल्ली, पलाशिका)
(अस्, आ, अम्), green
unfeeling,
unmerciful, cruel
(at the end of a comp.) see Gaṇa
to Pāṇ. II. 1, 56.
—पलाश-पत्त्र, अम्, n. the leaf
of the Butea Frondosa
a single leaf
(अस्), m., N.
of a Nāga.
—पलाश-पर्णी, f. Physalis Flexuosa
(= अश्व-गन्धा).
—पलाश-शातन, अस्, m. an
instrument for lopping foliage.
—पलाशाख्य (°श-
आख्°), अस्, m. = नाडी-हिङ्गु, q. v.
Asa Fœtida.
—पलाशान्ता (°श-अन्°) or पलाशाम्भा, f. =
गन्ध-पत्त्र, q. v.
Macdonell
English
पलाश palāś-á,
n.
(a. —°
f.
ī), leaf
foliage 🞄(-tā,
f.
abst. ɴ.)
petal
flower of the Palāśa
🞄m. a tree with large leaves, bearing red blossoms 🞄(Butea frondosa)
-in,
a.
leafy
m.
tree
🞄N. of a town or village, Plassey.
Benfey
English
पलाश पलाश,
I.
n.
1. A leaf.
2.
Foliage, MBh. 3, 1400.
II.
m.
A tree
bearing red blossoms, Butea frondosa.
--
Comp.
स-,
adj.
,
f.
शा, together with
a Butea frondosa.
Apte Hindi
Hindi
पलाशः
पुं*
- पल + अश् + अण्
"एक वृक्ष, ढाक का पेड़"
पलाशम्
नपुं*
- पल + अश् + अण्
इस वृक्ष का फूल
पलाशम्
नपुं*
- पल + अश् + अण्
"पत्ता, पंखड़ी"
पलाशम्
नपुं*
- पल + अश् + अण्
हरा रंग
Shabdartha Kaustubha
Kannada
पलाश
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಿಂಶುಕವೃಕ್ಷ/ಮುತ್ತುಗದ ಮರ
निष्पत्तिः - > "अच्" (५-२-१२७)
व्युत्पत्तिः - > प्रशस्तानि पलाशानि सन्त्यस्य
प्रयोगाः - > "नवपलाशपलाशवनं पुरः स्फुटपरागपरागतपङ्कजम्"
उल्लेखाः - > माघ० ६-२
पलाश
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ರಾಕ್ಷಸ
निष्पत्तिः - > अश (भोजने) "अण्" (३-२-१)
व्युत्पत्तिः - > पलं मांसम् अश्नाति
पलाश
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಚೋರ
विस्तारः - > "कच्छूरोऽपि पलाशः" अम०
पलाश
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪರ್ಣ/ಎಲೆ
प्रयोगाः - > "चलत्पलाशान्तरगोचरास्तरोस्तुषारमूर्तेरिव नक्तमंशवः"
उल्लेखाः - > माघ० १-२१
पलाश
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಹಸುರುಬಣ್ಣದ
L R Vaidya
English
palASa {% (I) m. %} Name of a tree otherwise called kinśuka, सद्यः स्यूतपलाशपत्रपुटिकापात्रे पवित्रीकृते Sant.S.iv.11.
palASa {% (II) n. %} 1. A leaf, a petal
2. the blossom of the palāśa tree, बालेंदुवक्राण्यविकाशभावाद्बभुः पलाशान्यतिलोहितानि K.S.iii.29
3. the green colour.
Bopp
Latin
पलाश n.
1) folium.
2) nomen arboris rubros ferentis
flores (Butea frondosa).
Anekartha-Dvani-Manjari
Sanskrit
पलाश
क्ली
पलाश, वृक्षपत्र
वृक्षपत्रं पलाशं स्यात् पलाशो राक्षसः स्मृतः
पलाशो हरितो वर्णः पलाशः पाश उच्यते ७२
verse 1.1.1.72
page 0005
पलाश
पु
पलाश, राक्षस, हरित-वर्ण, पाश
वृक्षपत्रं पलाशं स्यात् पलाशो राक्षसः स्मृतः
पलाशो हरितो वर्णः पलाशः पाश उच्यते ७२
verse 1.1.1.72
page 0005
Edgerton Buddhist Hybrid
English
palāśa, see pallāśa.
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
पलाश m. *ein rakṣas, S I, 144, 2
II, 174, 5. (I, 48, 3 in °कौशिकपलाश, ein Rakṣas in Eulengestalt.) Śrīk. VII, 20
Vās. 133, 2.
