परुष (paruSa)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 परुष mfn.
   (-षः-षा-षं)
	 1. Harsh,  abusive,  (speech.)
	 2. Rough,  rugged.
3. Severe,  cruel,  unkind.
	 4. Variegated in colour.
	 5. Shaggy,  rough
to the touch.
	 6. Sharp,  piercing.
	 n.
  (-षं)
	 1. Harsh and contume-
lious speech,  abuse.
	 2. Yellow Barleria.
	 m.
  (-षः) A sort of
tree,  (Xylocarpus granatum. )
 E.
  पॄ to fill or satisfy,  उषन्
Unādi aff.
  

Capeller Eng

English

 परुष॑ (f.  old प॑रुष्णी) knotty (reed),  bristly,  shaggy
(hair)
 spotted,  many-coloured,  dirty
 piercing,  keen,  rough,  harsh.
—m.  reed,  arrow
 f.
  प॑रुष्णी cloud,  N.
  of a river
 n.
  sgl.
  & pl.
 
harsh language.

Yates

English

 परुष (षं) 1.
n.
  Harshness,  abuse.
m.
  Yellow barleria (Hylocarpus
granatum. )
a. Harsh,  abusive
rough,  severe
 variegated.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

परुष 	-	 paruSa 	-	 adj.
  	-	  intertwined with creepers
परुष 	-	 paruSa 	-	 adj.
  	-	  gruff  [ reply,  answer ]
परुष 	-	 paruSa 	-	 adj.
  	-	  rough
परुष 	-	 paruSa 	-	 adj.
  	-	  rugged
परुष 	-	 paruSa 	-	 adj.
  	-	  saucy  [ coll. ]
परुष 	-	 paruSa 	-	 adj.
  	-	  stiff
परुष 	-	 paruSa 	-	 adj.
  	-	  keen
परुष 	-	 paruSa 	-	 adj.
  	-	  grumpy  [ person,  face ]
परुष 	-	 paruSa 	-	 adj.
  	-	  unkind
परुष 	-	 paruSa 	-	 adj.
  	-	  shaggy
परुष 	-	 paruSa 	-	 adj.
  	-	  dirty-coloured
परुष 	-	 paruSa 	-	 adj.
  	-	  barbarian  [ cruel ]
परुष 	-	 paruSa 	-	 adj.
  	-	  variegated
परुष 	-	 paruSa 	-	 adj.
  	-	  knotty
परुष 	-	 paruSa 	-	 adj.
  	-	  harsh
परुष 	-	 paruSa 	-	 adj.
  	-	  piercing
परुष 	-	 paruSa 	-	 adj.
  	-	  sharp
परुष 	-	 paruSa 	-	 adj.
  	-	  hard
परुष 	-	 paruSa 	-	 adj.
  	-	  crusty  [ person ]
परुष 	-	 paruSa 	-	 adj.
  	-	  harsh (word)
परुष 	-	 paruSa 	-	 adj.
  	-	  violent
परुष 	-	 paruSa 	-	 adj.
  	-	  brusque
परुष 	-	 paruSa 	-	 adj.
  	-	  severe
परुष 	-	 paruSa 	-	 adj.
  	-	  grouchy  [ person,  face ]
परुष 	-	 paruSa 	-	 adj.
  	-	  uneven
परुष 	-	 paruSa 	-	 adj.
  	-	  lewd
परुष 	-	 paruSa 	-	 adj.
  	-	  spotted
परुष 	-	 paruSa 	-	 m.
  	-	  Phalsa tree or cannonball mangrove tree  [ Grewia Asiatica or Xylocarpus Granatum - Bot. ]
परुष 	-	 paruSa 	-	 m.
  	-	  arrow
परुष 	-	 paruSa 	-	 m.
  	-	  reed
परुष 	-	 paruSa 	-	 m.
 f.
  	-	  name of one of the rivers of the Panjab now called Ravi
परुष 	-	 paruSa 	-	 n.
  	-	  Crested Philippine violet flower  [ Barleria Cristata - Bot. ]
परुष 	-	 paruSa 	-	 n.
  	-	  harsh and contumelious speech
परुष 	-	 paruSa 	-	 n.
  	-	  fruit of Phalsa tree or cannonball mangrove tree  [ Grewia Asiatica or Xylocarpus Granatum - Bot. ]
परुष 	-	 paruSa 	-	 n.
  	-	  abuse

