परान्न (parAnna)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishWilson
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Macdonell
EnglishApte Hindi
Hindiपरान्न
वि* पर-अन्न -
दूसरे के भोजन पर निर्वाह करने वाला
परान्नम्
पर-अन्नम् -
दूसरेका भोजन
Shabdartha Kaustubha
Kannadaपरान्न
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಇತರನ ಅನ್ನ/ಇನ್ನೊಬ್ಬನ ಮನೆಯ ಅನ್ನ
व्युत्पत्तिः - > परस्य अन्नम्
प्रयोगाः - > "कष्टात् कष्टतरं किं परगृहवासः परान्नं च"
विस्तारः - > ಪರಾನ್ನವನ್ನು ತಿಂದು ಜೀವಿಸುವವನಿಗೆ ಮಂತ್ರಸಿದ್ಧಿಯಿಲ್ಲ. "जिह्वा दग्धा परान्नेन करौ दग्धौ प्रतिग्रहात्। मनो दग्धं परस्त्रीभिः कथं सिद्धिर्वरानने॥ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪರಾನ್ನ ಭೋಜನವು ಕೂಡದು. "षोडशांशं स लभते यः परान्नेन गच्छति|अर्धं तीर्थफलं तस्य यः प्रसङ्गेन गच्छति" ಗುರು ಸೋದರಮಾವ ಮಾವ(ಶ್ವಶುರ) ತಂದೆ ಮತ್ತು ಮಗ ಇವರ ಅನ್ನವು ಪರಾನ್ನವಲ್ಲ "गुर्वन्नं मातुलान्नं च श्वशुरान्नं तथैव च। पितुः पुत्रस्य चैवान्नं न परान्नमित स्मृतिः"
परान्न
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪರಾನ್ನವನ್ನು ಉಂಡು ಜೀವಿಸುವ
L R Vaidya
Englishअभिधानचिन्तामणिः
Sanskritदरिद्रो दुर्विधो दुःस्थो दुर्गतो निःस्वकीकटौ ।
अकिंचनोऽधिपस्त्वीशो नेता परिवृढोऽधिभूः ॥ ३५८ ॥
पतीन्द्रस्वामिनाथार्याः प्रभुर्भर्तेश्वरो विभुः ।
ईशितेनो नायकश्च नियोज्यः परिचारकः ॥ ३५९ ॥
डिङ्गरः किंकरो भृत्यश्चेटो गोप्यः पराचितः ।
दासः प्रेष्यः परिस्कन्दो भुजिष्यपरिकर्मिणौ ॥ ३६० ॥
परान्नः परिपिण्डादः परजातः परैधितः ।
दरिद्र (पुं), दुर्विध (पुं), दुःस्थ (पुं), दुर्गत (पुं), निःस्व (पुं), कीकट (पुं), अकिञ्चन (पुं), अधिप (पुं), ईश (पुं), नेतृ (पुं), परिवृढ (पुं), अधिभू (पुं), पति (पुं), इन्द्र (पुं), स्वामिन् (पुं), नाथ (पुं), आर्य (पुं), प्रभु (पुं), भर्तृ (पुं), ईश्वर (पुं), विभु (पुं), ईशितृ (पुं), इन (पुं), नायक (पुं), नियोज्य (पुं), परिचारक (पुं), डिङ्गर (पुं), किङ्कर (पुं), भृत्य (पुं), चेट (पुं), गोप्य (पुं), पराचित (पुं), दास (पुं), प्रेष्य (पुं), परिस्कन्द (पुं), भुजिष्य (पुं), परिकर्मिन् (पुं), परान्न (पुं), परपिण्डाद (पुं), परजात (पुं), परैधित (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskritपरान्न
परान्न, परपिण्डाद, परिजात, परैधित
परान्नः परपिण्डादः परजातः परैधितः ।
verse 2.1.1.351
page 0041
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritपरान्नं, (परस्य अन्नम् ।) अन्यस्वामिकभक्त-पिष्टकादि ॥
परकर्त्तृकशस्यपाकजद्रव्यमात्रम् ।परस्पृष्टान्नम् । तस्य त्याज्यत्वं यथा, --“परान्नं परवासश्च नित्यं धर्म्मरतस्त्यजेत् ।”इति स्मृतिः ॥
संयमदिने तस्य त्याज्यत्वं यथा, --“कांस्यं मांसं मसूरञ्च चणकं कोरदूषकम् ।शाकं मधु परान्नञ्च त्यजेदुपवसन् स्त्रियम् ॥
” * ॥
पारणदिने तस्य त्याज्यत्वं यथा, --“अभ्यङ्गञ्च परान्नञ्च तैलं निर्म्माल्यलङ्घनम् ।तुलसीचयनं द्यूतं पुनर्भोजनमेव वा ॥
वस्त्रपीडां तथा क्षारं द्वादश्यां वर्ज्जयेद्बुधः ॥