पलाश Blatt, so v.a. Klinge
vgl. oben परशु°.
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
पत्त्रं पलाशं छदनं बर्हं पर्णं छदं दलम्
-wordlist-
पत्त्र (पुंक्ली), पलाश (क्ली), छदन (क्ली), बर्ह (पुंक्ली), पर्ण (क्ली), छद (पुंक्ली), दल (पुंक्ली)
--source--
त्रिपत्त्रकः पलाशः स्यात्किंशुको ब्रह्मपादपः
-wordlist-
त्रिपत्त्रक (पुं), पलाश (पुं), किंशुक (पुं), ब्रह्मपादप (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
वल्लरी
वल्लरी, मञ्जरी, वर्ह, पर्ण, दल, पत्त्र, पलाश, छदन, छद
लतोद्गमोऽवरोहस्तु प्रवालः पल्लवाङ्कुरः १८४
पल्लवः स्यात्किसलयं वल्लरी मञ्जरी तथा
वर्हं पर्णं दलं पत्त्रं पलाशं छदनं छदः
verse 2.1.1.184
page 0023
ब्रह्मवृक्ष
ब्रह्मवृक्ष, पलाश, किंशुक, त्रिपत्त्रक
ब्रह्मवृक्षः पलाशः स्यात्किंशुकश्च त्रिपत्त्रकः
verse 2.1.1.197
page 0024
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: पलाशः
Root: पलाश
Gender: पुं
Number: all
अर्थः
Meaning(s):
Butea frondosa
Tamil Murukku
Shloka(s):
3|3|29|1 पलाशे क्रिंशुकः पर्णो वातपोथस्त्रिपर्णकः। (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
3|3|29|2 आस्फोतो ब्रह्मवृक्षश्च हस्तिकर्णदले कृती॥ (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
Synonym(s):
3|3|29|1 पलाशः (पलाश) (पुं) Butea frondosa
Tamil Murukku
3|3|29|1 किंशुकः (किंशुक) (पुं) Butea frondosa
Tamil Murukku
3|3|29|1 पर्णः (पर्ण) (पुं) Butea frondosa
Tamil Murukku
3|3|29|1 वातपोथः (वातपोथ) (पुं) Butea frondosa
Tamil Murukku
3|3|29|1 त्रिपर्णकः (त्रिपर्णक) (पुं) Butia frendosa
Tamil Murukku
3|3|29|2 आस्फोतः (आस्फोत) (पुं) Butea frondosa
Tamil Murukku
3|3|29|2 ब्रह्मवृक्षः (ब्रह्मवृक्ष) (पुं) Butea frondosa
Tamil Murukku
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः वृक्षः
Mahabharata
English
Palāśa, pl. (ºāḥ), a family (?). § 267 (Yaṁasabhāv.): II, 8, 336 (100 P. in the palace of Yama).
Vedic Reference
English
Palāśa, like Parṇa, denotes ‘leaf’ in the Brāhmaṇas.^1 It
also^2 designates the tree Butea frondosa, of which Parṇa is the
early name.
1) Kauṣītaki Brāhmaṇa, x. 2
Śata-
patha Brāhmaṇa, i. 5, 4, 5
v. 2, 1,
17 etc.
Chāndogya Upaniṣad, iv.
14, 3.
2) Aitareya Brāhmaṇa, ii. 1
Śata-
patha Brāhmaṇa, i. 3, 3, 19
ii. 6, 2, 8,
etc.
Cf. Zimmer, Altindisches Leben, 59.
अमरकोशः
Sanskrit
Word: पलाशः
Root: पलाश
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
demon
cruel
green
red lac
cochineal
mango-ginger [Curcuma Zedoaria - Bot]
tree flame of the forest [Butea Frondosa - Bot.]
Shloka(s):
2|4|29|2 पलाशे किंशुकः पर्णो वातपोतोऽथ वेतसे॥ (वनौषधिवर्गः)
Synonym(s):
2|4|29|2 पलाशः (पलाश) (पुं) demon, cruel, green, red lac, cochineal, mango-ginger [Curcuma Zedoaria - Bot], tree flame of the forest [Butea Frondosa - Bot.]
2|4|29|2 किंशुकः (किंशुक) (पुं) flame of the forest tree [Butea Frondosa - Bot.], blossom of the forest tree [Butea monosperma - Bot.]
