धातुः: पृ
मूलधातुः: पृङ्
धात्वर्थः: व्यायामे
गणः: तुदादिः
कर्मकत्वं: अकर्मकः
इट्त्वं: अनिट्
उपग्रहः: आत्मनेपदी
रूपम्: (व्या)प्रियते
अनुबन्धादिविशेषः: ऋकारान्तः


धातुः: पृ
मूलधातुः: 
धात्वर्थः: प्रीतौ
गणः: स्वादिः
कर्मकत्वं: सकर्मकः
इट्त्वं: अनिट्
उपग्रहः: परस्मैपदी
रूपम्: पृणोति
अनुबन्धादिविशेषः: ऋकारान्तः


धातुः: पृ
मूलधातुः: 
धात्वर्थः: पालन-पूरणयोः
गणः: जुहोत्यादिः
कर्मकत्वं: सकर्मकः
इट्त्वं: अनिट्
उपग्रहः: परस्मैपदी
रूपम्: पिपर्ति
अनुबन्धादिविशेषः: ऋकारान्तः


धातुः: वृ
मूलधातुः: वृञ्
धात्वर्थः: आवरणे
गणः: चुरादिः
कर्मकत्वं: सकर्मकः
इट्त्वं: सेट्
उपग्रहः: उभयपदी
रूपम्: वारयति-ते
अनुबन्धादिविशेषः: आधृषीयः


धातुः: वृ
मूलधातुः: वृञ्
धात्वर्थः: वरणे
गणः: स्वादिः
कर्मकत्वं: सकर्मकः
इट्त्वं: सेट्
उपग्रहः: उभयपदी
रूपम्: वृणोति,वृणुते


धातुः: वृ
मूलधातुः: वृङ्
धात्वर्थः: सम्भक्तौ
गणः: क्र्यादिः
कर्मकत्वं: सकर्मकः
इट्त्वं: सेट्
उपग्रहः: आत्मनेपदी
रूपम्: वृणीते


ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Madhavlya Dhatu Vritti is about Dhatus

पृ  (अर्थः)  प्रीतौ
पृणोति पपार पप्रतुः पपर्थ पप्र पप्रिव पर्ता परिष्यति पृणोतु अपृणोत् पृणुयात् प्रियात् अपार्षीत् पुपूर्षति पेप्रीयते पारयति अपीपरत्) प्रियत इति श्यनि गतम् पिपर्तीति श्लौ 12

पृ  प्रीतौ 
- पृणोति  पपार  पर्त्ता  अपार्षीत्  13

पृ पालन,पूरणयोः 
- पिपर्त्ति  पिपृतः  पिप्रति  पपार  पप्रतुः  पप्रुः  पर्त्ता  पृणाति पूर्त्तमिति क्र्य्यादिपाठात्  दीर्घान्तं केऽपि पठन्ति  पिपर्त्ति  पिपूर्त्तः  पिपूरति  4

ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Various kridanta words of Dhatus.

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“पृ प्रीतौ”@} <a href="#foot_krm02">2</a> ‘प्रीतौ पृणोत्यृदन्तस्य, व्यायामे प्रियते पृङः।’ <a href="#foot_krm03">3</a> इति देवः। </li> <li>अयं धातुश्छान्दस इति क्षीरस्वामिकाश्यपौ। </li> <li>पारकः-रिका, पारकः-रिका, पुपूर्षकः-र्षिका, पेप्रीयकः-यिका;</li> <li> इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि जौहोत्यादिकपिपर्तिवत् <a href="#foot_krm04">4</a> ज्ञेयानि। </li> <li>शतरि-- <a href="#foot_krm05">5</a> पृण्वन्-ती, इति रूपमिति विशेषः।</li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (१०४५)</li> <li id="foot_krm02">02 => (५-स्वादिः-१२५८। अक। अनि। पर।)</li> <li id="foot_krm03">03 => (श्लो। ३४)</li> <li id="foot_krm04">04 => (१०४४)</li> <li id="foot_krm05">05 => [[३। ‘स्वादिभ्यः--’ (३-१-७३) इति श्नुः विकरणप्रत्ययः। ‘हुश्नुवोः सार्वधातुके’ (६-४-८७) इति यण्। णत्वम्।]]</li></ul>

