| YouTube Channel

परिपाटी (paripATI)

 
Capeller Eng
English
परिपा°टी
f.
 succession, order.
Monier Williams 1872
English
परिपाटी परि-पाटी, f. succession, order,
method, arrangement
arithmetic.
Apte Hindi
Hindi
परिपाटी
स्त्री*
 - परिपाटि + ङीष्
"प्रणाली, रीति, प्रक्रम"
परिपाटी
स्त्री*
 - परिपाटि + ङीष्
"व्यवस्था, क्रम, उत्तराधिकार"
L R Vaidya
English
paripAwi(wI) {% f. %} 1. Method, course, Bh.V.i.12
2. order, succession.
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
प्रणतिः प्रणिपातोऽनुनयेऽथ शयने क्रमात् ।
विशाय उपशायश्च पर्यायोऽनुक्रमः क्रमे ॥ १५०३ ॥
परिपाट्यानुपूर्व्यातृदतिपातस्त्वतिक्रमः ।
उपात्ययः पर्ययश्च समौ संबाधसंकटौ ॥ १५०४ ॥
-wordlist-
प्रणति (स्त्री), प्रणिपात (पुं), अनुनय (पुं), शयन (क्ली), विशाय (पुं), उपशाय (पुं), पर्याय (पुं), अनुक्रम (पुं), क्रम (पुं), परिपाटी (स्त्री), आनुपूर्वी (स्त्रीक्ली), आवृत् (स्त्री), अतिपात (पुं), अतिक्रम (पुं), उपात्यय (पुं), पर्यय (पुं), सम्बाध (पुं), सङ्कट (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
परिपाटी
परिपाटी, आनुपूर्वी
परिपाट्यानुपूर्वी स्यादुपशायोऽनुपात्ययः ।
verse 4.1.1.739
page 0085
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
परिपाटि(टी) स्त्री परि +
चु०
 पट--इन् । अनुक्रमे आनु-पर्व्याम् अमरः बा ङीप् ।
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“पट गतौ”@} 2 ‘भाषार्थे पाटयेद् ग्रन्थे पटयेद् गमने पटेत्।।’ 3 इति देवः।
पाटकः-टिका, पाटकः-टिका, पिपटिषकः-षिका, पापटकः-टिका
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि कटतिवत् 4 बोध्यानि।
5 पाटूपटः, 6 परिपाटी, 7 पटुः, गोष्ठेपटुः, 8 पटिमा, 9 पटाका, 10 पटलम्, 11 पटोलः, पटलिका, पाटलम्, पाटली, 12 पटीरः, 13 पटनः, 14 पटितिः, 15 कपाटम्
16 इतीमानि रूपाणि अधिकान्यत्रेति विशेषः।
17 पटन्।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (९६०)
02
=>
 (१-भ्वादिः-२९६। सक। सेट्। पर।)
03
=>
 (श्लो। ७६)
04
=>
 (१४८)
05
=>
 [[१। ‘पाटेर्णिलुक् ऊक् चाभ्यासस्य’ (वा। ६-१-१२) इत्यनेन ण्यन्तात् पचाद्यचि णिलुक्, अभ्यासे हलादिशेषं बाधित्वा ऊक् च भवति। “माधवोऽभ्यासदीर्घोक्त्या ‘पाटूपट’ इतीच्छति। ‘पाटेर्णिलुक् दीर्घ ऊक् चे’ त्यूचिवान् भोजराडपि।।” ‘तमः पटपटूपटम्’, ‘आटोपपाटूपटम्।’ इति च प्रयोगः।’ इति प्र। सर्वस्वे।]]
06
=>
 [[२। परिपटतीति परिपाटी। ताच्छील्ये णिनिः।]]
07
=>
 [[३। ‘फलिपाटि--’ (द। उ। १-१०३) इत्युप्रत्ययो णिलुक् च। पाटयतीति पटुः = चतुरः। ‘गोष्ठेपटुः’ इत्यत्र पात्रेसमितादित्वात् (२-१-४८) सप्तम्या अलुक्।]]
08
=>
 [[४। अतिशयेन पटुः पटिमा। पृथ्वादित्वात् (५-१-१२२) इमनिच् तद्धितः।]]
09
=>
 [[५। ‘शलिपटि--’ (द। उ। ३-३३) इत्यादिना आकप्रत्ययः। पटाका = पक्षिजातिः।]]
10
=>
 [[६। ‘वृषादिभ्यश्चित्’ (द। उ। ८-१०९) इत्यादिना कलप्रत्ययः। पटलम् = घन- संघातः, अक्षिरोगश्च।]]
11
=>
 [[७। ‘कपिगड्पिटिभ्य ओलः’ (द। उ। ८-१०५) इत्योलप्रत्ययः। पटोलः = द्रव्यजातिः।]]
12
=>
 [[८। औणादिके (द। उ। ८-७२) ईरन्प्रत्यये रूपम्। पटीरम् = कार्मुकम्।]]
13
=>
 [[९। ‘चलनशब्दार्थादकर्मकाद्--’ (३-२-१४८) इत्यनेन तच्छीलादिषु कर्तृषु युच्प्रत्ययः।]]
14
=>
 [[१०। ‘तितुत्रेष्वग्रहादीनामिति वक्तव्यम्’ (वा। ७-२-९) इत्यनेन इड् भवति।]]
15
=>
 [[११। कं = शिरं पाटयतीति कपाटम् = द्वारपिधानम्। ण्यन्तात् ‘कर्मण्यण्’ (३-२-१) इत्यण्। ‘कवाटम्’ इत्येव दाक्षिणात्यानां पाठ इति केचित्। तदानीं वटधातोरेतद्रूपमिति ज्ञेयम्।]]
16
=>
 [पृष्ठम्०८३६+ २८]
17
=>
 [[आ। ‘अम्लेटकैश्चाकटुचाटुभाषितैरटैः पटत्संरटिताञ्जनोत्करैः।।’ धा। का। १। ३९।]]