पर (para)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 पर mfn.
   (-रः-रा-रं)
	 1. Distant,  removed,  remote.
	 2. Best,  pre-eminent.
3. Subsequent,  after,  following.
	 4. Other,  different.
	 5. Inimical, 
hostile,  estranged,  adverse.
	 6. Addicted to,  attached to,  engaged
in. 
	 7. More,  exceeding,  as परं शतं more than a hundred,  परो लक्षः
more then a Lac: these are also considered as distinct com-
pounds,  see the next.
	 8. Higher,  Superior.
	 9. Beyond.
	 10.
Last,  final.
	 m.
  (रः)
	 1. An enemy 2. The life of BRAMHĀ.
	 n.
  ind.
(-रं)
	 1. Only,  alone.
	 2. After,  afterwards. subst.
	 1. Final beatitude.
2. The Supreme spirit.
	 3. (In Logic, ) One species of common
property
 that which comprehends many objects,  genus
 or it
is the same with existence,  as the common property of all things.
E.
  पॄ to fill,  &c. aff.
   भावे अप् or कर्त्तरि अच् ।

Capeller Eng

English

 प॑र a.
  far,  distant,  different
 either in space,  i.e.
 
remote,  opposite,  foreign,  hostile — or in time,  i.e past,  previous, 
former,  ancient,  old
 subsequent,  future,  later,  last,  extreme
 — or in
number,  order,  & degree,  i.e.
  exceeding,  more than
 following,  standing
after,  worse,  worst
 surpassing,  superior,  better,  best (in the compar. 
mgs mostly w.
  abl.
  or —°). —m.  another,  stranger,  foe,  the supreme
Spirit,  the Absolute,  a man's name. n.
  remotest distance,  highest point
or degree,  final beatitude
 chief matter or occupation,  esp.
    adj.  —°
quite consisting of,  filled with,  devoted to,  intent upon
 as adv.
  &
prep.
   beyond,  after (abl. )
 hereafter,  next,  moreover,  further (±अतस्, 
इतस्,  or ततस्),  excessively,  beyond measure
 at the best,  at the
utmost
 at least,  at any rate
 but,  however (±तु or किं तु). —
Abstr.  परता f.
 ,  °त्व॑ n.
 

Yates

English

 पर (रः-रा-रं)
a. Another
 distant
subsequent
 hostile
 best
 cle-
ver in
 more. 1.
m.
  An enemy.
n.
  Final beatitude
 common pro-
perty or genus.
adv. only
 after.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

पर 	-	 para 	-	 adj.
  	-	 other
अन्यथा 	-	 anyathA 	-	 indecl.
  	-	 otherwise
नो चेत् 	-	 nocet 	-	 indecl.
  	-	 otherwise
परस्परम् 	-	 parasparam 	-	 indecl.
  	-	 eachother
परस्पर 	-	 paraspara 	-	 pron.  	-	 eachother
भवदन्य 	-	 bhavadanya 	-	 adj.
  	-	 otherthanyou
मम अन्यत् कार्यम् अस्ति 	-	 mamaanyatkAryamasti 	-	 sent.
  	-	 Ihavesomeotherwork.
अन्यत् कार्यं किमपि नास्ति 	-	 anyatkAryaMkimapinAsti 	-	 sent.
  	-	 Don'thaveanyotherwork.
तद् किञ्चित् परिवेषयतु 	-	 tadkiJcitpariveSayatu 	-	 sent.
  	-	 Servetheotherdishabitmore.
अन्येषां उपहासेनैव कालं यापयति 	-	 anyeSAMupahAsenaivakAlaMyApayati 	-	 sent.
  	-	 Hespendstimecriticizingothers.
अपरं युतकं एवं नास्ति 	-	 aparaMyutakaMevaMnAsti 	-	 sent.
  	-	 Thereisnoothershirt[here]atall.
द्वारं सम्यक् ताडयतु ,  अन्यथा सः न श्रोष्यति 	-	 dvAraMsamyaktADayatu, anyathAsaHnazroSyati 	-	 sent.
  	-	 Knockthedoorproperly, otherwisehewillnothear[it]
अन्य 	-	  anya 	-	 adj.
  	-	 other
अपर 	-	  apara 	-	 adj.
  	-	 other
एकतर 	-	  ekatara 	-	 adj.
  	-	 other
अन्यक 	-	  anyaka 	-	 adj.
  	-	 other
ऊर्ध्वपथ 	-	  Urdhvapatha 	-	 m.
  	-	 other
अन्तर 	-	  antara 	-	 n.
  	-	 other
इतर 	-	  itara 	-	 pron.  	-	 other
अपर 	-	  apara 	-	 m.
  	-	 others

पर 	-	  para 	-	 adj.
  	-	 greatest
महिष्ठ 	-	  mahiSTha 	-	 adj.
  	-	 greatest
वरिष्ठ 	-	  variSTha 	-	 adj.
  	-	 greatest
अत्यधिक 	-	  atyadhika 	-	 adj.
  	-	 greatest
उत्तम 	-	  uttama 	-	 adj.
  	-	 greatest
ज्येष्ठ 	-	  jyeSTha 	-	 adj.
  	-	 greatest
परमक 	-	  paramaka 	-	 adj.
  	-	 greatest
परमात्मक 	-	  paramAtmaka 	-	 adj.
  	-	 greatest
पृथुतम 	-	  pRthutama 	-	 adj.
  	-	 greatest
वर्षिष्ठ 	-	  varSiSTha 	-	 adj.
  	-	 greatest
महामात्र 	-	  mahAmAtra 	-	 adj.
  	-	  the greatest
यद्भूयस् 	-	  yadbhUyas 	-	 greatest part
भूयोमात्र 	-	  bhUyomAtra 	-	 n.
  	-	 greatest part
सर्वमहत् 	-	  sarvamahat 	-	 adj.
  	-	 greatest of all
अभयतम 	-	  abhayatama 	-	 n.
  	-	 greatest safety
परमसुख 	-	  paramasukha 	-	 m.
  	-	 greatest happiness
परमापद् 	-	  paramApad 	-	 f.
  	-	 greatest misfortune
परक्रान्ति 	-	  parakrAnti 	-	 f.
  	-	 greatest declination
परमापम 	-	  paramApama 	-	 m.
  	-	 greatest declination
अन्त्यपद 	-	  antyapada 	-	 n.
  	-	  last or greatest root
अन्त्यमूल 	-	  antyamUla 	-	 n.
  	-	  last or greatest root
महत्तम 	-	  mahattama 	-	 adj.
  	-	 greatest or very great
पार्थिवेन्द्र 	-	  pArthivendra 	-	 m.
  	-	  chief or greatest of princes
परमक्रान्तिज्या 	-	  paramakrAntijyA 	-	 f.
  	-	  sine of the greatest declination
वर्षिष्ठक्षत्र 	-	  varSiSThakSatra 	-	 adj.
  	-	  having the greatest power or might
विक्षेपध्रुव 	-	  vikSepadhruva 	-	 m.
  	-	 greatest inclination of a planet's orbit
विश्वरूपतम 	-	  vizvarUpatama 	-	 adj.
  	-	  having the greatest variety of forms or colours
द्राक्केन्द्र 	-	  drAkkendra 	-	 n.
  	-	  distance of a planet from the point of its greatest velocity