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“पृ पालनपूरणयोः”@} <a href="#foot_krm02">2</a> <a href="#foot_krm03">3</a> “ह्रस्वान्तोऽयं धातुरिति-वर्धमान-काश्यप-आभरण-पुरुषकाराः। </li> <li><a href="#foot_krm04">4</a> स्वामी तु दीर्घान्तं पठित्वा, ‘ह्रस्वान्तोऽयम्’ इति नन्दी।’ इति। </li> <li>आत्रेय- मैत्रेयौ तु ह्रस्वान्तं पठित्वा, ‘दीर्घान्तमेके’ इति। </li> <li>…वृत्तिकारस्य तु दीर्घान्त एवेष्टः। </li> <li>यदाह-- ‘शॄदॄप्रां ह्रस्वो वा’ <a href="#foot_krm05">5</a> इत्यत्र “केचित् एतत् सूत्रं प्रत्याचक्षते। </li> <li>‘श्रा पाके, द्रा कुत्सायां गतौ, प्रा पूरणे’ इत्येषाम्, ‘बह्वर्था अपि धातवः’ <a href="#foot_krm06">6</a> इति श्रॄदॄप्राम् अर्थे वर्तमानानां ‘विशश्रतुः’ इत्यादीनि रूपाणि साधयन्ति। </li> <li>तथा सति, ‘विशुश्रुवान्’ इति क्वसौ एतद्रूपं न स्यात्।” इति। </li> <li>यदि ह्रस्वान्तः स्यात् प्रातिना प्रत्याख्यानम्, ‘पिपृवान्’ इति प्रयोजनकथनं चानुपपन्नं स्यात्। </li> <li>तथा वृत्ति-न्यास पदमञ्जरी- प्रदीपकारादयोऽपि। </li> <li>किञ्च, अपाणिनीयश्च ह्रस्वान्तः। </li> <li>यदि हि स्यात्;</li> <li> किं ह्रस्वविकल्पेन? यत् क्रैयादिकाद् दीर्घान्तरूपाणि, अस्माच्च ह्रस्वान्तरूपाणि भविष्यन्ति। </li> <li>एवञ्च, “तं पिपृतं रोदसी--” <a href="#foot_krm07">7</a> ‘पाहि माऽग्ने पिपृहि--’ <a href="#foot_krm08">8</a> इत्यादयश्छान्दसा द्रष्टव्याः।।” इति मा। </li> <li>धा। </li> <li>वृत्तौ सुदूरं विचार्य ह्रस्वान्तपाठाभावः समर्थितः। </li> <li>तथापि, सिद्धान्त- कौमुद्यादिषु, पूर्वेषां ग्रन्थेषु ह्रस्वान्तस्याप्युपलम्भात्तेषां मतानुरोधेनात्र ह्रस्वान्तस्य रूपाणि प्रदर्शितानि।]] <a href="#foot_krm09">9</a> ‘पृणाति पूरणे, श्लौ तु पिपर्ति, णिचि पारयेत्।।’ <a href="#foot_krm10">10</a> इति देवः। </li> <li>पारकः-रिका, पारकः-रिका, <a href="#foot_krm11">11</a> पुपूर्षकः-र्षिका, <a href="#foot_krm12">12</a> पेप्रीयकः-यिका;</li> <li> पर्ता-पर्त्री, पारयिता-त्री, पुपूर्षिता-त्री, पेप्रीयिता-त्री;</li> <li> <a href="#foot_krm13">13</a> पिप्रत्-पिप्रतौ-पिप्रतः, पिप्रती, पारयन्-न्ती, पुपूर्षन्-न्ती;</li> <li> -- <a href="#foot_krm14">14</a> परिष्यन्-न्ती-ती, पारयिष्यन्-न्ती-ती, पुपूर्षिष्यन्-न्ती-ती;</li> <li> -- व्यतिपिप्राणः, पारयमाणः, व्यतिपुपूर्षमाणः, पेप्रीयमाणः;</li> <li> व्यतिपरिष्यमाणः, पारयिष्यमाणः, व्यतिपुपूर्षिष्यमाणः, पेप्रीयिष्यमाणः;</li> <li> व्यापृत्-व्यापृतौ-व्यापृतः;</li> <li> -- -- -- व्यापृतम्-तः-तवान्, पारितः, पुपूर्षितः, पेप्रीयितः-तवान्;</li> <li> परः, व्यापारी, पारः, पुपूर्षुः, <a href="#foot_krm15">15</a> पिपारयिषुः, पेप्रियः;</li> <li> <a