” * ॥
तद्भोक्तुर्यागादेर्विफलत्वं यथा, --“परपाकेन जुष्टस्य द्बिजस्य गृहमेधिनः ।इष्टं दत्तं तपोऽधीतं यस्यान्नं तस्य तद्भवेत् ॥
” * ॥
तद्भुक्त्वा पुत्त्रोत्पादने दोषो यथा, --“यस्यान्नेन तु भुक्तेन भार्य्यां समधिगच्छति ।यस्यान्नं तस्य ते पुत्त्रा अन्नाद्रेतः प्रवर्त्तते ॥
” * ॥
ब्राह्मणादिस्वामिकान्नभोजने दोषो यथा, --“ब्राह्मणान्नेन दारिद्र्यं क्षत्त्रियान्नेन प्रेष्यताम् ।वैश्यान्नेन तु शूद्रत्वं शूद्रान्नैर्नरकं व्रजेत् ॥
”इत्येकादशीतत्त्वम् ॥
* ॥
परान्नभोजनेन तीर्थगमने फलस्याल्पत्वं यथा, --“षोडशांशं स लभते यः परान्नेन गच्छति ।अर्द्धं तीर्थफलं तस्य यः प्रसङ्गेन गच्छति ॥
”इति प्रायश्चित्ततत्त्वम् ॥
* ॥
महागुरुनिपाते तस्य त्याज्यत्वं यथा, --“अन्यश्राद्धं परान्नञ्च गन्धं माल्यञ्च मैथुनम् ।वर्ज्जयेद्गुरुपाते तु यावत् पूर्णो न वत्सरः ॥
”इति शुद्धितत्त्वम् ॥
* ॥
तद्भोक्तुर्मन्त्रसिद्धिहानिर्यथा, --“जिह्वा दग्धा परान्नेन करौ दग्धौ प्रतिग्रहात् ।मनो दग्धं परस्त्रीभिः कथं सिद्धिर्व्वरानने ! ॥
”इति तन्त्रम् ॥
* ॥
तद्भोजने प्रतिप्रसवो यथा, --“गुर्व्वन्नं मातुलान्नं वा श्वशुरान्नं तथैव च ।पितुः पुत्त्रस्य चैवान्नं न परान्नमिति स्मृतिः ॥
”इत्येकादशीतत्त्वम् ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskritपरान्न ६ त० । १ अन्यस्वामिकभक्तपिष्टकादौ । २ परकृत-शस्यपाकजद्रव्यमात्रे ३ परपक्वान्ने च ।व्रतादौ परान्नस्य त्याज्यत्वं यथा “परान्नं परवासश्चनित्यं धर्मरतस्त्यजेत्” इति स्मृति । संयमदिने तस्य त्या-ज्यत्वं यथा “कांस्यं मांसं मसूरञ्च चणकं कोरदूषकम् ।शाकं मधु परान्नञ्च त्यजेदुपवसन् स्त्रियम्” । पारणदिनेतस्य त्याज्यत्वं यथा “अभ्यङ्गञ्च परान्नञ्च तैलं निर्मा-ल्यलङ्घनम् । तुलसीचयनं द्यूतं पुनर्भोजनमेव च ।वस्त्रपीडां तथा क्षारं द्वादश्यां वर्जयेद्बुधः” एका० त० ।तद्भोक्तुर्यागादेर्विफलत्वं यथा “परपाकेण जुष्टस्यद्विजस्य गृहमेधिनः । इष्टं दत्तं तपोऽधीतं यस्यान्नंतस्य तद्भवेत्” । तद्भुक्त्वा पुत्रोत्पादने दोषो यथा“यस्यान्नेन तु भुक्तेन भार्य्यां समधिगच्छति । यस्यान्नंतस्य ते पुत्रा अन्नाद्रेतः प्रवर्त्तते” ब्राह्मणादिपरस्वा-मिकान्नभोजने दोषो यथा “ब्राह्मणान्नेम दारिद्र्यं क्ष-त्रियान्नेन प्रेष्यताम् । वैश्यान्नेन तु शूद्रत्वं शूद्रान्नै-र्नरकं ब्रजेत्” इत्येकादशीत० । परान्नभोजनेन तीर्थगमनेफलस्याल्पत्वं यथा “षोडशांशं स लभते यः परान्नेनगच्छति । अर्द्धं तीर्थफलं तस्य यः प्रसङ्गेन गच्छति”प्राय० त० । महागुरुनिपाते तस्य व्याज्यत्वं यथा “अन्य-श्राद्धं परान्नञ्च गन्धं माल्यञ्च मैथुनम् । वर्जयेद्गुरुपाते तु यावत् पूर्णो न वत्सरः” शुद्धित० । तद्भोक्तुर्मन्त्र-सिद्धिहानिर्यथा “जिह्वा दरघा परान्नेन करौ दग्धौप्रतिग्रहात् । मनो दग्धं परस्त्रीभिः कथं सिद्धिर्वरा-नने” तन्त्र० । तद्भोजने प्रतिप्रसवो यथा “गुर्वन्नं मातु-लान्नं वा श्वशुरान्नं तथैव च । पितुः पुत्रस्य चैवान्नंन परान्नमिति स्मृतिः” एकादशीत० ।
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.