पर 	-	 para 	-	 adj.
  	-	 another
पर 	-	 para 	-	 adj.
  	-	 other
पर  	-	 para 	-	 adj.
  	-	 parent  [ computer ]
पर 	-	 para 	-	 adj.
  	-	  superior or inferior to
पर 	-	 para 	-	 adj.
  	-	  different from
पर 	-	 para 	-	 adj.
  	-	  other than
पर 	-	 para 	-	 adj.
  	-	  ardent
पर 	-	 para 	-	 adj.
  	-	  last
पर 	-	 para 	-	 adj.
  	-	  farther than
पर 	-	 para 	-	 adj.
  	-	  best or worst
पर 	-	 para 	-	 adj.
  	-	  extreme
पर 	-	 para 	-	 adj.
  	-	  ulterior
पर 	-	 para 	-	 adj.
  	-	  distant
पर 	-	 para 	-	 adj.
  	-	  past
पर 	-	 para 	-	 adj.
  	-	  intent
पर 	-	 para 	-	 adj.
  	-	  later
पर 	-	 para 	-	 adj.
  	-	  final
पर 	-	 para 	-	 adj.
  	-	  strange
पर 	-	 para 	-	 adj.
  	-	  better or worse than
पर 	-	 para 	-	 adj.
  	-	  on the other or farther side of

पर 	-	  para 	-	 adj.
  	-	 ardent
उत्कट 	-	  utkaTa 	-	 adj.
  	-	 ardent
गाढ 	-	  gADha 	-	 adj.
  	-	 ardent
उष्ण 	-	  uSNa 	-	 adj.
  	-	 ardent
तीव्र 	-	  tIvra 	-	 adj.
  	-	 ardent
निर्भर 	-	  nirbhara 	-	 adj.
  	-	 ardent
मन्युमत् 	-	  manyumat 	-	 adj.
  	-	 ardent
अदयम् 	-	  adayam 	-	 ind.
  	-	 ardently
उष्णम् 	-	  uSNam 	-	 ind.
  	-	 ardently
प्रेमर्द्धि 	-	  premarddhi 	-	 f.
  	-	 ardent love
स्मरज्वर 	-	  smarajvara 	-	 m.
  	-	 ardent love
वितृष्णा 	-	  vitRSNA 	-	 f.
  	-	 ardent desire
तृष्णा 	-	  tRSNA 	-	 f.
  	-	 ardent desire  [ source of hypocrisy and fraud ]
एषण 	-	  eSaNa 	-	 f.
 n.
  	-	 ardent desire
हर्ष 	-	  harSa 	-	 m.
  	-	 ardent desire
इरा 	-	  irA 	-	 f.
  	-	 ardent spirits
महानन्दा 	-	  mahAnandA 	-	 f.
  	-	 ardent spirits
परिशृत 	-	  parizRta 	-	 n.
  	-	 ardent spirits
पर्युत्सुकत्व 	-	  paryutsukatva 	-	 n.
  	-	 ardent longing
सुदेवन 	-	  sudevana 	-	 n.
  	-	 ardent gambling

Wilson

English

 पर
mfn.
   (-रः-रा-रं)
1 Distant,  removed,  remote.
2 Best,  preeminent.
3 Subsequent,  after,  following.
4 Other,  different.
5 Inimical,  hostile,  estranged,  adverse.
6 Addicted to,  attached to,  engaged in. 
7 More,  exceeding,  as परंशतं more than a hundred,  परो लक्षः more
than a Lac: these are also considered as distinct compounds,  see the next.
m.
  (-रः)
1 An enemy.
2 The life of BRAHMĀ.
n.
  ind. (-रं)
1 Only,  alone.
2 After,  afterwards. subst.
1 Final beatitude.
2 (In Logic, ) One species of common property,  that which comprehends many
objects,  genus
 or it is the same with existence,  as the common property of all
things.
E.
  पॄ to fill,  &c. aff.
   अप्.

Apte

English

पर [para],  a.
  [पॄ-भावे-अप्,  कर्तरि अच्-वा] (Declined optionally like a pronoun in nom.  voc. pl.
 ,  and abl.
  and loc.
  sing.
  when it denotes relative position)

Other,  different,  another
 see पर m also.

Distant,  removed,  remote
 अपरं भवतो जन्म परं जन्म विवस्वतः Bg.*
  4.4.

Beyond,  further,  on the other side of
 म्लेच्छदेशस्ततः परः Ms.*
  2.23
7.158.

Subsequent,  following,  next to,  future,  after (usually with abl.
 )
 बाल्यात् परामिव दशां मदनो$ध्युवास R.*
  5.63
 Ku.*
  1.31.

Higher,  superior
 सिकतात्वादपि परां प्रपेदे परमाणुताम् R.*
  15.22
 इन्द्रियाणि पराण्याहु- रिन्द्रियेभ्यः परं मनः । मनसस्तु परा बुद्धिर्यो बुद्धेः परतस्तु सः ॥ Bg.*
  3.42.

Highest,  greatest,  most distinguished,  pre-eminent,  chief,  best,  principal
 क्षत्रात् परं नास्ति Bṛi. Up.*
   1.4.11. न त्वया द्रष्टव्यानां परं दृष्टम् Ś.*
  2
 Ki.*
  5.18
 परतो$पि परः Ku.*
  2.14 'higher than the highest'
 6.19
 Ś7.27.

Having as a following letter or sound,  followed by (in comp.
 ).

Alien,  estranged,  stranger.

Hostile,  inimical,  adverse, 

Exceeding,  having a surplus or remainder,  left over
 as in परं शतम् 'exceeding or more than a hundred.

Final,  last.

