परिवर्त (parivarta)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
Capeller Eng
EnglishYates
EnglishWilson
Englishपरिवर्त्त
(-र्त्तः)
1 Going or turning back.
2 Turning round, revolving.
3 Flight, retreat, desertion.
4 Exchange, barter.
5 Requital, return.
6 The end of a period of four ages, or destruction of the world.
7 A chapter, a book, a canto, &c.
8 The king of the tortoises, or the tortoise incarnation.
परि severally, &c. वृत to be, अप्.
Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Apte 1890
Englishपरि(री)वर्तः 1 Revolving, revolution (as of a planet).
2 A period lapse or expiration of time
युगशत, परिवर्तान् Ś. 7. 34.
3 The expirationof a Yuga
Śi. 17. 12.
4 Repetition, recurrence.
5 Change, alteration
तदीदृशो जीवलोकस्य परिवर्तः U. 3 ‘changed condition of life’, ‘change in circumstances’
so जीवलोकपरिवर्तमनुभवामि Māl. 7
स्वरपरिवर्तः Mk. 1.
6 Retreat, flight, desertion.
7 A year.
8 Repeated birth, transmigration.
9 Barter, exchange
Śi. 5. 39.
10 Requital, return.
11 An abode.
12 A chapter or section of a work.
13 N. of the Kūrma or second incarnation of Viṣṇu.
Monier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
Englishपरि-वर्त, अस्, m. revolving, revolution (of a
planet &c.)
a period or lapse or expiration of time,
especially of a Yuga (e. g. लोकानाम् परिवर्ते, at
the end of the world)
a year
going or turning
back, flight, retreat, desertion
transmigration, re-
peated birth
change, exchange, barter (e. g. अन्न-
परिवर्त, change of diet
समुद्र-परिवर्त,
exchange of sealed goods)
requital, return
a
chapter, section, book, canto
an abode, spot, place
N. of one of the eight sons of Duḥ-saha (son of
Mṛtyu)
N. of a king of the tortoises or the
tortoise incarnation.
Benfey
EnglishApte Hindi
Hindiपरिवर्तः
- परि + वृत् + घञ्
"परिक्रमण, (ग्रह आदि का) घूमना"
परिवर्तः
- परि + वृत् + घञ्
"कालचक्र, कालक्रम, कालगति"
परिवर्तः
- परि + वृत् + घञ्
युग का अन्त
परिवर्तः
- परि + वृत् + घञ्
"आवृत्ति, पुनरावर्तन"
परिवर्तः
- परि + वृत् + घञ्
"परिवर्तन, अदल-बदल"
परिवर्तः
- परि + वृत् + घञ्
"प्रत्यावर्तन, पलायन, अपक्रमण "
परिवर्तः
- परि + वृत् + घञ्
वर्ष
परिवर्तः
- परि + वृत् + घञ्
"पुनर्जन्म, आवागमन"
परिवर्तः
- परि + वृत् + घञ्
"विनिमय, अदला-बदली"
परिवर्तः
- परि + वृत् + घञ्
"पुनरागमन, वापसी"
परिवर्तः
- परि + वृत् + घञ्
आवास
परिवर्तः
- परि + वृत् + घञ्
किसी पुस्तक का अध्याय या परिच्छेद
परिवर्तः
- परि + वृत् + घञ्
"कुर्मावतार, विष्णु का दूसरा अवतार"
परिवर्तः
- परिवृत्+घञ्
"अव्यवस्था, व्यतिक्रम"
Shabdartha Kaustubha
Kannadaपरिवर्त
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಿನಿಮಯ/ಬದಲಾವಣೆ
निष्पत्तिः - > परि+वृतु (वर्तने) "घञ्" (३-३-१८)