href="#foot_krm16">16</a> पर्तव्यम्, पारयितव्यम्, पुपूर्षितव्यम्, पेप्रीयितव्यम्;</li> <li> परणीयम्, पारणीयम्, पुपूर्षणीयम्, पेप्रीयणीयम्;</li> <li> <a href="#foot_krm17">17</a> पार्यम्, पार्यम्, पुपूर्ष्यम्, पेप्रीय्यम्;</li> <li> ईषत्परः-दुष्परः-सुपरः;</li> <li> -- -- -- <a href="#foot_krm18">18</a> व्याप्रियमाणः, पार्यमाणः, पुपूर्ष्यमाणः, पेप्रीय्यमाणः;</li> <li> व्यापारः, पारः, पुपूर्षः, पेप्रीयः;</li> <li> पर्तुम्, पारयितुम्, पुपूर्षितुम्, पेप्रीयितुम्;</li> <li> व्यापृतिः, पारणा, पुपूर्षा-पिपारयिषा, पेप्रीया;</li> <li> परणम्, पारणम्, पुपूंर्षणम्, पेप्रीयणम्;</li> <li> पृत्वा, पारयित्वा, पुपूर्षित्वा, पेप्रीयित्वा;</li> <li> व्यापृत्य, व्यापार्य, व्यापुपूर्ष्य, प्रपेप्रीय्य;</li> <li> पारम् २, पृत्वा २, पारम् २, पारयित्वा २, पुपूर्षम् २, पुपूर्षित्वा २, पेप्रीयम् २;</li> <li> पेप्रीयित्वा २।</li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (१०४४)</li> <li id="foot_krm02">02 => (३-जुहोत्यादिः-१०८६। सक। अनि। पर।)</li> <li id="foot_krm03">03 => [[[अ]</li> <li id="foot_krm04">04 => [क्षीर]</li> <li id="foot_krm05">05 => (७-४-१२)</li> <li id="foot_krm06">06 => (भाष्यम् १-३-१)</li> <li id="foot_krm07">07 => (तै। ब्रा। २। ८। ४। ८।)</li> <li id="foot_krm08">08 => (तै। सं। १। ३। ३। १।)</li> <li id="foot_krm09">09 => [पृष्ठम्०८८५+ १८]</li> <li id="foot_krm10">10 => (श्लो। ३६)</li> <li id="foot_krm11">11 => [[१। सन्नन्ते सर्वत्र, ‘अज्झनगमां सनि, (६-४-१६) इति दीर्घे, ‘हलन्ताच्च’ (१-२-१०) इति सनः कित्त्वे ‘उद् ओष्ठ्यपूर्वस्य’ (७-१-१०२) इत्युत्त्वे रपरत्वे ‘हलि च’ (८-२-७७) इति दीर्घः। ‘इट् सनि वा’ (७-२-४१) इत्यत्रोपदेशाधिकारादत्र सनि इड्विधिर्न।]]</li> <li id="foot_krm12">12 => [[२। यङन्ते सर्वत्र ‘रीङ् ऋतः’ (७-४-२७) इति रीङागमः। अभ्यासे गुणः।]]</li> <li id="foot_krm13">13 => [[३। शतरि, ‘जुहोत्यादिभ्यः--’ (२-४-७५) इति श्लुः विकरणप्रत्ययः। ‘श्लौ’ (६-१-१०) इति द्विर्वचनम्। ‘अर्तिपिपर्त्योश्च’ (७-४-७७) इति अभ्यासस्ये- त्वम्। ‘नाभ्यस्ताच्छतुः’ (७-१-७८) इति नुम्निषेधः।]]</li> <li id="foot_krm14">14 => [[४। ‘ऋद्धनोः स्ये’ (७-२-७०) इति स्यप्रत्ययस्येडागमः।]]</li> <li id="foot_krm15">15 => [[५। ण्यन्तात् सनि, ‘ओः पुयण्ज्यपरे’ (७-४-८०) इत्यभ्यासस्येकारः।]]</li> <li id="foot_krm16">16 => [पृष्ठम्०८८६+ २५]</li> <li id="foot_krm17">17 => [[१। ‘ऋहलोः--’ (३-१-१२४) इति भावकर्मणोर्ण्यत्प्रत्ययः।]]</li> <li id="foot_krm18">18 => [[२। यकि, ‘रिङ् शयग्लिङ्क्षु’ (७-४-२८) इति रिङादेशः।]]</li></ul>