(At the end of comp.
 ) Having anything as the highest object,  absorbed or engrossed in,  intent on,  solely devoted to,  wholly engaged or occupied in
 परिचर्यापरः R.*
  1.91
 so ध्यानपर,  शोकपर,  दैवपर,  चिन्तापर &c.
 

रः Another person,  a stranger,  foreigner
 oft
 . in pl.
  in this sense
 यतः परेषां गुणग्रहीतासि Bv.*
  1.9
 Śi.*
  2.74
 see एक,  अन्य also.

A foe,  an enemy,  adversary
 उत्तिष्ठमानस्तु परो नोपेक्ष्यः पथ्यभिच्छता Śi.*
  2.1
 Pt.*
  2.158
 R.*
  3.21.

The Almighty
 तावदध्यासते लोकं परस्य परचिन्तकाः Bhāg.*
  3.32.8.

रम् The highest point or pitch,  culminating point.

The Supreme Sprit
 तेषामादित्यवज्ज्ञानं प्रकाशयति तत् परम् Bg.*
  5.16.

Final beatitude
 असक्तो ह्याचरन् कर्म परमाप्नोति पूरुषः Bg.*
  3.19.

The secondary meaning of a word.

(In logic) One of the two kinds of सामान्य or generality of notion
 more extensive kind,  (comprehending more objects)
 e. g.  पृथ्वी is पर with respect to a घट).

The other or future world
 परासक्ते च वस्तस्मिन् कथमासीन्मनस्तदा Mb.
 *  6.14.55. Note The acc.
 ,  instr.
  and loc.
  singulars of पर are used adverbially
 e. g.  (a) परम्

beyond,  over,  out of (with abl.
 )
 वर्त्मनः परम् R.*
  1.17.

after (with abl.
 )
 अस्मात् परम् Ś.*
  6.24
 R.*
  1.66
3.39
 Me.*
  12
 भाग्यायत्त- मतः परम् Ś.*
  4.17
 ततः परम् &c.
 

thereupon,  thereafter.

but,  however.

otherwise.

in a high degree,  excessively,  very much,  completely,  quite
 परं दुःखितो$स्मि &c.
 

most willingly.

only.

at the utmost. (b) परेण

farther,  beyond,  more than
 किं वा मृत्योः परेण विधास्यति Māl.
 2.2.

afterwards
 मयि तु कृतनिधाने किं विदध्याः परेण Mv.*
  2.49.

after (with abl.
 ) स्तन्यत्यागात् परेण U.*
  2.7. (c) परे

afterwards,  thereupon
 अथ तेन दशाहतः परे R.*
  8.73.

in future. Comp.
   -अङ्गम् the hinder part of the body. -अङ्गदः an epithet of Śiva.  -अणुः See परमाणु
 Bhāg.*
  1.14.11. -अदनः a horse found in the country of Persia or Arabia. -अधिकारचर्चा officiousness,  meddlesomeness. -अधीन a.
  dependent on another,  subject,  subservient
 अन्नमेषां पराधीनं देयं स्याद्भिन्नभाजने Ms.*
  1.54, 83
 H.*
  1.119. -अन्तः final death. (-ताः) m.
  (pl. ) N.
  of a people. -अन्तकः an epithet of Śiva. 

a frontier. -अन्तकालः the time of death
 ते ब्रह्मलोकेषु परान्तकाले परामृताः परिमुच्यन्ति सर्वे Muṇḍ.*
  3.2.6. -अन्न a.
  living or subsisting on another's food. (-न्नम्) the food of another
 परगृहललिताः परान्नपुष्टाः Mk.*
  4.28. ˚परिपुष्टता being fed with the food of others
 Y.*
  3.241. ˚भोजिन् a.
  subsisting on the food of others
 रोगी चिरप्रवासी परान्नभोजी परावसथशायी । यज्जीवति तन्मरणं यन्मरणं सो$स्य विश्रामः ॥ H.*
  1.12. -अपर a.
 

far and near,  remote and proximate.

prior and posterior.

before and beyond,  earlier and later.

higher and lower,  best and worst. (-रः) a Guru of an intermediate class. (-रम्) (in logic) a property intermediate between the greatest and smallest numbers,  a species (as existing between the genus and individual)
 e. g.  पृथ्वी which is पर with 1respect to a घट is अपर with respect to द्रव्य
 द्रव्यत्वादिक- जातिस्तु परापरतयोच्यते Bhāṣā. P.*
  8. -अभिध्यानम् self-conceit
 high opinion for self or body (देहाभिमान)
 स्वयं पराभिध्यानेन विभ्रंशितस्मृतिः Bhāg.*
  5.14.1. -अमृतम् rain. -अयण (अयन) a.
 

attached or devoted to,  adhering to.

depending on,  subject to.

intent on,  solely devoted to or absorbed in (at the end of comp.
 )
 प्रभुर्धनपरायणः Bh.*
  2.56
 so मोह˚
 अथ मोहपरायणा सती विवशा कामवधूर्विबोधिता Ku.*
  4.1
 अग्निहोत्र˚ &c.
 

connected with.

being a protector (त्राता)
 अबर्हाश्चरणैर्हीनाः पूर्वेषां वः परायणाः Mb.
 *  1.23.4.

leading or conducive to.

(णम्) the principal or highest objest,  chief aim,  best or last resort
 एतत् परायणम् Praśna Up.*
  1.1
 तपसश्च परायणम् Rām.*
  1.21.1
 Mb.
 *  12.179.12.

essence,  sum. 

Ved.
  going away,  departure,  exit.

firm devotion. 

a universal medicine,  panacea. 

a religious order. -अर्थ a.
 

having another aim or meaning.

intended or designed for another,  done for another.

(र्थः) the highest interest or advantage.

the interest of another (opp.  स्वार्थ)
 स्वार्थो यस्य परार्थ एव स पुमानेकः सतामग्रणीः Subhāṣ.
 R.*
  1.29.

the chief or highest meaning.

the highest object (i.e. sexual intercourse).

the supreme good (मोक्ष)
 ज्ञात्वा प्रजहि कालेन परार्थमनुदृश्य च Mb.
 *  12.288.9.

Something else. Hence परार्थता or परार्थत्व means 'being subsidiary to something else
 परार्थता हि गुणभावः ŚB. on MS.*  4.3.

an object which is meant for another's use (Sāṅ. Phil.)
 सङ्घातपरार्थत्वात् त्रिगुणादिविपर्ययादधिष्ठानात् Sāṅ. K.*
  17. ˚वादिन् a.
  speaking for another
 mediator,  substitute.-अर्थिन् a.
  striving for the supreme good. (-र्थम् -र्थे) ind.
  for the sake of another.