प्रयोगाः - > "क्रीडोपभोगमनुभूय सरिन्महेभावन्योन्यवस्त्रपरिवर्तमिव व्यधत्ताम्"
उल्लेखाः - > माघ० ५-३९
परिवर्त
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕೊನೆ/ಅವಸಾನ/ಸಮಾಪ್ತಿ
प्रयोगाः - > "जनैस्तदा युगपरिवर्तवायुभिः विवर्तिता गिरिपतयः प्रतीयिरे"
उल्लेखाः - > माघ० १७-१२
परिवर्त
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮಾರ್ಪಾಡು/ಬದಲಾವಣೆ/ವ್ಯತ್ಯಾಸ
प्रयोगाः - > "बुद्धरक्षितावचनविवर्धितावेगव्यतिकरविसंस्थुलेमं जीवलोकपरिवर्तनमनुभवामि"
उल्लेखाः - > मालती० ७
परिवर्त
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಆವೃತ್ತಿ/ತಿರುಗಿ ಬರುವುದು/ಮತ್ತೆ ಬರುವುದು
परिवर्त
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಯುಗದ ಕೊನೆ/ಪ್ರಳಯ/ಜಗತ್ತಿನ ನಾಶ
प्रयोगाः - > "परिवर्तहुताश्नप्रदीप्तं वदनं तस्य रुषा विजृम्भमाणम्"
उल्लेखाः - > याद० १५-१००
परिवर्त
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪಲಾಯನ/ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿ ಓಡುವುದು
परिवर्त
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕೂರ್ಮರಾಜ/ಮಹಾವಿಷ್ಣುವಿನ ಎರಡನೆಯ ಅವತಾರ
विस्तारः - > "परिवर्तस्तु कूर्मराजे पलायने। युगान्ते विनिमये च" हेम०
परिवर्त
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ರಾಶಿಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ಗ್ರಹಗಳು ಸ್ವಸ್ಥಾನದಿಂದ ಹೊರಟು ಪುನಃ ಸ್ವಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸೇರುವುದು
परिवर्त
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಂದು ಸಂವತ್ಸರ/ಒಂದು ವರ್ಷ
विस्तारः - > "परिवर्तो जगन्नाशे नियमेऽब्दे परिभ्रमे" वैज० , "परिवर्तो विनिमये स्यात्कल्पान्ते परिभ्रमे" नानार्थर०
L R Vaidya
Englishpari(rI)varta {% m. %} 1. Revolving, revolution (as of a planet)
2. repetition, recurrence
3. the expiration of a Yuga
4. change, कथं स्वरपरिवर्तः कृतः Mrich.i.
5. barter, exchange
6. desertion, flight, retreat
7. repeated birth
8. a year
9. a chapter of a book
10. Vishṇu in his second or Kūrma incarnation.
Edgerton Buddhist Hybrid
Englishparivarta, m. (in mg. 2 rarely nt.
in mg. 1 = Pali parivaṭṭa),
(1) turn, revolution (so in Skt.): ekasmi cittaparivarti LV 〔151.15〕 (vs), in a single turn of thought (= in one instant)
substantially = method, process, ime punaḥ pañca dharmāḥ (= bodhisattvaliṅgāni, line 4, cf. 〔306.1〕 pañca bodhisattvaliṅgāni pañcaparivartena veditavyāni) pañcaparivartena veditavyāḥ Bbh 〔301.8〕
esp. applied to one of the three ‘turns’ of the ‘wheel of the law’ or stages in development of knowledge of the four noble truths
they are most clearly stated in Mvy beginning 〔1310〕 āryasatyānāṃ prathamaparivarto darśanamārgaḥ, the first turn … is the way of seeing, sc. what the 4 truths are
these are stated 〔1311—14〕