परुष 	-	  paruSa 	-	 adj.
  	-	 unkind
निर्दय 	-	  nirdaya 	-	 adj.
  	-	 unkind
अशिव 	-	  aziva 	-	 adj.
  	-	 unkind
अकृप 	-	  akRpa 	-	 adj.
  	-	 unkind
अदय 	-	  adaya 	-	 adj.
  	-	 unkind
अदयालु 	-	  adayAlu 	-	 adj.
  	-	 unkind
अप्रिय 	-	  apriya 	-	 adj.
  	-	 unkind
अप्रीतिकर 	-	  aprItikara 	-	 adj.
  	-	 unkind
अस्नेह 	-	  asneha 	-	 adj.
  	-	 unkind
कठिनचित्त 	-	  kaThinacitta 	-	 adj.
  	-	 unkind
गतसौहृद 	-	  gatasauhRda 	-	 adj.
  	-	 unkind
दुष्प्रावी 	-	  duSprAvI 	-	 adj.
  	-	 unkind
नानुरक्त 	-	  nAnurakta 	-	 adj.
  	-	 unkind
निरनुग्रह 	-	  niranugraha 	-	 adj.
  	-	 unkind
निर्दड 	-	  nirdaDa 	-	 adj.
  	-	 unkind
निर्दट 	-	  nirdaTa 	-	 adj.
  	-	 unkind
पराङ्मुख 	-	  parAGmukha 	-	 adj.
  	-	 unkind
प्रतीपिन् 	-	  pratIpin 	-	 adj.
  	-	 unkind
प्रतिसाम 	-	  pratisAma 	-	 adj.
  	-	 unkind
रूक्ष 	-	  rUkSa 	-	 adj.
  	-	 unkind
रूक्षता 	-	  rUkSatA 	-	 f.
  	-	 unkindness
वैषम्य 	-	  vaiSamya 	-	 n.
  	-	 unkindness
रूक्षत्व 	-	  rUkSatva 	-	 n.
  	-	 unkindness
निरनुरोध 	-	  niranurodha 	-	 adj.
  	-	 unkind towards
विप्रियकर 	-	  vipriyakara 	-	 adj.
  	-	  acting unkindly
विप्रियकारिन् 	-	  vipriyakArin 	-	 adj.
  	-	  acting unkindly
विप्रियङ्कर 	-	  vipriyaGkara 	-	 adj.
  	-	  acting unkindly
अप्रियवादिन् 	-	  apriyavAdin 	-	 .a 	-	  speaking unkindly or harshly
अप्रियंवद 	-	  apriyaMvada 	-	 adj.
  	-	  speaking unkindly or harshly
परुषवचन 	-	  paruSavacana 	-	 adj.
  	-	  speaking harshly or unkindly
रूक्षाभिभाषिन् 	-	  rUkSAbhibhASin 	-	 adj.
  	-	  speaking harshly or unkindly

परुष 	-	  paruSa 	-	 adj.
  	-	  intertwined with creepers
प्रचललताभुज 	-	  pracalalatAbhuja 	-	 adj.
  	-	  having tremulous arm-creepers
लतागहनवत् 	-	  latAgahanavat 	-	 adj.
  	-	  thickly overspread with creepers
सवृक्षकिहुपलत 	-	  savRkSakihupalata 	-	 adj.
  	-	  having trees and bushes and creepers
सुललितलतापल्लवमय 	-	  sulalitalatApallavamaya 	-	 adj.
  	-	  consisting of young sprouts of beautiful creepers
कुञ्ज 	-	  kuJja 	-	 m.
  	-	  place overrun with plants or overgrown with creepers