पृ (पृ॒ङ् व्यायामे - तुदादिः - अनिट्)
ल्युट् = परणम्
अनीयर् = परणीयः - परणीया
ण्वुल् = पारकः - पारिका
तुमुँन् = पर्तुम्
तव्य = पर्तव्यः - पर्तव्या
तृच् = पर्ता - पर्त्री
क्त्वा = पृत्वा
ल्यप् = प्रपृत्य
क्तवतुँ = पृतवान् - पृतवती
क्त = पृतः - पृता
शानच् = प्रियमाणः - प्रियमाणा

पृ (पृ॒ प्रीतौ - स्वादिः - अनिट्)
ल्युट् = परणम्
अनीयर् = परणीयः - परणीया
ण्वुल् = पारकः - पारिका
तुमुँन् = पर्तुम्
तव्य = पर्तव्यः - पर्तव्या
तृच् = पर्ता - पर्त्री
क्त्वा = पृत्वा
ल्यप् = प्रपृत्य
क्तवतुँ = पृतवान् - पृतवती
क्त = पृतः - पृता
शतृँ = पृण्वन् - पृण्वती

पृ (पृ॒ पालनपूरणयोः इत्येके - जुहोत्यादिः - सेट्)
ल्युट् = परणम्
अनीयर् = परणीयः - परणीया
ण्वुल् = पारकः - पारिका
तुमुँन् = परितुम्
तव्य = परितव्यः - परितव्या
तृच् = परिता - परित्री
क्त्वा = पृत्वा
ल्यप् = प्रपृत्य
क्तवतुँ = पृतवान् - पृतवती
क्त = पृतः - पृता
शतृँ = पप्रत् / पप्रद् - पप्रती

वृ (वृ꣡ञ् आवरणे - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् = वारणम् / वरणम्
अनीयर् = वारणीयः / वरणीयः - वारणीया / वरणीया
ण्वुल् = वारकः - वारिका
तुमुँन् = वारयितुम् / वरितुम् / वरीतुम्
तव्य = वारयितव्यः / वरितव्यः / वरीतव्यः - वारयितव्या / वरितव्या / वरीतव्या
तृच् = वारयिता / वरिता / वरीता - वारयित्री / वरित्री / वरीत्री
क्त्वा = वारयित्वा / वृत्वा
ल्यप् = प्रवार्य / प्रवृत्य
क्तवतुँ = वारितवान् / वृतवान् - वारितवती / वृतवती
क्त = वारितः / वृतः - वारिता / वृता
शतृँ = वारयन् / वरन् - वारयन्ती / वरन्ती
शानच् = वारयमाणः / वरमाणः - वारयमाणा / वरमाणा

वृ (वृ꣡ङ् सम्भक्तौ - क्र्यादिः - सेट्)
ल्युट् = वरणम्
अनीयर् = वरणीयः - वरणीया
ण्वुल् = वारकः - वारिका
तुमुँन् = वरितुम् / वरीतुम्
तव्य = वरितव्यः / वरीतव्यः - वरितव्या / वरीतव्या
तृच् = वरिता / वरीता - वरित्री / वरीत्री
क्त्वा = वृत्वा
ल्यप् = प्रवृत्य
क्तवतुँ = वृतवान् - वृतवती
क्त = वृतः - वृता
शानच् = वृणानः - वृणाना

वृ (वृ꣡ञ् वरणे - स्वादिः - सेट्)
ल्युट् = वरणम्
अनीयर् = वरणीयः - वरणीया
ण्वुल् = वारकः - वारिका
तुमुँन् = वरितुम् / वरीतुम्
तव्य = वरितव्यः / वरीतव्यः - वरितव्या / वरीतव्या
तृच् = वरिता / वरीता - वरित्री / वरीत्री
क्त्वा = वृत्वा
ल्यप् = प्रवृत्य
क्तवतुँ = वृतवान् - वृतवती
क्त = वृतः - वृता
शतृँ = वृण्वन् - वृण्वती
शानच् = वृण्वानः - वृण्वाना

ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Only about Dhatus

पृ  प्रीतौ
- पृणोति  पर्ता  पुपूर्षति, इट् सनि वा (7241) इति नास्त्युपदेशाधिकारात् (द्र0 7210)  12

परारुः [parāruḥ], The tree called कारवेल्ल.

BEGINNER, Sanskrit to English, 1890 Apte edition

परारुः The tree called कारवेल्ल. 

परारु परारु m. momordica charantia, bot.
परारुक m. esp. de pierre.


परारुः, पुं, (परार्च्छतीति । परा + ऋ + उन् ।)कारवेल्लः । इति त्रिकाण्डशेषः ॥
 (कारवेल्लशब्दे-ऽस्य गुणादयो ज्ञातव्याः ॥
)

INTERMEDIATE, Sanskrit to English, 1872 Edition

परारु परारु, उस्, m. a species of gourd,
Momordica Charantia; [cf. कारवेल्ल।]


INTERMEDIATE, Sanskrit to English, Cologne Edition

परारु m. Momordica Charantia, L. (v.l. पवारु).


परारु m. (-रु.) A kind of gourd, (momordica charantia.)
 E. पृ to fill
or satisfy, आरु aff. or परा + ऋ + उण् । (डच्छा) ।


परारु पु० परार्च्छति परा + ऋ--उण् । कारवेल्लवृक्षे (उच्छा) हारा० ।

परारु
m. (-रुः) A kind of gourd, (Momordica charantia.)
E. वृ to fill or satisfy, आरु aff.


परारु (रुः) 2.
m. A kind of gourd.


परारु (parAru)

शब्दसागरः

Yates

Wilson

Apte

Apte 1890

Monier Williams Cologne

Monier Williams 1872

शब्दकल्पद्रुमः

वाचस्पत्यम्

Burnouf