अर्धम् the other part (opp.  पूर्वार्ध)
 the latter half
 दिनस्य पूर्वार्धपरार्धभिन्ना छायेव मैत्री खलसज्जनानाम् Bh.*
  2.6.

a particular high number
 i. e.  1, , , , , 
 एकत्वादिपरार्धपर्यन्ता संख्या T. S. -अर्धक a.
  One half of anything. -अर्ध्य a.
 

being on the farther side or half. 

most distant in number
 हेमन्तो वसन्तात् परार्ध्यः Śat. Br.

most excellent,  best,  most exalted,  highly esteemed,  highest,  supreme
 R.*
  3.27
8.27
1.64
16
39
 आबद्धप्रचुरपरार्ध्यकिंकिणीकः Śi.*
  8.45.

most costly
 Śi.*
  4.11
 श्रियं परार्ध्यां विदधद् विधातृभिः Bu. Ch.1.1.

most beautiful or lovely,  finest
 R.*
  6.4
 परस्परस्पर्धिपरार्ध्यरूपाः पौरस्त्रियो यत्र विधाय वेधाः Śi.*
  3.58.

Divine: असावाटीत् सङ्ख्ये परार्ध्यवत् Bk.*
  9.64.

(र्ध्यम्) a maximum. 

an infinite number. -अवर a.
 

far and near
 परावराणां स्रष्टारं पुराणं परमव्ययम् Mb.
 *  1.1.23.

earlier and later.

prior and posterior or subsequent.

higher and lower.

traditional
 पुनाति पङ्क्तिं वंश्यांश्च सप्त सप्त परावरान् Ms.*
  1. 15.

all-including
 परावरज्ञो$सि परावरस्त्वम् Mb.
 *  3.232. 18. (-रा) descendants.

(रम्) cause and effect.

the whole extent of an idea. 

the universe.

totality. ˚ज्ञ,  ˚दृश् a.
  knowing both the past and the future
 परावरज्ञो ब्रह्मर्षिः Mb.
 *  1.6.5. -अवसथ- शायिन् a.
  sleeping in another's house
 H.*
  1.12.-अहः the next day. -अह्णः the afternoon,  the latter part of the day. -आगमः attack of an enemy. -आचितa.  fostered or brought up by another. (-तः) a slave.-आत्मन् m.
  the Supreme Spirit. -आयत्त a.
 

dependent on another,  subject,  subservient
 परायत्तः प्रीतेः कथमिव रसं वेत्तु पुरुषः Mu.*
  3.4.

Wholly subdued or overwhelmed by. -आयुस् m.
  an epithet of Brahman
 नाहं परायुर्ऋषयो न मरीचिमुख्या जानन्ति यद्विरचितं खलु सत्त्वसर्गाः Bhāg.*
  8.1.12.

आविद्धः an epithet of Kubera. 

of Viṣṇu. -आश्रय a.
  dependent upon another.

(यः) dependence upon another.

the retreat of enemies. (-या) a plant growing on another tree. -आसङ्गः dependence upon another. -आस्कन्दिन् m.
  a thief,  robber. -इतर a.
 

other than inimical
 i. e.  friendly,  kind. 

one's own
 विधाय रक्षान् परितः परेतरान् Ki.*
  1.14.

ईशः an epithet of Brahman. 

of Viṣṇu. -इष्टिः N.
  of Brahman.  -इष्टुका a cow which has oft
 en calved.-उत्कर्षः another's prosperity. -उद्वहः the Indian cuckoo. -उपकारः doing good to others,  benevolence,  beneficence,  charity
 परोपकारः पुण्याय पापाय परपीडनम्.-उपकारिन् a.
  benevolent,  kind to others. -उपजापः causing dissension among enemies
 परोपजापात् संरक्षेत् प्रधानान् क्षुद्रकान् अपि Kau. A.
 1.13. -उपदेशः advising others
 परोपदेशे पाण्डित्यम्. -उपरुद्ध a.
  besieged by an enemy. -उपसर्पणम् approaching another
 begging.-ऊढा another's wife. -एधित a.
  fostered or brought up by another.

(तः) a servant.

the (Indian) cuckoo. -कर्मन् n.
  service for another. ˚निरतः a servant.-कलत्रम् another's wife. ˚अभिगमनम् adultery
 वरं क्लैब्यं पुसां न च परकलत्राभिगमनम् H.*
  1.116. -कायप्रवेशनम् entering another's body (a supernatural art). -कारः The deeds of the enemy
 राज्ञः समीपे परकारमाह प्रज्ञापनैषा विबि- धोपदिष्टा Kau. A.
 2.1. -कार्यम् another's business or work. ˚निरतः

a benevolent man. 

a slave,  servant.-काल a.
  relating to a later time,  mentioned later.-कृतिः an example or precedent,  a passage descriptive of the doings of men
 MS.*  6.7.26. -क्रमः doubling the second letter of a conjunction of consonants. -क्रान्तिः f.
  inclination of the ecliptic.

क्षेत्रम् another's body.

another's field
 ये$क्षेत्रिणो बीजवन्तः परक्षेत्रप्रवापिणः । ते वै सस्यस्य जातस्य न लभन्ते फलं क्वचित् ॥ Ms.*
  9.49.

another's wife
 तौ तु जातौ परक्षेत्रे Ms.*
  3.175. -गामिन्a. 

being with another.

relating to another.

beneficial to another. -गुण a.
  beneficial to another. (-णः) the virtue of another
 परगुणपरमाणून् पर्वतीकृत्य नित्यम् Bh.*
  2.78. -ग्रन्थिः joint (as of a finger)
 an articulation.  -ग्लानिः f.
  subjugation of an enemy
 आत्मोदयः परग्लानिर्द्वयं नीतिरितीयती Śi.*
  2.3.

चक्रम् the army of an enemy.

invasion by an enemy,  one of the sixitis q. v. 

a hostile prince. -छन्द a.
  dependent.