परुष 	-	  paruSa 	-	 adj.
  	-	  dirty-coloured
परुषघन 	-	  paruSaghana 	-	 m.
  	-	  dirty-coloured or dark cloud

परुष 	-	  paruSa 	-	 adj.
  	-	 piercing
छिद् 	-	  chid 	-	 adj.
  	-	 piercing
सूचिन् 	-	  sUcin 	-	 adj.
  	-	 piercing
अवभेदक 	-	  avabhedaka 	-	 adj.
  	-	 piercing
कठोर 	-	  kaThora 	-	 adj.
  	-	 piercing
खेदन 	-	  khedana 	-	 adj.
  	-	 piercing
दृवन् 	-	  dRvan 	-	 adj.
  	-	 piercing
नैर्वेधिक 	-	  nairvedhika 	-	 adj.
  	-	 piercing
निर्भेदिन् 	-	  nirbhedin 	-	 adj.
  	-	 piercing
नितोदिन् 	-	  nitodin 	-	 adj.
  	-	 piercing
निव्याधिन् 	-	  nivyAdhin 	-	 adj.
  	-	 piercing
भिदुर 	-	  bhidura 	-	 adj.
  	-	 piercing
प्रभेदक 	-	  prabhedaka 	-	 adj.
  	-	 piercing
भेदक 	-	  bhedaka 	-	 adj.
  	-	 piercing
भेदिन् 	-	  bhedin 	-	 adj.
  	-	 piercing
भेत्तृ 	-	  bhettR 	-	 adj.
  	-	 piercing
विभेदन 	-	  vibhedana 	-	 adj.
  	-	 piercing
विभेदिन् 	-	  vibhedin 	-	 adj.
  	-	 piercing
विदारण 	-	  vidAraNa 	-	 adj.
  	-	 piercing
वेधिन् 	-	  vedhin 	-	 adj.
  	-	 piercing

 
   परुष  paruSa adj.
   uneven   
   विषम  viSama adj.
   uneven    
   असङ्गत  asaGgata adj.
   uneven   
   असम  asama adj.
   uneven    
   असमन  asamana adj.
   uneven   
   उच्चावच  uccAvaca adj.
   uneven    
   उत्कट  utkaTa adj.
   uneven   
   उत्खातिन्  utkhAtin adj.
   uneven    
   उद्घातिन्  udghAtin adj.
   uneven   
   उन्नतानत  unnatAnata adj.
   uneven    
   दन्तुर  dantura adj.
   uneven   
   दुःसम  duHsama adj.
   uneven    
   बन्धुर  bandhura adj.
   uneven   
   विषमीय  viSamIya adj.
   uneven    
   दुःषम  duHSama n.
   unevenly  
   वैषम्य  vaiSamya n.
   unevenness  [ of ground ]   
   विषम  viSama n.
   unevenness  
   अत्यसम  atyasama adj.
   very uneven    
   स्थपुटीकृत  sthapuTIkRta adj.
   made uneven   
   स्थपुटित  sthapuTita adj.
   made uneven        

 
   परुष  paruSa adj.
   saucy  [ coll. ]

 
   परुष  paruSa adj.
   grumpy  [ person,  face ]

 
   परुष  paruSa adj.
   grouchy  [ person,  face ]

 
   परुष  paruSa adj.
   gruff  [ reply,  answer ]

 
   परुष  paruSa adj.
   crusty  [ person ]

 
   परुष  paruSa m.
 f.
   name of one of the rivers of the Panjab now called Ravi      
            

 
   परुष  paruSa adj.
   lewd   
   न्यङ्ग  nyaGga n.
   lewdness   
   लम्पटत्व  lampaTatva n.
   lewdness  
   कामचारित्व  kAmacAritva n.
   lewdness   
   व्याहनस्य  vyAhanasya adj.
   extremely lewd or obscene  
   कटाक्षावेषण  kaTAkSAveSaNa n.
   casting lewd or amorous glances     
            

Wilson

English

 परुष
mfn.
   (-षः-षा-षं)
1 Harsh,  abusive,  (speech.)
2 Rough,  rugged.
3 Severe,  cruel,  unkind.
4 Variegated in colour.
n.
  (-षं)
1 Harsh,  and contumelious speech,  abuse.
2 Yellow Barleria.
m.
  (-षः) A sort of tree,  (Xylocarpus granatum. )
E.
  पॄ to fill or satisfy,  उषन् Uṇādi aff.
  

