| YouTube Channel

परिघः (parighaH)

 
Apte
English
परिघः [parighḥ], 1 An iron (or wooden) beam or bar used for locking or shutting a gate (अर्गल)
एकः कृत्स्नां नगरपरिघप्रांशुबाहुर्भुनक्ति
Ś.*
 2.16
R.*
 16.84
Śi.*
 19.32
M.*
 5.2.
(Hence) A bar, barrier, hindrance, obstacle
भार्गवस्य सुकृतो$पि सो$भवत् स्वर्गमार्गपरिघो दुरत्ययः
R.*
 11.88.
A stick or club studded or tipped with iron
पादपाविद्धपरिघः
R.*
 12.73.
An iron club in general. It is a kind of weapon (परितो हन्तीतीसर्वतः कण्टकितो लोहदण्डः com. on
Mb.
 * 1.19.17)
...... हन्तुं घोरं परिघमाददे Śiva B.14.99.
A water-jar, pitcher.
A glass-pitcher.
A house, dwelling.
Killing, destroying.
Striking, a stroke or blow.
A child which assumes a peculiar cross position in birth.
A line of clouds crossing the sun at sunrise or sunset.
The gate of a palace, town or house. Hence perhaps it means 'Gate-duty'
मूलं भागो व्याजी परिघः क्लृप्तं रूपिकमत्ययश्चाय-मुखम् Kau.
A.
 2.6.24.
(In
astrol.
 )
N.
 of the 19th Yoga. -घौ
m.
 (du. ) Two birds flying on each side of a traveller (regarded as an omen).Comp. -गुरु
a.
 as heavy as an iron bar
M. -स्तम्भः a door-post
M.
Apte 1890
English
परिघः 1 An iron (or wooden) beam or bar used for locking or shutting a gate (अर्गल))
एकः कृत्स्नां नगरपरिघप्रांशुबाहुर्भुनक्ति Ś. 2. 15
R. 16. 84
Śi. 19. 32
M. 5. 2.
2 (Hence) A bar barrier, hindrance, obstacle
भार्गवस्य सुकृतोऽपि सोऽ भवत्स्वर्गमार्गपरिघो दुरत्ययः R. 11. 88.
3 A stick or club studded or tipped with iron
R. 12. 73.
4 An iron club in general.
5 A water-jar, pitcher.
6 A glass-pitcher.
7 A house, dwelling.
8 Killing, destroying.
9 Striking, a stroke or blow.
10 A child which assumes a peculiar cross position in birth.
11 A line of clouds crossing the sun at sunrise or sunset.
12 The gate of a palace, town or house.
घौ (m. dual) Two birds flying on each side of a traveller (regarded as an omen).
Tamil
Tamil
பரிக4: : இரும்புத்தடி, கதவின் தாழ்ப்பாள், பானை, வீடு, அகழி, தடை.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
परिघः,
पुं,
 (परि हन्यतेऽनेनेति । परि + हन् +“परौ षः ।” ३ । ३ । ८४ । इति अप्घादेशश्च ।) लोहबद्धलगुडः । लोहमय-लगुडः लोहमुखलगुडः । तत्पर्य्यायः । परि-घातनः २ । इत्यमरः । २ । ८ । ९१ ॥
परि-घातकः ३ । इति शब्दरत्नावली ॥
(यथा, महाभारते । ६ । ६७ । २४ ।“बाहूनामुत्तमाङ्गानां कार्म्मुकाणाञ्च भारत ! ।गदानां परिघाणाञ्च हस्तानाञ्चोरुभिः सह ॥
”)परिघातः । परितो हननम् । इत्यमरभरतौ ॥
विष्कम्भादिसप्तविंशतियोगान्तर्गत ऊनविंशति-योगः । (यथा, ज्योतिषे ।“वज्रोऽसृक् च व्यतीपातो वरीयान् परिघस्तथा ॥
”अस्य अर्द्धांशं परित्यज्य शुभं कर्म्म कुर्य्यात् ।यदुक्तं तत्रैव ।“परिघस्य त्यजेदर्द्धं शुभकर्म्म ततः परम् ॥
”)अथ परिघयोगजातफलम् ।“उत्पत्तिकाले परिघो यदि स्या-न्नरस्तदा वंशकुठारकल्पः ।असत्यसाक्षी क्षमया विहीनःस्वल्पानुभोक्ता विजितारिपक्षः ॥
”इति कोष्ठीप्रदीपः ॥
अर्गलः । इति मेदिनी ॥
मुद्गरः । शूलः । इत्य-जयः ॥
कलसः । काचघटः । गोपुरम् । सद्म ।इति शब्दरत्नावली ॥
॥
* ॥
(कार्त्तिकानुचर-विशेषः । यथा, महाभारते । ९ । ४५ । ३३ ।“परिघञ्च वटञ्चैव भीमञ्च सुमहाबलम् ।दहतिं दहनञ्चैव प्रचण्डौ वीर्य्यसम्मतौ ॥
अंशोऽप्यनुचरान् पञ्च ददौ स्कन्दाय धीमते ॥
”चण्डालविशेषः । यथा, महाभारते । १२ ।१३८ । ११४ ।“लम्बकर्णो महावक्त्रो मलिनो घोरदर्शनः ।परिघो नाम चण्डालः शस्त्रपाणिरदृश्यत ॥
”)