〔1315〕 … dvitīyaparivarto bhāvanāmārgaḥ, … the way of putting them into effect, viz. as stated in 〔1316—19〕, duḥkham āryasatyaṃ parijñeyam, duḥkhasamudayaḥ prahātavyaḥ, duḥkhanirodhaḥ sākṣātkartavyaḥ, duḥkhanirodhagāminī pratipad bhāvayitavyā
〔1320〕 āryasatyānāṃ tṛtīyaḥ parivarto 'śaikṣamārgaḥ (so Tib. mi slob paḥi lam), the stage in which the efforts of the 2d stage have succeeded, 〔1321—4〕 duḥkhaṃ parijñātam, samudayaḥ prahīnaḥ, nirodhaḥ sākṣātkṛtaḥ, duḥkhanirodhagāminī pratipad bhāvitā. Similarly LV 〔417.15 ff.〕 Similar (but somewhat less clear) detailed statements in Mv 〔iii.332.13 ff., 333.3 ff.〕 (here the last two parts of the 2d parivarta and the first two of the 3d are omitted, by accident or compression), and in Pali Vin. 〔i.11.1—18〕 (here all is stated, but the three parivarta as relating to each of the four noble truths are each compressed into a single statement). The whole is referred to in LV 〔418.14〕 as triparivartaṃ dvādaśākāraṃ (because each parivarta refers to each of the four truths) jñānadarśanam, and similarly Mv 〔iii.333.11〕 (omitting jñānadarśanaṃ
trip° and dvād° seemingly adverbs, the noun is āryasatyāni)
Pali Vin. 〔i.11.25〕 tiparivaṭṭaṃ dvādasākāraṃ … ñāṇadassanaṃ. With reference to this, the dharmacakra is called triparivarta (usually also dvādaśākāra) SP 〔179.1〕
LV 〔422.2〕 (vs)
Divy 〔205.21〕
〔393.23〕
(2) m. or (rarely) nt., (orig. turn, ) section, part, chapter of a literary work
°taṃ (acc.) Samādh 〔8.20〕
asmin … dharmālokamukhaparivarte LV 〔36.6〕, here section, not one of the formal chapters of the work, and so 〔150.19〕
parivartān Gv 〔66.12 ff.〕, chapters
°taḥ Mvy 〔1467〕 = Tib. le ḥu, section, chapter
regularly in the colophons [Page329-b] of various works, m. in SP, LV, Suv, Samādh, Dbh 〔99.33〕 parīndanā-parivarto (read as one word), cf. 〔98.12 ff.〕 dharmamukhaparivarto, in body of text
nt. °taṃ Mv 〔i.27.1〕 (colophon)
I have failed to note the word elsewhere in colophons of Mv
idaṃ saddharmapuṇḍarīkasūtraparivartaṃ (so with WT) śroṣyati SP 〔260.7〕 (prose
acc.)
(3) m. or nt., math., square (of a number): (after asaṃkhyeyam Mvy 〔7802〕) asaṃkhyeya-parivartaḥ Mvy 〔7803〕 (Tib. bsgres pa, multiply, Jä.)
and so in 〔7805〕 etc., and in the similar table of large numbers 〔7933 ff.〕 (cited from Gv)
Gv 〔106.20 ff.〕
〔134.8 ff.〕 (which last makes the mg. unmistakable
e.g. aparimāṇam aparimāṇānām aparimāṇaparivartam).
Sanskrit Tibetan
Tibetangres pa
परिवर्त
bsgres pa
१) परिभावित २) परिवर्त
yang dag brje ba
परिवर्त
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskritकल्पो युगान्तः कल्पान्तः संहारः प्रलयः क्षयः ।
संवर्तः परिवर्तश्च समसुप्तिर्जिहानकः ॥ १६१ ॥