Apte

English

परुष [paruṣa],  a.
  [पॄ-उषन्]

Hard,  rough,  rugged,  stiff (opp.  मृदु or श्लक्ष्ण)
 परुषं चर्म,  परुषा माला &c.
 

Harsh,  abusive,  severe,  unkind,  cruel,  stern (as words)
 (वाक्) अपरुषा परुषाक्षरमीरिता R.*
  9.8
 Pt.*
  1.5
 said also of a person
 स्निग्धे यत् परुषासि Gīt.*
  9
 Y.*
  1.31.

Harsh or disagreeable to the ear (as a sound &c.
 )
 तेन वज्रपरुषस्वनं धनुः R.*
  11.46
 Me.*
  63.

Rough,  coarse,  rough to the touch,  shaggy (as hair)
 शुद्धस्नानात् परुष- मलकम् Me.*
  92.

Sharp,  violent,  strong,  keen,  piercing (wind &c.
 )
 निर्गच्छतस्तु शक्रस्य परुषः पवनो ववौ Rām.*
  7.28. 28
 परुषपवनवेगोत्क्षिप्तसंशुष्कपर्णः Rs.*
  1.22
2.28.

Gross.

Dirty.

Spotted,  variegated.

Ved.
  Knotted.

Similar
 L.
  D. B. -षम् A harsh or abusive speech,  abuse. Comp.
   -अक्षर a.
  using harsh or abusive language
 गीर्भिर्गुरूणां परुषाक्षराभिस्तिरस्कृता यान्ति नरा महत्त्वम्-आक्षेपः (In Rhet.
 ) an objection or contradiction containing harsh words
 इत्येष परुषाक्षेपः परुषाक्षरपूर्वकम् Kāv.2.144. -इतर a.
  other than rough,  soft ,  mild
 प्रस्पन्दमानपरुषेतरतारमन्तश्चक्षुः R.*
  5.68. -उक्ति f.
 ,  -वचनम् abusive or harsh language.

Apte 1890

English

 परुष a. [पॄ-उषन्] 1 Hard,  rough,  rugged,  stiff (opp. मृदु or श्लक्ष्ण)
 परुषं चर्म,  परुषा माला &c. 
2 Harsh,  abusive,  severe,  unkind,  cruel,  stern (as words)
 (वाक्) अपरुषा परुषाक्षरमीरिता R. 9. 8
 Pt. 1. 50
 said also of a person
 स्निग्धे यत्परुषासि Gīt. 9
 Y. 1. 310. 
3 Harsh or disagreeable to the ear (as a sound &c.)
 तेन वज्रपरुषस्वनं धनुः R. 11. 46
 Me. 61. 
4 Rough,  coarse,  rough to the touch,  shaggy (as hair)
 शुद्धस्नानात्परुषमलकं Me. 91. 
5 Sharp,  violent,  strong,  keen,  piercing (wind &c.)
 परुषपवनवेगोत्क्षिप्तसंशुष्कपर्णः Rs. 1. 22
 2. 28. 
6 Gross. 
7 Dirty. 
8 Spotted,  variegated. 
9 Ved. Knotted. 
षं A harsh or abusive speech,  abuse. 
Comp. 
अक्षर a. using harsh or abusive language
 Pt. 1. 50 
इतर a. other than rough,  soft,  mild
 R. 5. 68. 
उक्ति,  f. वचनं abusive or harsh language. 

