परिविन्दत् (parivindat)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 परिविन्दत् m.
  (-न्दन्) An unmarried elder brother.
 E.
  परि before,  विद्
to know,  शतृ aff.
  

Spoken Sanskrit

English

 
   परिविन्दत्  parivindat  m.
   unmarried elder brother

Wilson

English

 परिविन्दत्
m.
  (-न्दन्) An unmarried elder brother.
E.
  परि before विद to know,  शतृ aff.
  

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Monier Williams Cologne

English

 परि-विन्दत् m.
  an unmarried elder b°,  ib.

Monier Williams 1872

English

 परि-विन्दत्,  अन्,  m. an unmarried elder brother.

Shabdartha Kaustubha

Kannada

परिविन्दत्
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಅಣ್ಣನಿಗಿಂತಲೂ ಮುಂಚೆ ಮದುವೆಯಾಗುವವನು
निष्पत्तिः - > परि+विदॢ (लाभे) "शतृ" (३-२-१२४)
व्युत्पत्तिः - > परित्यज्य ज्येष्ठं भ्रातरं विन्दति भार्यादिकं लभते

L R Vaidya

English

 pariviMdat {% m. %} A younger brother married before the elder.

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 परिविन्दत् पु०
  धरित्यज्य भ्रतिक्रम्य ज्येसं विन्दति भार्य्याम-ग्न्याधानं वा विद--लाभे शतृ । अकृतदाराग्न्याधानस्यज्येष्ठस्य पूर्वं कृतदाराग्न्याधाने कनिष्ठे भ्रातरि अत्रपरिवेदने दोषः परिवेत्तृशब्दे हारीतोक्तौ दृश्यः । तत्रप्रतिप्रसवादिकं उद्वा० निणीतं यथाछन्दोमपरिशिष्टम् “देशान्तरस्यक्लीवैकवृषणानस-होदरान् । वेश्याभिषक्तपतितशूद्रतुल्यातिरीगिणः ।जडमूकान्धबधिरकुब्जकुण्ठकवामनान् । अतिवृद्भाव-भार्य्यांश्च लषिसक्तान् नृषस्य च । धनवृद्धिप्रमक्तांश्चकामतः करिणस्तथा। कुलटोन्मत्तचौरांश्च परिविन्दन्नदुष्यति । धनवार्युषिकं राज कर्षकं तथा प्रो-षितञ्च प्रतीक्षेत वर्षत्रयमपि त्वरन् । प्रोथितं तद्य-शृण्वानमद्दादतिसमाचरेत्” । जडो बिकलान्वाकरणःहिताहितावधारणाक्षम इति यास दिति सिताक्षरा ।कुण्ठः सर्वक्रियालसः “कुण्डो अन्दः क्रियासु यः” इत्य-मरोक्तेः अभार्य्यान् शास्त्रनिविद्धभार्य्यासम्बन्यान् नैष्ठिक-ब्रह्मचारिवानप्रस्थभिक्षुरूपान् । नृपस्य चेति चकारेणसक्तानित्यसुकृष्यते । कामतः कारिणः श्रौतस्मार्त्त-निरपेक्षखच्छन्दव्यवहारिणः । कुलटः कुलान्यटतीतिपरकुलाटनशील इति नारावणमहामहोपाध्यायाः तै-षामयमाशवः कुलं परकुलम् अटति नच्छति व्राप्नोति योदतकः स कुलटः इति । चौरानित्यन पौरानिति पाठेपुरजनप्रैष्यान् । धनबार्धुषिकादित्रयं देशान्तरस्थितञ्चज्येष्ठं त्वरन्नपि तर्षत्रयं प्रतीक्षेत । ततश्च पूर्ववचने एतान्परिविन्दन्न दुष्यति