कल्प (पुं), युगान्त (पुं), कल्पान्त (पुं), संहार (पुं), प्रलय (पुं), क्षय (पुं), संवर्त (पुं), परिवर्त (पुं), समसुप्ति (पुं), जिहानक (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskritसंवर्त
संवर्त, परिवर्त, क्षय, युगान्त, जगद्विनाश, कल्पान्त, समसुप्ति, संहार, महाप्रलय
संवर्तः परिवर्तः क्षयो युगान्तो जगद्विनाशश्च ।
कल्पान्तः समसुप्तिः संहारः स्यान्महाप्रलयः ॥ ११७ ॥
verse 1.1.1.117
page 0015
परिवर्त
परिवर्त, हायन
संवर्तः परिवर्तश्च हायने कथ्यतेऽम्बरे नाकः ।
verse 5.1.1.801
page 0092
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritपरिवर्त्तः, (परिवर्त्तनमिति । परि + वृत् + भावेघञ् ।) विनिमयः । (यथा, रामायणे । २ ।१०५ । २५ ।“हृष्यन्त्यृतुमुखं दृष्ट्वा नवं नवमिवागतम् ।ऋतूनां परिवर्त्तेन प्राणिनां प्राणसंक्षयः ॥
”)कूर्म्मराजः । अपवर्त्तनम् । इति मेदिनी ॥
युगान्तः । इति हेमचन्द्रः ॥
ग्रन्थविच्छेदः ।इति जटाधरः ॥
मृत्युपुत्त्रस्य दुःसहस्यौरसेनकलिकन्यानिर्म्माष्टिगर्भजाताष्टपुत्त्रान्तर्गततृतीय-पुत्त्रः । (यथा, मार्कण्डेये । ५१ । २ ।“अष्टौ कुमाराः कन्याश्च तथाष्टावतिभीषणाः ।दन्ताकृष्टिस्तथोक्तिश्च परिवर्त्तस्तथापरः ॥
”तन्नामनिरुक्तिर्यथा तत्रैव १४ श्लोके ।“अन्यगर्भे परान् गर्भान् सदैव परिवर्त्तयन् ।रतिमाप्नोति वाक्यञ्च विवक्षोरन्यदेव यत् ॥
परिवर्त्तकसंज्ञोऽयं तस्यापि सितसर्षपैः ।रक्षोघ्नमन्त्रजप्यैश्च रक्षां कुर्व्वीत तत्त्ववित् ॥
”)तस्य पुत्त्रयोः कर्म्मादि यथा, --“परिवर्त्तसुतौ द्बौ तु विरूपविकृतौ द्बिज ! ।तौ तु वृक्षाद्रिपरिखाप्राकाराम्भोधिसंश्रयौ ॥
गुर्व्विण्याः परिवर्त्तन्तौ कुरुतः पादपादिषु ।क्रोष्टुके ! परिवर्त्तः स्याद्गर्भस्यान्योदरात्ततः ॥
न वृक्षञ्चैव नैवाद्रिं न प्राकारं पयोनिधिम् ।परिखां न समाक्रामेदबला गर्भधारिणी ॥
”इति मार्कण्डेयपुराणे । ५१ । ६२ -- ६४ ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskritपरि(री)वर्त्त परि + वृत--मावे घञ् वा दीर्थः । १ विनिमये ।आधारे घञ् । २ युगान्तकाले हेमच० ३ ग्रन्यविच्छेदे अ-ध्यायादौ जटा० कर्त्तरि अच् । ४ कूर्म्मराजे । ५ मृत्युपुत्र-दुःसाध्यपुत्रभेदे मार्कण्डे० ५१ अ० । तन्नामनिरुक्ति-स्तत्रैव “अन्यगर्भे परान् गर्भान् सदैव परिवर्त्तयन् ।इतिमाज्ञोति वाक्यञ्च बिवक्षोरन्यदेव हि । परिवर्त्तनसंज्ञीऽयम्” । तस्य सुतौ च विरूपविकृतौ तयोः कर्म चतत्रोक्तं यथा “परिवर्त्तसुतौ द्वौ तु विरूपविकृतौद्विज! । तौ तु वृक्षाग्रपरिखाप्राकाराम्भोधिसंश्रयौ ।गुर्विण्याः परिवर्त्तं तौ कुरुतः पादपादिषु । क्रौष्टुकेपरिवर्तन्त्या गर्भस्यान्योदरात्ततः । न वृक्षं चैव नैवाट्टंन प्राकारं महोदधिम् । परिखां वा समाक्रामेदवलागर्भधारिणी” । ६ आवृत्तौ “युगानां परिवर्त्तेन” सू० सि० ।यत् स्थानमारम्य ग्रहश्चलितः स चेत् पुनस्तत्स्थानमा-याति तादृशे राशिचक्रस्य ७ परिवर्त्ते च “तेषान्तु परिव-र्त्तेन पोष्णान्ते भगणः स्मृतः” सू० सि० । परिवर्त्तते परि +वृत--अच् । ८ परिवृत्तियुक्ते धनादौ ताण्ड्य० माष्यम् ।
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.