Monier Williams Cologne

English

 परुष॑ a mf(आ)n.  (older f.
  प॑रुष्णी) knotty (as reed),  AV.
  

 spotted,  variegated,  dirty-coloured,  RV.
   &c.
   &c.
  

 hard,  stiff,  rugged,  rough,  uneven,  shaggy,  MBh.
  
 Kāv.
  &c.
  

 intertwined with creepers (as a tree),  Kathās.
 

 piercing,  keen,  sharp,  violent,  harsh,  severe,  unkind,  ib. (अम् ind.
 )

 परुष॑ m.
  a reed,  AV.
  

 an arrow,  ŚāṅkhŚr.
  
 Lāṭy.

 Grewia Asiatica or Xylocarpus Granatum,  L.
 

 N.
  of a demon,  Suparṇ.
 

 परुष॑ n.
  harsh and contumelious speech,  abuse,  MBh.
  
 Kāv.
  &c.
  

 the fruit of Grewia Asiatica or Xylocarpus Granatum,  L.
 

 a species of Barleria with blue flowers,  L.
 

 परुष c See under परु.

Monier Williams 1872

English

 परुष,  अस्,  आ,  अम्,  (in the earlier language,  f.
परुष्णी),  containing knots,  knotted (Ved.)
 spotted, 
variegated,  party-coloured
 dirty
 rough,  rugged, 
uneven,  shaggy
 keen,  piercing (as the wind)
harsh,  discordant
 unkind,  cruel,  stern,  hard,  severe, 
abusive,  contumelious
 coarse,  gross
 churlish,  cruel, 
unkind
 (अस्),  m. a reed (Ved.)
 an arrow (Ved.)
= परूष,  q. v.
 (आ),  f. a kind of riddle
 (ष्णी), 
f.,  Ved. ‘much indented’ or ‘winding’ or ‘reedy, ’
N. of one of the rivers of the Pañjāb,  in later times
called Irā-vatī,  and at the present day Rāvī
 a
cloud?
 (अम्),  n. harsh and contumelious speech, 
abuse
 a species of Barleria with blue flowers
 =
परूष,  q. v.
 (आणि),  n. pl. rough or harsh or
stern words.
—परुष-त्व,  अम्,  n. roughness, 
harshness.
—परुष-वचन,  अम्,  n. harsh language, 
harsh or contumelious speech,  reproach,  abuse.
—प-
रुष-वाच्,  क्,  क्,  क्,  harsh-spoken
 (क्),  f. harsh or
contumelious speech.
—परुषाक्षर (°ष-अक्°), 
अस्,  आ,  अम्,  ‘harsh-worded, ’ harsh.
—परुषाह्व
(°ष-आह्°),  अस्,  m.,  Ved. a species of reed.
—परुषी-
कृत,  अस्,  आ,  अम्,  spotted,  soiled,  stained
 treated
roughly.
—परुषेतर (°ष-इत्°),  अस्,  आ,  अम्,  other
than rough,  bright,  light,  beaming,  mild.
—परु-
षोक्ति (°ष-उक्°),  इस्,  f. abusive or harsh language.
—परुषोक्तिक,  अस्,  m. an abuser,  one uttering
harsh and scurrilous language.

 परुष परुष। See under परु,  col. 2.

Macdonell

English

 परुष par-uṣ-á,  a.
  (ā,  V. páruṣṇī) knotty 🞄(reed)
 spotted,  variegated
 dirty
 rough,  🞄rugged
 spotted,  variegated
 dirty
 rough 🞄rugged
 dishevelled,  shaggy
 rough (wind),  🞄scorching (fire,  sun)
 harsh (tone)
 severe,  🞄hard,  rude,  abusive (speech,  person)
 n.
  sg.,  🞄pl.  contumelious speech,  abuse: -vacana,  n.
  🞄harsh or contumelious speech
 a.
  speaking 🞄harshly or rudely
 -vādin,  a.
  id.
 -akṣara,  🞄a.  rough,  harsh (of speeches or persons): -m,  🞄ad. rudely,  harshly.