2|4|29|2 पर्णः (पर्ण) (पुं) of a people, water cabbage [Pistia Stratiotes - Bot.], flame of the forest [Butea Frondosa - Bot.], leaf of Asa Foetida [Ferula Asa Foetida - Bot.]
2|4|29|2 वातपोथः (वातपोथ) (पुं) tree flame of the forest [Butea Frondosa - Bot.]
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः वृक्षः
जातिः वृक्षः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
पलाशं,
क्ली,
(पलं गतिं कम्पनमित्यर्थः अश्नुतेव्याप्नोतीति पल + अश + “कर्म्मण्यण् ।” ।२ इत्यण् ।) पत्रम् इत्यमरः १४
(यथा, महाभारते ३५ २५ ।“बृहच्छाल इवानूपे शाखापुष्पपलाशवान्
”पलाशस्य पलाशवृक्षस्य इदम् पलाशपुष्पादि ।यथा कुमारे २९ ।“बालेन्दुवक्राण्यविकाशभावात्बभुः पलाशान्यतिलोहितानि ।सद्यो वसन्तेन ममागतानांनखक्षतानीव वनस्थलीनाम्
”)
पलाशः,
पुं,
(पलाशानि पर्णानि सन्त्यस्य “अर्शआदिभ्योऽच ।” १२७ इत्यच् ।) स्वनाम-ख्यातवृक्षः तु ब्रह्मणः स्वरूपः यथा, --सूत उवाच ।“अश्वत्थरूपो भगवान् विष्णुरेव संशयः ।रुद्ररूपो वटस्तद्वत् पलाशो ब्रह्मरूपधृक्
दर्शनस्पर्शसेवासु ते वै पापहराः स्मृताः ।दुःखापद्व्याधिदुष्टानां विनाशकारिणो ध्रुवम्
ऋषय ऊचुः ।कथं वृक्षत्वमापन्ना ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः ।एतत् कथय सर्व्वज्ञ ! संशयोऽत्र महान् हि नः
सूत उवाच ।पार्व्वतीशिवयोर्देवैः सुरतं कुर्व्वतोः किल ।अग्निं ब्राह्मणवेशेन प्रेष्य विघ्नं कृतं पुरा
ततस्तु पार्व्वती क्रुद्धा शशाप त्रिदिवौकसः ।रेतःसेकसुखभ्रंशकम्पमाना तदा रुषा
पार्व्वत्युवाच ।क्रिमिकीटादयोऽप्येते जानन्ति सुरतेः सुखम् ।तस्मान्ममसुखभ्रंशाद्यूयं वृक्षत्वमाप्स्यथ
सूत उवाच ।एवं सा पार्व्वती देवी अशपत् क्रुद्धमानसा ।तस्माद्वृक्षत्वमापन्ना ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः
”इति पाद्मोत्तरखण्डे १६० अध्यायः
तत्पर्य्यायः किंशुकः पर्णः वातपोथः ।इत्यमरः २९
याज्ञिकः त्रिपर्णः ६वक्रपुष्पः पूतद्रुः ब्रह्मवृक्षकः ब्रह्मोप-नेता १० काष्ठद्रुः ११ अस्य गुणाः कषा-यत्वम् उष्णत्वम् क्रिमिदोषविनाशित्वञ्च
तद्-बीजगुणः पामकण्डूतिदद्रुत्वग्दोषनाशित्वम्
तत्पुष्पगुणः उष्णत्वम् कण्डूकुष्ठनाशित्वञ्च
तत्पुष्पं चतुर्विधं यथा, राजनिर्घण्टे ।“रक्तः पीतः सितो नीलः कुसुमैस्तु विभाव्यते ।किंशुकैर्गुणसाम्योऽपि सितो विज्ञानदः स्मृतः
”“पलाशः किंशुकः पर्णो याज्ञिको रक्तपुष्पकः ।क्षारश्रेष्ठो वातपोथो ब्रह्मवृक्षः समिद्वरः
पलाशो दीपनो वृष्यः सरोष्णो व्रणगुल्मजित् ।कषायः कटुकस्तिक्तः स्निग्धो गुदजरोगजित्
भग्नसन्धानकृद्दोषग्रहण्यर्शःक्रिमीन् हरेत् ।तत्पुष्पं स्वादु पाके तु कटु तिक्तं कषायकम्
वातलं कफपित्तास्रकृच्छ्रजिद्ग्राहि शीतलम् ।तृड्दाहशमनं वातरक्तकुष्ठहरं परम्
फलं लघूष्णं मेहार्शःक्रिमिवातकफापहम् ।विपाके कटुकं रूक्षं कुष्ठगुल्मोदरप्रणुत्
