| YouTube Channel

पर्युदास (paryudAsa)

 
शब्दसागरः
English
पर्य्युदास
m.
 (-सः) A prohibitive rule or precept.
E.
 परि, and उद् before,
अस् to throw or be,
aff.
 घञ्
also पर्य्युदासन.
Yates
English
पर्य्युदास (सः) 1.
m.
 Prohibition.
Spoken Sanskrit
English
पर्युदास paryudAsa
m.
 prohibitive rule
पर्युदास paryudAsa
m.
 exception
Wilson
English
पर्य्युदास
m.
 (-सः) A prohibitive rule or precept.
E.
 परि and उद before अस to throw or be,
aff.
 घञ्
also
पर्य्युदासन.
Apte
English
पर्युदासः [paryudāsḥ], 1 An exception, a prohibitive rule or precept
प्राधान्यं हि विधेर्यत्र प्रतिषेधे$प्रधानता । पर्युदासः स विज्ञेयो यत्रोत्तरपदेन नञ् ॥
A negation purporting to state some matter of the exclusion of something that is actually mentioned. Technically नञ् (the negative particle) has the sense of पर्युदास when it is connected with any word that is not a verb. But it conveys प्रतिषेध when it is connected with a verb. Thus अब्राह्मणम् आनय means ब्राह्मणं वर्जयित्वा यं कमपि आनय
while कलञ्जं न भक्षयेत् conveys prohibition of कलञ्जभक्षण. For a discussion on पर्युदास read MS.* 1.8.1-4 and ŚB. thereon.
Apte 1890
English
पर्युदासः An exception, a prohibitive rule or precept.
Monier Williams Cologne
English
पर्य्-उद्-आस
m.
 a prohibitive rule, exception,
Pāṇ.
 , Sch.
Kull.
Monier Williams 1872
English
पर्य्-उदास, अस्, m. or पर्य्-उदासन, अम्, n.
a prohibitive rule or precept, exception.
Apte Hindi
Hindi
पर्युदासः
पुं*
 - परि + उद् + अस् + घञ्
"अपवाद, निषेध सूचक नियम या विधि"
पर्युदासः
पुं*
 - परि+उद्+अस्+घञ्
‘नञ्’ के प्रयोग द्वारा निषेधार्थककृति
Shabdartha Kaustubha
Kannada
पर्युदास
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನಿವಾರಣ/ನಿಷೇಧ/ತಡೆಯುವುದು
निष्पत्तिः - > परि+उद्+असु (क्षेपणे) "घञ्" (३-३-१)
पर्युदास
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಾಕ್ಯದ ಉತ್ತರಪದದೊಡನೆ "नञ्" ಗೆ ಅನ್ವಯವಿದ್ದೂ ವಿಧಿಗೆ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯವೂ ಪ್ರತಿಷೇಧಕ್ಕೆ ಅಪ್ರಾಧಾನ್ಯವೂ ಇರುವಿಕೆ
प्रयोगाः - > "प्रधानत्वं विधेर्यत्र प्रतिषेधोऽप्रधानता। पर्युदासः स विज्ञेयः यत्रोत्तरपदेन नञ्"
उल्लेखाः - > सा० द०
L R Vaidya
English
paryudAsa {% m. %} An exception, a prohibitive rule.
Abhyankara Grammar
English
पर्युदास (1) exclusion
negation with a view to exclude
one of the two senses ( प्रसज्यप्रतिषेध and पर्युदास ) of the negative particle नञ्, generally found in cases when the particle नञ् is compounded with a noun, and not used independently with a verbal form or a verbal activity
e. g. अब्राह्मणः
अनचि च
cf. अनपुंसकात् । नायं प्रसज्यप्रतिषेधो नपुंसकस्य नेति । किं ताई । पर्युदासोयं यदन्यन्नपुंसकादिति । M. Bh. on I.1.43: cf also प्रसज्यप्रतिषेधः स्यात् क्रियया सहृ यत्र नञ् | पयुदास: स विज्ञेयो यत्रोत्तरपदेन नञ् ॥ (2) removal in general, not by the use of a negative particle: cf. पाठात्पर्युदासः कर्तव्यः , शुद्धानां पठितानां संज्ञाः कर्तव्या । M. Bh. on I. 1.27 Vaart. 3.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
पर्य्युदासः,
पुं,
 परि सर्व्वतोभावेन उदास्यते विधि-यत्र सः । (परि + उत् + अस् + घञ् ।) तस्यलक्षणम् श्राद्धविवेके ।“सामान्यशास्त्रप्राप्तनिषेधस्यैव पर्य्युदासत्वम् ॥
”अपि च मलमासतत्त्वे ।“प्राधान्यन्तु विधेर्यत्र प्रतिषेधेऽप्रधानता ।पर्य्युदासः स विज्ञेयो यत्रोत्तरपदेन नञ् ॥
”अस्योदाहरणम् । अमावस्यायां पितृभ्यो दद्यात्रात्रौ श्राद्धं न कुर्व्वीत । अत्र श्राद्धकरणे रात्रेःपर्य्युदासः ॥
(यथा च साहित्यदर्पणे । ७ । ३ ।“जुगोपात्मानमत्रस्तो भेजे धर्म्ममनातुरः ।अगृध्नुराददे सोऽर्थानसक्तः सुखमन्वभूत् ॥
अत्रात्रस्ततामनूद्यात्मगोपनाद्येवविधेयमितिनञः पर्य्युदासतया गुणभावो युक्तः ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
पर्युदास
पु०
 परि + उद् + अस--घञ् । १ निवारणे फलप्रत्य-वायशून्यतया “प्राधान्यं हि विधेर्यत्र प्रतिषेधेऽप्रधानता । चर्युदासः स विशेयो यत्रीत्तरपदेन नञ्”इत्युक्तलक्षणे भेदरूपे नञर्थे । नञ्शब्दे मतभेदेन वि-स्तरो दृश्यः ।