Benfey

English

 परुष परुष,  i. e. परुस् + अ,  adj.
 , 
f.
  षा।
 1. Knotty,  huge,  Vikr. d. 142.
 2. Variegated,  spotted.
 3. Soiled, 
Rām.  2,  71,  34.
 4. Rough,  rugged, 
Rājat. 4,  308.
 5. Harsh,  MBh. 1,  7090.
 6. Severe,  Böhtl. Ind. Spr. 1314.
 7.
Coarse,  Yājñ. 1,  309.

Apte Hindi

Hindi

परुष
वि* - पृ + उषन्
"कठोर,  रूखा,  सख्त़,  कड़ा "

परुष
वि* - पृ + उषन्
"(शब्द आदि) कटु,  अपभाषित,  निष्ठुर,  निष्करुण,  क्रूर,  निर्मम (वाक्)"

परुष
वि* - पृ + उषन्
"(शब्द) कर्णकटु,  अरुचिकर"

परुष
वि* - पृ + उषन्
"रूखा,  स्थूल,  खुरदरा,  (बाल) मैला-कुचैला"

परुष
वि* - पृ + उषन्
"तीक्ष्ण,  प्रचण्ड,  मजबूत,  उत्सुक,  (वायु आदि) वेधक"

परुष
वि* - पृ + उषन्
"ठोस,  गाढ़ा"

परुष
वि* - पृ + उषन्
"मलिन,  मैला"

परुषम्
नपुं*
   - -
"कठोर या दुर्वचनयुक्त भाषण,  अपभाषण"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

परुष
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಠಿನವಾದ ಮಾತು
निष्पत्तिः - > पृ (पालनपूरणयोः) "उषच्" (उ० ४-७५)
परुष
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಕಠಿನವಾದ/ಕರ್ಕಶವಾದ/ಒರಟಾದ (ವಸ್ತು)
प्रयोगाः - > "शुद्धस्नानात् परुषमलकं नूनमागण्डलम्बम्"
उल्लेखाः - > मेघ० २-२८
परुष
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಕಠಿನವಾದ/ಕ್ರೂರವಾದ/ದಯೆಯಿಲ್ಲದ(ಮಾತು)
प्रयोगाः - > "सेवकः स्वामिनं द्वेष्टि कृपणं परुषाक्षरम्"
उल्लेखाः - > पञ्चतं० १-५१
परुष
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಕಠೋರವಾದ/ಬಿರುಸಾದ/ಉಗ್ರವಾದ (ಶಬ್ದ)
प्रयोगाः - > "क्रीडालोलाः श्रवणपरुषैर्गर्जितैर्भाययएस्ताः"
उल्लेखाः - > मेघ० १-६१
परुष
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಚಿತ್ರವಿಚಿತ್ರವಾದ/ಬಣ್ಣಬಣ್ಣದ
विस्तारः - > "परुषं कर्बुरे रूक्षे निष्ठुरोक्तौ च वाच्यवत्" मेदि०

L R Vaidya

English

 paruza {% (I) a. (f. षा) %} 1. Hard,  rough,  stiff,  (op. to मृदु),  नितरां परुषा सरोजमाला Bh.V.ii.2
unkind,  severe,  abusive,  तेन वागपरुषा परुषाक्षरमीरिता R.ix.8
harsh to the ear,  R.xi.46,  Megh.i.61
shaggy,  rough to the touch,  शुद्धस्नानात्परुषमलकम् Megh.ii.28
sharp,  piercing,  परुषपवनवेगात्क्षिप्तसंशुष्कपर्णाः Rt.i.22.

 paruza {% (II) n. %} A harsh and unkind speech.

Bopp

Latin

 परुष
1) Adj. a) asper,  horridus. MEGH. 62. 88. RITU-S.
1. 22. A. 8. 14. b) maledicens,  convicians.
2) Subst. n.
sermo contumeliosus,  probrum. DR. 6. 24.