इत्युक्तम् अत्र परेर्लक्षणार्थत्वाद्द्वि-तीया । तत्र देशान्तरस्थकृषिसक्तनृपसक्तधनवृधिप्रसक्तान्प्रति वर्षत्रयादूर्द्ध्वमिति बोद्धव्यम् । अत्रापि पोषिते यत्त्र्यव्दप्रतीक्षणं तद्विद्याधर्मधनेतरार्थप्रोषितपरं वक्ष्य-माणवशिष्ठगोतमवचनात् अशृण्वानं प्रत्ययव्यत्ययेन अ-श्रूयमाणमिति परिशिष्टप्रकाशकारः । अशृण्वन् स इतिपाठस्तु रत्नाकरे प्रोषितस्य कल्याणवार्त्तामशृण्वन् वर्षैंप्रतीक्ष्य परिणयनं करोति । तत्र समागते ज्येष्ठे कनिष्ठःपरिबेदनशुद्धये परिवेदनप्रायश्चित्तस्य कृच्छ्रपादं चरेत्एवमन्यत्रापि प्रायश्चित्तसङ्कलनाऽम्बेष्या । वज्ञिष्ठः “अष्टौदश द्वादश वर्षाणि ज्येष्ठं भ्रातरमनिर्विष्टमप्रताक्षमाणःप्रायश्चित्ती भवतीति तत्र श्लोकौ “द्वादशैव तु वर्षाणिज्यायान् धर्मार्थयोर्गतः । न्याय्यः प्रतीक्षितुं भ्राताश्रूयमाणः पुनःपुनः । उन्मत्तः किल्वषी कुष्ठी पतितःक्लीव एव वा । राजयक्ष्यामयावो च न न्यान्यः स्यात्प्रतीक्षितुम्” । गोतमश्च “द्वादश वर्षाणि प्रतीक्षणंब्राह्मणस्य विद्यासम्बन्धे भ्रातरि चैवं ज्यायसि यवीतान्कन्याग्न्युपयमेषु षडित्येके इति विद्यार्थं प्रोषितस्यब्राह्मणस्य दारा अपत्योत्पादनार्थं तदभिगमने द्वादश-वर्षाणि प्रतीक्षेरन्नित्युक्त्वा । भ्रातरि चैवमित्यमेन सर्वमति-दिष्टम् एतेनैतदवसीयते विद्याधवधर्मार्थं नतानां ब्रा-ह्मणक्षत्रियवैश्यशूद्राणां क्रमशो दादशदशाष्टषड्वर्षाणांप्रतीक्षणमिति प्रायश्चित्तविवेकः । रत्नाकरकद्भिणु श्रूय-माणेऽभिमुखगमनं प्रव्रजिते गमनस्य निवृत्तिप्रसङ्गादित्यधिकं गौतमीयं विलिख्य प्रोषिते भ्रातरि ज्येष्ठे वि-वाहाग्न्याधाने तं कारयितुमभिमुखगमनं यवीयसाकर्त्तव्यं कृतसन्न्यासे च ततो निवृत्तिरिति व्याख्यातम् ।शानागपः “क्लीवे देशान्वरगते पतिते मिक्षुकेऽपि वा” ।योगशास्त्राभियुक्ते विषयात्यन्तविरक्ते इति रत्नाकरः ।अत एव दक्षः “दृत्तिहीनं मनः कृत्वा क्षेत्रज्ञं परमा-त्मनि । एकीकृत्य विमुच्येत योगोऽयं मुख्य उच्यते” ।तेन विषयानासक्तमनसा जीवपरमात्रनोरभेदचिन्तन-विशेषी योम इति । छन्दोगपरिशिष्टम् “नाम्बवः परि-विन्दन्ति न यज्ञा न तपांसि च । न च श्राद्धं कनिष्ठस्यया च कन्या विरूपिका” । “विकला या च कन्यकेति”पाठः शातातपीये । नाग्नयः परिविन्दन्तीति ज्येष्ठा-ननुमत्या यथाह उशनाः “ज्येष्ठभ्राता यदा तिष्ठेदाधानंनैव कारयेत् । अनुज्ञातस्तु कुर्वीत शङ्गस्य वचनं यथा” ।वशिष्ठः “अग्रजोऽस्य यदानग्निरधिकार्य्यनुजः कथम् ।अग्रजानुमतः कुर्य्यादग्निहोत्रं यथाविधि” । एतेन वि-वाहस्त्वनुमत्यापि दोषायेति प्रायश्चित्तविवेकः” ।

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.