(दः) the will of another.

dependence. ˚अनुवर्तनम् following the will of another. -छिद्रम् a weak or vulnerable point of another,  a defect in another. -ज a.
 

stranger.

coming from a foe.

inferior. -जनः a stranger (opp.  स्वजन)
 शक्तः परजने दाता Ms.*
  11.9.-जन्मन् n.
  a future birth. -जात a.
 

born of another.

dependent on another for livelihood. (-तः) a servant. -जित a.
 

conquered by another.

maintained by another. (-तः) the (Indian) cuckoo. -तन्त्र a.
  dependent on another,  dependent,  subservient. -तन्त्रम् (a common group of) subsidiaries belonging to another
 जैमिनेः परतन्त्रापत्तेः स्वतन्त्रप्रतिषेधः स्यात् MS.*  12.1.8. (see तन्त्रम्). -तर्ककः a suppliant,  beggar
 Dānasāgara,  Bibliotheca Indica,  274,  Fascicule 1,  p.15
 also परतर्कुक.-तल्पगामिन् m.
  One who approaches another man's wife. -तार्थिकः The adherent of another sect. -दाराःm.  (pl. ) another's wife
 ˚अभिगमनम्,  ˚अभिमर्षः Adultery.-दारिन् m.
  an adulterer. -दुःखम् the sorrow or grief of another
 विरलः परदुःखदुःखितो जनः
 महदपि परदुःखं शीतलं सम्यगाहुः V.*
  4.13. -देवता the Supreme Being. -देशः a hostile or foreign country. -देशिन् m.
  a foreigner.-द्रोहिन्,  -द्वेषिन् a.
  hating others,  hostile,  inimical. -धनम् another's property.

धर्मः the religion of another
 स्वधर्मे निधनं श्रेयः परधर्मो भयावहः Bg.*
  3.35.

another's duty or business.

the duties of another caste
 परधर्मेण जीवन् हि सद्यः पतति जातितः Ms.*
  1.97. -ध्यानम् absolute meditation or contemplation
 ध्येये मनो निश्चलतां याति ध्येयं विचिन्तयत् । यत् तद् ध्यानं परं प्रोक्तं मुनिभिर्ध्यानचिन्तकैः ॥ Garuḍa P.
  -निपातः the irregular posteriority of a word in a compound
 i. e.  भूतपूर्वः where the sense is पूर्वं भूतः
 so राजदन्तः,  अग्न्याहितः &c.
  -निर्वाणम् the highest निर्वाण
 (Buddh.). -पक्षः the side or party of an enemy.

पदम् the highest position,  eminence.

final beatitude. -परिग्रह a.
  see पराधीन
 स्ववीर्यविजये युक्ता नैते पर- परिग्रहाः Mb.
 *  7.144.22. -हः another's property (as wife &c.
 )
 यथा बीजं न वप्तव्यं पुंसा परपरिग्रहे Ms.*
  9.42-3.-परिभवः humiliation or injury suffered from others.-पाकनिवृत्त a.
  One who does not depend on others for his sustenance and performs the पञ्चयज्ञs faultlessly and takes food in his own house. -पाकरत a.
  one who depends upon others for his sustenance but performs the usual ceremonies before cooking
 पञ्चयज्ञान् स्वयं कृत्वा परान्नमुपजीवति । सततं प्रातरुत्थाय परपाकरतस्तु सः ॥ -पाकरुचिः having a liking for others' food
 परपाकरुचिर्न स्यादनिन्द्या- मन्त्रणादृते Y.*
  1.112. -पिण्डः another's food,  food given by another. ˚अद् a.
 ,  ˚भक्षक a.
  one who eats another's food or one who feeds at the cost of another
 यादृशो$हं परपिण्डभक्षको भूतः Mk.*
  8.25/26
 (m.  ) a servant. ˚रतa.  feeding upon another's food
 परपिण्डरता मनुष्याः Bh.-पुरञ्जयः a conqueror,  hero.

पुरुषः another man,  a stranger.

the Supreme Spirit,  Viṣṇu.

the husband of another woman.  -पुष्ट a.
 

fed or nourished by another.

Stranger. (-ष्टः) the (Indian) cuckoo. ˚महोत्सवः the mango tree.

पुष्टा the (Indian) cuckoo.

a parasitical plant.

a harlot,  prostitute. -पूर्वा a woman who has or had a former husband
 Ms.*
  3.166
 पतिं हित्वा$पकृष्टं स्वमुत्कृष्टं या निषेवते । निन्द्यैव सा भवेल्लोके परपूर्वेति चोच्यते Ms.*
  5.163. -प्रतिनप्तृ m.
  son of the great grand son.  -प्रपौत्रः (see प्रतिनप्तृ). -प्रेष्यः a servant,  menial,  slave.-ब्रह्मन् n.
  the Supreme Spirit
 cf.
   लीने परे ब्रह्मणि Bh. परे ब्रह्मणि को$पि न लग्नः Śaṅkara (चर्पटपञ्जरिका 7).

भागः another's share.

superior merit.

good fortune,  prosperity.

(a) excellence,  superority,  supremacy
 दुरधिगमः परभागो यावत् पुरुषेण पौरुषं न कृतम् Pt.*
  1.33
5.34. (b) excess,  abundance,  height
 स्थलकमलगञ्जनं मम हृदय- रञ्जनम् जनितरतिरङ्गपरभागम् Gīt.*
  1
 आभाति लब्धपरभागतया- धरोष्ठे R.*
  5.7
 Ku.*
  7.17
 Ki.*
  5.3
8.42
 Śi.*
  7.33
 8.51
1.86
12.15.

the last part,  remainder. -भावa.  loving another. -भावः the being second member in a compound. -भाषा a foreign tongue. -भुक्त a.
  enjoyed or used by another
 परभुक्तां च कान्तां च यो भुङ्क्ते स नराधमः । स पच्यते कालसूत्रे यावच्चन्द्रदिवाकरौ ॥ Brav. P.
  -भूत a.
  following,  subsequent (as words). -भृत् m.
  a crow (said to nourish the cuckoo). -भृत a.
  nourished by another. -भृतः,  -ता the (Indian) cuckoo
 (so called because she is nourished by another i. e.  by a crow)
 प्रागन्तरिक्षगमनात्- स्वमपत्यजातमन्यैर्द्विजैः परभृताः खलु पोषयन्ति Ś.*
  5.22
 Ku.*
  6.2
 R.*
  9.43
 Ś.*
  4.1.

भतम् another's opinion. 

different opinion or doctrine
 heterodoxy. -मर्मज्ञ a.
  knowing the secrets of another. -मृत्युः a crow. -रमणः a married woman's gallant or paramour
 स्वाधीने पररमणे धन्यास्तारुण्यफलभाजः Pt.*
  1.18. -लोकः the next (or furture) world
 परलोकनवप्रवासिनः प्रतिपत्स्ये पदवीमहं तव Ku.*
  4.1. ˚गमः,  ˚यानम् death. ˚विधि funeral rites
 परलोक- विधौ च माधव स्मरमुद्दिश्य (निबपेः सहकारमञ्जरीः) Ku.*
  4.38.-वश,  -वश्य a.
  subject to another,  dependent,  dependent on others
 सर्वं परवशं दुःखं सर्वमात्मवशं सुखम्. -वाच्यम् a fault or a defect of another
 प्रकटान्यपि नैपुणं महत् परवाच्यानि चिराय गोपितुम् Śi.*
  16.3.