Lanman

English

 paruṣá,  a. knotty,  rough,  harsh. [parus, 
1209b.]

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 परुष꣡ 3. a) zu streichen. ṚV. 4,  22,  2 und 5,  52,  9 (ऊ꣡र्णा ist Lok.) ist प꣡रुष्णी Adj. zottig.

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
परुषं निष्ठुरं रूक्षं विक्रुष्टमथ घोषणा ।
उच्चैर्घुष्टं वर्णनेडा स्तवः स्तोत्रं स्तुतिर्नुतिः ॥ २६९ ॥
श्लाघा प्रशंसार्थवादः सा तु मिथ्या विकत्थनम् ।
-wordlist-
 
परुष (क्ली),  निष्ठुर (क्ली),  रूक्ष (क्ली),  विक्रुष्ट (क्ली),  घोषणा (स्त्री),  उच्चैर्घुष्ट (क्ली),  वर्णना (स्त्री),  ईडा (स्त्री),  स्तव (पुं),  स्तोत्र (क्ली),  स्तुति (स्त्री),  नुति (स्त्री),  श्लाघा (स्त्री),  प्रशंसा (स्त्री),  अर्थवाद (पुं),  विकत्थन (क्ली)

--source--
 
निष्ठुरः कक्खटः क्रूरः परुषः कर्कशः खरः ॥ १३८६ ॥
दृढः कठोरः कठिनो जरठः कोमलः पुनः ।
मृदुलो मृदुसोमालसुकुमारा अकर्कशः ॥ १३८७ ॥
-wordlist-
 
निष्ठुर (पुं),  कक्खट (पुं),  क्रूर (पुं),  परुष (पुं),  कर्कश (पुं),  खर (पुं),  दृढ (पुं),  कठोर (पुं),  कठिन (पुं),  जरठ (पुं),  कोमल (पुं),  मृदुल (पुं),  मृदु (पुं),  सोमाल (पुं),  सुकुमार (पुं),  अकर्कश (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

परुष
परुष,  अस्निग्ध,  आचारातिक्रम
स्मृतं परुषमस्निग्धमाचारातिक्रमः क्रिया ।
verse 4.1.1.783
page 0089

नाममाला

Sanskrit

कठोर,  कठिन,  स्तब्ध,  कर्कश,  परुष,  दृढ
कठोरं कठिनं स्तब्धं कर्कशं परुषं दृढम् ।
verse 0.1.1.155
page 0075

Tamil

பருஷ : கடினமான,  கசப்பான,  கூர்மையான,  தீவிரமான,  கொடுமையான.

पुराणम्

English

परुष / PARUṢA. A rākṣasa (demon). He was one among the twelve demons who supported khara when the latter fought against śrī rāma. (sarga 26,  araṇya Kāṇḍa,  vālmīki rāmāyaṇa).

Vedic Reference

English

 Paruṣa seems to mean ‘reed’ in the Atharvaveda (viii. 8,  4)
and ‘arrow’ in the Śāṅkhāyana Śrauta Sūtra (xiv. 22,  20).

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 परुषं,  क्ली,
   (पिपर्त्ति अलं बुद्धिं करोतीति । पॄ +“पॄनहिकलिभ्य उषच् ।” उणां । ४ । ७५ ।इति उषच् ।) निष्ठुरवाक्यम् । इत्यमरः । १ ।६ । १९ ॥
 (परेषां देशजातिकुलविद्याशिल्परूप-वृत्त्याचारपरिच्छदशरीरकर्म्मजीविनां प्रत्यक्ष-दोषवचनं परुषमिति वदन्ति ॥
 यथा,  हेःरामायणे । १ । १ ८२ ।“तामुवाच ततो रामः परुषं जनसंसदि ।अमृष्यमाणा सा सीता विवेश ज्वलनं सती ॥
”)नीलझिण्टी । इति शब्दचन्द्रिका ॥
 परुषफलम् ।इति भावप्रकाशः ॥
 (नीलझिण्टीशब्देऽस्यगुणादयो ज्ञातव्याः ॥
)