”इति भावप्रकाशः
पलाशभेदा यथा, --“तद्भेदे स्यात् किंशुलुकः किञ्चलो हस्तिकर्णकः
”इति शब्दरत्नावली
(पलाशस्य फलपुष्पादौ क्ली
) शटी (पलंमांशं अश्नातीति पल + अश् + अण् यद्वा, पले मांसे आशा यस्य ।) राक्षसः इतिमेदिनी शे, २४
हरितः मगधदेशः इतिशब्दरत्नावली
पलाशः, त्रि, (पलवद्धरिद्बर्णेन अश्यते व्याप्यतेइति अश + घञ् ।) हरिद्वर्णविशिष्टः इतिमेदिनी शे, २४
निर्द्दयः इति धरणिः
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
पलाश
न०
पल--गतौ भावे घञर्थे पलं गतिं कम्प्रनम-श्नुते अश--व्याप्तौ अण् उप० स० पत्त्रे अमरः पलंमांससवर्णं ब्रह्ममांसोत्पन्नत्वेन कारणतया तद्वा अश्नुतेअश--व्याप्तौ अण् उप० स० स्वनामख्याते वृक्षभेदेतस्योत्पत्तिः शत० ब्रा० “मांसेभ्य एवास्य प-लाशः समभवत् तस्मात्स बहुरसो लोहितरसीलोहितमिव हि मांसंतेनैवैनं तद्रूपेण समर्धयन्तरेखादिरा भवन्ति बाह्ये पालाशा अन्तराणि ह्यस्थीनिबाह्यानि मांसानि एवैनांस्तदायतने दधाति” मच ब्रह्ममांसजत्वात् ब्रह्मरूपः यथोक्तं शत०ब्रा० ६६ ।३७ “ब्रह्म वै पलाशः” इति “अश्वत्थरूपो भगवान्विष्णुरेव मंशयः रुद्ररूपो वटस्तद्वत् पलाशीब्रह्मरूपदृक्” पह्योत्त १६० अ० तत्पर्य्यायगुणादिभावप्र० उक्तं यथा “पलाशः किंशुकः षर्णो याज्ञिकोरक्तपुष्पकः क्षारश्रेष्ठो वातपोथो ब्रह्मवृक्षः समि-द्वरः पलाशो दीपनो वृष्यः सरोष्णो व्रणगुल्मजित् ।भग्नसन्धानकृद्दोषग्रहण्यर्शःकिमीन् हरेत् तत्पुष्पंस्वादु पाके तु कटुतिक्तं कषायकम् वातलं कफपि-त्तास्रकृच्छ्रजिद् ग्राह शीतलम् तृड्दाहशमनंवातरक्तकुष्ठहरं परम् फलं लवूष्णं मेहार्शःक्रिमि-वातकफापहम् विपाके कटुकं रूक्षं कुष्ठगुल्मोदर-प्रणुत्” “नवपलाशपलाशवनम्” माघः स्त्रियां शट्यांच स्त्री पलं मांसमश्नाति अश--भोजये अण् उप०स० राक्षसे पुंस्त्री० मेदि० स्त्रियां जातित्वात् ङीष् ।तस्य मांसभोजित्वात्तथात्वम् हरिद्वर्णे मग-धदेशे
पु०
शब्दरत्ना० लाक्षायां स्त्री राजनि० यौरा०ङीष्
Capeller
German
पलाश॑
n.
(adj. —°
f.
ई) Blatt, Laub,
Blüte des Palāśabaumes.
m.
der Palāśabaum
(adj. —°
f.
आ).
Grassman
German
(palāśá), n., Blatt, Laub [von phal bersten, spalten, vgl. Ku. Zeitschr. 〔16, 181〕], enthalten in a-, su-palāśá.
Burnouf
French
पलाश पलाश a. (अश् manger) vert
acerbe
au fig.
cruel. -- S.
m.
butea frondosa et curcuma reclinata, bot.
Rākṣasa.
-- S.
n.
feuille verte.
पलाशक
m.
le butea, le curcuma.
पलाशिन्
m.
arbre, en gén.
Mimusops kauki, bot.
Stchoupak
French
पलाश-
nt. feuille, pétale
fleur de Butea frondosa
m.
Butea
frondosa
-ता-
f.
état de feuille
feuillage
-इन्- a. couvert de
feuilles
-इनी-
f.
n.
de diverses rivières.
°पत्त्र- nt. feuille (not. de la Butea frondosa).