वाणिः a judge.

a year.

N.
  of the peacock of Kārtikeya. 

वादः rumour,  report.

Objection,  controversy. -वादिन् m.
  a disputant,  controversialist. -वेश्मन् n.
  the abode of the Supreme Being. -व्रतः an epithet of Dhṛitarāṣṭra. -शब्दः a word expressive of something else
 परशब्दस्य परत्र वृत्तौ तद्वद् भावो गम्यते ŚB. on MS.*  7.2.1. -श्वस्ind.  the day after tomorrow. -संगत a.
 

associated with another.

fighting with another. -संज्ञकः the soul. -सवर्ण a.
  homogeneous with a following letter (in gram.
  ). -सात् ind.
  into the hands of another. ˚कृता a woman given in marriage. -सेवा service of another. -स्त्री another's wife. -स्वम् another's property
 व्यावृता यत् परस्वेभ्यः श्रुतौ तस्करता स्थिता R.*
  1.27
 Ms.*
  7.123. ˚हरणम् seizing another's property. -हन् a.
  killing enemies. -हित a.
 

benevolent.

profitable to another. -तम् the welfare of another
 सन्तः स्वयं परहिताभिहिताभियोगाः Bh.

Apte 1890

English

 पर a. [पॄ-भावे अप्,  कर्तरि अच्-वा] (Declined optionally like a pronoun in nom. and voc. pl.,  and abl. and loc. sing. when it denotes relative position) 1 Other,  different,  another
 see पर m. also. 
2 Distant,  removed,  remote. 
3 Beyond,  further,  on the other side of
 म्लेच्छदेशस्ततः परः Ms. 2. 23,  7. 158. 
4 Subsequent,  following,  next to,  future,  after,  (usually with abl.)
 बाल्यात्परामिव दर्शा मदनोऽध्युवास R. 5. 63
 Ku. 1. 31. 
5 Higher,  superior
 सिकतात्वादपि परां प्रपेदे परमाणुतां R. 15. 22
 इंद्रियाणि पराण्याहुरिंद्रियेभ्यः परं मनः । मनसस्तु परा बुद्धिर्यो बुद्धेः परतस्तु सः ॥ Bg. 3. 42. 
6 Highest,  greatest,  most distinguished,  pre-eminent,  chief,  best,  principal,  न त्वया द्रष्ठव्यानां परं दृष्टं Ś. 2
 Ki. 5. 18
 परतोऽपि परः Ku. 2. 14 ‘higher than the highest’
 6. 19
 Ś. 7. 27. 
7 Having as a following letter or sound,  followed by (in comp.) 
8 Alien,  estranged,  stranger. 
9 Hostile,  inimical,  adverse. 
10 Exceeding,  having a surplus or remainder,  left over
 as in परं शतं ‘exceeding or more than a hundred.’ 
11 Final,  last. 
12 (At the end of comp) Having anything as the highest object,  absorbed or engrossed in,  intent on,  solely devoted to,  wholly engaged or occupied in
 परिचर्यापरः R. 1. 91
 so ध्यानपर,  शोकपर,  दैवपर,  चिंतापर &c. 
रः 1 Another person,  a stranger,  foreigner
 oft. in pl. in this sense
 यतः परेषां गुणग्रहीतासि Bv. 1. 9
 Śi. 20. 74
 see एक,  अन्य also. 
2 A foe,  an enemy,  adversary
 उत्तिष्ठमानस्तु परो नोपेक्ष्यः पथ्यमिच्छता Śi. 2. 10
 Pt. 2. 158
 R. 3. 21. 
रं 1 The highest point or pitch,  culminating point. 
2 The Supreme spirit. 
3 Final beatitude. 
4 The secondary meaning of a word. 
5 (In logic.) One of the two kinds of सामान्य or generality of notion
 more extensive kind,  (comprehending more objects)
 e. g. पृथ्वी is पर with respect to a घट. Note
The acc.,  instr. and loc. singulars of पर are used adverbially
 e. g. (a) परं {1} beyond,  over,  out of (with abl.)
 वर्त्मनः परं R. 1. 17. {2} after (with abl.)
 अस्मात्परं Ś. 6. 24
 R. 1. 66
 3. 39
 Me. 100
 भाग्यायत्तमतः परं Ś. 4. 16
 ततः परं &c. {3} thereupon,  thereafter. {4} but,  however. {5} otherwise. {6} in a high degree,  excessively,  very much,  completely,  quite
 परं दुःखितोऽस्मि &c. {7} most willingly. {8} only. {9} at the utmost. (b) परेण {1} farther,  beyond,  more than
 किं वा मृत्योः परेण विधास्यति Māl. 2. 2. {2} afterwards
 मयि तु कृतनिधाने किं विदध्याः परेण Mv. 2. 49. {3} after (with abl.) स्तन्यत्यागात्परेण U. 2,  7. (c) परे {1} afterwards,  thereupon
 अथ तेन दशाहतः परे R. 8. 73. {2} in future. 
Comp. 
अंगं the hinder part of the body. 
अंगदः an epithet of Śiva. 
अदनं a horse found in the country of Persia or Arabia. 
अधिकारचर्चा officiousness,  meddlesomeness. 
अधीन a. dependent on another,  subject,  subservient
 Ms. 10. 54,  83. 
अंतः final death. (
ताः) (m. pl.) N. of a people. 
अंतकः an epithet of Śiva. 
अन्न a. living or subsisting on another's food. (
न्नं) the food of another
 परगृहललिताः परान्नपुष्टाः Mk. 4. 28. °परिपुष्टता being fed with the food of others
 Y. 3. 241. °भोजिन् a. subsisting on the food of others
 H. 1. 139. 
अपर a. {1} far and near,  remote and proximate. {2} prior and posterior. {3} before and beyond,  earlier and later. {4} higher and lower,  best and worst. (
रः) a Guru of an intermediate class. (
रं) (in logic) a property intermediate between the greatest and smallest numbers,  a species (as existing between the genus and individual)
 e. g. पृथ्वी which is पर with respect to a घट is अपर with respect to द्रव्य
 द्रव्यत्वादिकजातिस्तु परापरतयोच्यते Bhashā P. {8} 
अमृतं rain. 
अयण (अयन) a. {1} attached or devoted to,  adhering to. {2} depending on,  subject to. {3} intent on,  solely devoted to or absorbed in (at the end of comp.)
 प्रभुर्धनपरायणः Bh. 2. 56
 so मोह° Ku. 4. 1
 अग्निहोत्र° &c. {4} connected with {5} leading or conducive to. (
णं) {1} the principal or highest object,  chief aim,  best or last resort. {2} essence,  sum. {3} Ved. going away,  departure,  exit. {4} firm devotion. 
अर्थ a. {1} having another aim or meaning. {2} intended or designed for another,  done for another. (
र्थः) {1} the highest interest or advantage. {2} the interest of another (opp. स्वार्थ)
 स्वार्थो यस्य परार्थ एव स पुमानेकः सतामग्रणीः Subhāṣ.
 R. 1. 29. {3} the chief or highest meaning. {4} the highest object (i. e. sexual intercourse). (
र्थं 
र्थे) ind. for the sake of another. 
अर्धं {1} the other part (opp. पूर्वार्ध)
 the latter half
 दिनस्य पूर्वार्धपरार्धभिन्ना छायेव मैत्री खलसज्जनानां Bh. 2. 60. {2} a particular high number
 i. e. 100, 000, 000, 000, 000, 000
 एकत्वादिपरार्धपर्यंता संख्या T. S. 
अर्ध्य a. {1} being on the farther side or half. {2} most distant in number
 हेमंतो वसंतात्परार्ध्यः Śat. Br. {3} most excellent,  best,  most exalted,  highly esteemed,  highest,  supreme
 R. 3. 27,  8. 27,  10. 64
 16. 39
 Śi. 8. 45. {4} most costly
 Śi. 4. 11. {5} most beautiful or lovely,  finest
 R. 6. 4
 Śi. 3. 58. (