 परुषं,  त्रि,  (पिपर्त्तीति । पॄ लि पूर्त्तौ + “पॄनहि-कलिभ्य उषच् ।” उणां । ४ । ७५ । इतिउषच् ।) कर्व्वूरः । (यथा,  बृहत्संहिता-याम् । ३ । ३९ ।“असितविचित्रनीलपरुषो जनघातकरः ।खगमृगभैरवखररुतैश्च निशाद्युमुखे ॥
”)रूक्षः । (यथा,  हेः रामायणे । १ । ५८ । १० ।“अथ रात्र्यां व्यतीतायां राजा चण्डालतां गतः ।नीलवस्त्रधरो नीलः परुषो ध्वस्तमूर्द्धजः ॥
”)निष्ठुरोक्तिः । इति मेदिनी । षे,  ४० ॥
 (मलिनः ।यथा,  आर्य्यासप्तशत्याम् । ४१९ ।“भस्मपरुषेऽपि गिरिशे स्नेहमयी त्वमुचितेनसुभगासि ।”“भस्ममलिनेऽपि गिरिशे ।” इति तट्टीका ॥
)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 परुष न०
  पॄ--उषन् । १ निष्ठुरवचने २ नीसीझिण्ट्याम्अमरः ३ फलभेदे परूषके मावप्र० ।

Capeller

German

 परुष॑ (f.  alt प॑रुष्णी) knotig (Rohr),  uneben, 
fleckig,  schmutzig,  rauh,  stechend, 
grob. m.
  Rohr,  Pfeil. n.
  Sgl. u. Pl.
harte Rede,  Grobheiten. 

Grassman

German

 paruṣá,  a.,  m.,  f.,  das fem. páruṣṇī [von párus],  1〉 knotig,  von Rohrpflanzen
 2〉 fleckig,  bunt
 3〉 flockig,  von der Wolle (bildlich Wolke)
 4〉 m.,  Rohr
 5〉 f.,  die Wolke als die flockige
 6〉 f.,  Eigenname eines Flusses des Fünfstromlandes (später irāvatī genannt),  ursprünglich wol die mit Rohr bewachsene.
-é 2〉 gávi {497, 3}.
-ā́s 2〉 uksáṇas {381, 5}.
(-ā́n) 4〉 AV. 8, 8, 4 [〰 amū́n kṛṇotu,  er mache sie zu (zerbrechlichen) Rohren].
-ṇi [V.] 6〉 {683, 15}
 {901, 5}.
(-ṇī) 1〉 śī́pālā AV. 6, 12, 3.
-ṇīm 3〉 ū́rṇām {318, 2}. — 6〉 {534, 8}. _{534, 9}.
-ṇiām 5〉 {406, 9} (〰 ū́rṇās vasata śundhyávas).
-ṇīṣu 2〉 (góṣu) {702, 13}.

Burnouf

French

 परुष परुष a. (परु
 sfx. स) rude,  âpre, 
noueux:
		 au fig. outrageant,  injurieux. -- S. n.
  outrage
		 barleria
jaune. -- S. m.
  xylocarpus granatum,  bot.
परुषोक्तिक a. (pp. de वच्
 sfx. इक) qui tient un
langage injurieux.

Stchoupak

French

 परुष-
 a. bariolé,  tacheté,  sale 
 dur,  âpre,  rude 
 fort,  violent.
(aussi fig.) désagréable 
 raide 
 raide (cheveu) 
 entouré de lianes (arbre) 
-तर- compar. plus rude 
 -ई-भू- être souillé 
 परुष्णी- f.
 
discours rude,  injures.
°घन- m.
  nuage sombre.
°वचन- °वादिन्- a. qui parle d'un ton rude,  discourtois.
परुषाक्षर- a. dur. âpre (homme,  discours).
परुषेतर- a. doux,  aimable.
परुषोक्ति- f.
  discours âpre,  injures.
परुषी-कृत- a. v. traité durement.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.