र्ध्यं) {1} a maximum. {2} an infinite number. 
अवर a. {1} far and near. {2} earlier and later. {3} prior and posterior or subsequent. {4} higher and lower. {5} traditional
 Ms. 1. 105. {6} all-including. (
रा) descendants. (
रं) {1} cause and effect. {2} the whole extent of an idea. {3} the universe. {4} totality. °दृश् a. knowing both the past and the future. 
अहः the next day. 
अह्णः the afternoon,  the latter part of the day. 
आगमः attack of an enemy. 
आचित a. fostered or brought up by another. (
तः) a slave. 
आत्मन् m. the Supreme spirit. 
आयत्त a. dependent on another,  subject,  subservient
 परायत्तः प्रीतेः कथमिव रसं वेत्तु पुरुषः Mu. 3. 4. 
आयुस् m. an epithet of Brahman. 
आविद्धः {1} an epithet of Kubera. {2} of Viṣṇu. 
आश्रय a. dependent upon another. (
यः) {1} dependence upon another. {2} the retreat of enemies. (
या) a plant growing on another tree. 
आसंगः dependence upon another. 
आस्कंदिन् m. a thief,  robber. 
इतर a. {1} other than inimical,  i. e. friendly,  kind. {2} one's own
 Ki. 1. 14. 
ईशः {1} an epithet of Brahman. {2} of Viṣṇu. 
इष्टिः N. of Brahman. 
उत्कर्षः another's prosperity. 
उपकारः doing good to others,  benevolence,  beneficence,  charity
 परोपकारः पुण्याय पापाय परपीडनं. 
उपकारिन् a. benevolent,  kind to others. 
उपजापः causing dissension among enemies. 
उपदेशः advising others
 परोपदेशे पांडित्यम्. 
उपरुद्ध a. besieged by an enemy. 
ऊढा another's wife. 
एधित a. fostered or brought up by another. (
तः) {1} a servant. {2} the (Indian) cuckoo. 
कलत्रं another's wife. °अभिगमनं adultery
 H. 1. 135. 
कार्यं another's business or work. °निरतः {1} a benevolent man. {2} a slave,  servant. 
क्रांतिः f. inclination of the ecliptic. 
क्षेत्रं {1} another's body. {2} another's field
 Ms. 9. 49. {3} another's wife
 Ms. 3. 175. 
गामिन् a. {1} being with another. {2} relating to another. {3} beneficial to another. 
गुण a. beneficial to another. 
ग्रंथिः joint (as of a finger). 
ग्लानिः f. subjugation of an enemy
 आत्मोदयः परग्लानिर्द्वयं नीतिरितीयती Śi. 2. 30. 
चक्रं {1} the army of an enemy. {2} invasion by an enemy,  one of the six ītis,  q. v. {3} a hostile prince. 
छंद a. dependent. (
दः) {1} the will of another. {2} dependence. °अनुवर्तनं following the will of another. 
छिद्रं a weak or vulnerable point of another,  a defect in another. 
ज a. stranger. 
जनः a stranger (opp. स्वजन). 
जात a. {1} born of another. {2} dependent on another for livelihood. (
तः) a servant. 
जित a. {1} conquered by another. {2} maintained by another. (
तः) the (Indian) cuckoo. 
तंत्र a. dependent on another,  dependent,  subservient. 
दाराः (m. pl.) another's wife. 
दारिन् m. an adulterer. 
दुःखं the sorrow or grief of another
 विरलः परदुःखदुःखितो जनः
 महदपि परदुःखं शीतलं सम्यगाहुः V. 4. 13. 
देवता the Supreme being. 
देशः a foreign country. 
देशिन् m. a foreigner. 
द्रोहिन्,  
द्वेषिन् a. hating others,  hostile,  inimical. 
धनं another's property. 
धर्मः {1} the religion of another
 स्वधर्मे निधनं श्रेयः परधर्मो भयावहः Bg. 3. 35. {2} another's duty or business. {3} the duties of another caste
 Ms. 10. 97. 
ध्यानं absolute meditation or contemplation. 
निपातः the irregular posteriority of a word in a compound
 i. e. भूतपूर्वः where the sense is पूर्वं भूतः
 so राजदंतः,  अग्न्याहितः &c. 
पक्षः the side or party of an enemy. 
पदं {1} the highest position,  eminence. {2} final beatitude. 
पाकरत a. one who depends upon others for his sustenance but performs the usual ceremonies before cooking
 पंचयज्ञान् स्वयं कृत्वा परान्नमुपजीवति । सततं प्रातरुत्थाय परपाकरतस्तु सः ॥. 
पिंडः another's food,  food given by another. °अद् a. one who eats another's food or one who feeds at the cost of another. (
m.) a servant. °रत a. feeding upon another's food. 
पुरंजयः a conqueror,  hero. 
पुरुषः {1} another man,  a stranger. {2} the Supreme spirit,  Viṣṇu. {3} The husband of another woman. 
पुष्ट a. fed or nourished by another. (
ष्टः) the (Indian) cuckoo. °महोत्सवः the mango tree. 
पुष्टा {1} the (Indian) cuckoo. {2} a parasitical plant. {3} a harlot,  prostitute. 
पूर्वा a woman who has had a former husband. 
प्रेष्यः a servant,  menial slave. 
ब्रह्मन् n. the Supreme spirit. 
भागः {1} another's share. {2} superior merit. {3} good fortune,  prosperity. {4} (a) excellence,  superiority,  supremacy
 दुरधिगमः परभागो यावत्पुरुषेण पौरुषं न कृतं Pt. 1. 330
 5. 34. (b) excess,  abundance,  height
 स्थलकमलगंजनं मम हृदयरंजनं जनितरतिरंगपरभागं Gīt. 10
 आभाति लब्धपरभागतयाधरोष्ठे R. 5. 70
 Ku. 7. 17
 Ki. 5. 30,  8. 42
 Śi. 7. 33,  8. 51
 10. 86,  12. 15. {5} the last part,  remainder. 
भाषा a foreign tongue. 
भुक्त a. enjoyed or used by another. 
भूत a. following,  subsequent (as words). 
भृत् m. a crow (said to nourish the cuckoo). 
भृत a. nourished by another. 
भृतः,  
ता the (Indian) cuckoo
 (so called because she is nourished by another,  i. e. by a crow)
 Ś. 5. 22
 Ku. 6. 2
 R. 9. 43
 Ś. 4. 9. 
मतं {1} another's opinion. {2} different opinion or doctrine. 
मर्मज्ञ a. knowing the secrets of another. 
मृत्युः a crow. 
रमणः a married woman's gallant or paramour
 Pt. 1. 180. 
लोकः the next (or future) world
 Ku. 4. 10. °गमः,  °यानं death. °विधिः funeral rites
 Ku. 4. 38. 
वश,  
वश्य a. subject to another,  dependent. 
वाच्यं a fault or a defect. 
वाणिः {1} a judge. {2} a year. {3} N. of the peacock of Kārtikeya. 
वादः {1} rumour,  report. {2} objection,  controversy. 
वादिन् m. a disputant,  controversialist. 
वेश्मन् n. the abode of the supreme being. 
व्रतः an epithet of Dhṛtarāṣṭra. 
श्वस् ind. the dayafter tomorrow. 
संगत a. {1} associated with another. {2} fighting with another. 
संज्ञकः the soul. 
सवर्ण a. homogeneous with a following letter (in gram.). 
सात् ind. into the hands of another. °कृता a woman given in marriage. 
सेवा service of another. 
स्त्री another's wife. 
स्वं another's property
 R. 1. 27
 Ms. 7. 123. °हरणं seizing another's property. 
हन् a. killing enemies. 
हित a. {1} benevolent. {2} profitable to another. (
तं) the welfare of another. 

Monier Williams Cologne

English

 1. प॑र mf(आ)n.  (√ 1. पृ
 abl.
  sg. m.
  n.
  प॑रस्मात्,  °रात्
 loc.
   प॑रस्मिन्,  °रे
 nom.
   pl.
  m.
  प॑रे,  °रास्,  °रासस्
 cf.
   Pāṇ.
  i,  1,  34
 vii,  1,  16
 50) far,  distant,  remote (in space),  opposite,  ulterior,  farther than,  beyond,  on the other or farther side of,  extreme

 previous (in time),  former

 ancient,  past

 later,  future,  next

 following,  succeeding,  subsequent

 final,  last

 exceeding (in number or degree),  more than

 better or worse than,  superior or inferior to,  best or worst,  highest,  supreme,  chief (in the compar.
  meanings [where also -तर],  with abl.
 ,  rarely gen.
   or ifc. 
 exceptionally परं शतम्,  more than a hundred lit.
  ‘an excessive h°,  a h° with a surplus’,  R.
  
 पराः कोटयः,  Prab.
 
 Hcat.
 ),  RV.
   &c.
   &c.
  

 strange,  foreign,  alien,  adverse,  hostile,  ib.

 other than,  different from (abl. ),  Prab.
 

 left,  remaining,  Kathās.
 

 concerned or anxious for (loc.  ),  R.
 

 प॑र m.
  another (different from one's self),  a foreigner,  enemy,  foe,  adversary,  RV.
   &c.
   &c.
  

 a following letter or sound (only ifc.  mfn.
  ,  e.g. त-पर,  having त् as the f° l°,  followed by त्),  RPrāt.
  
 Pāṇ.
 

 (scil.  ग्रह) a subsidiary Soma-graha,  TS.
 

 N.
  of a king of Kosala with the patr. Āṭṇāra,  Br.
 

 of another king,  MBh.
  

 of a son of Samara,  Hariv.
 

 (sc.  प्रासाद) of the palace of Mitravindā,  ib.

 प॑र m.
  or n.
  the Supreme or Absolute Being,  the Universal Soul,  Up.
  
 R.
 
 Pur.
 

 प॑र n.
  remotest distance,  MBh.
  

 highest point or degree,  ib.

 final beatitude,  L.
  (also -तरम् and परात् पर-तरम्)

 the number 10, 000, 000, 000 (as the full age of Brahmā),  VP.
  

 N.
  of partic.  Sāmans,  Kāṭh.
 

 प॑र n.
  any chief matter or paramount object (ifc.  [f(आ). ] having as the chief object,  given up to,  occupied with,  engrossed in,  intent upon,  resting on,  consisting of,  serving for,  synonymous with &c.
  ,  MBh.
  
 Kāv.
  &c.
  )

 the wider or more extended or remoter meaning of a word,  Jaim.
  
 Kull.

 (in logic) genus

 existence (regarded as the common property of all things),  W.
 

 पर [cf.   Zd. para
 Gk. πέρᾱ,  πέρᾱν
 Lat.
  peren-die
 Goth.
  faírra
 Germ.
   fern
 Eng.
  far and fore.]

 2. पर in comp.  for °रस्.

 परः in comp.  for °रस्.

Monier Williams 1872

English

 पर पर,  अस्,  आ,  अम् (fr. rt. 1. पृ,  or per-
haps fr. अप + र
 declined optionally as a prono-
minal in abl. loc. sing. m. n. and nom. voc. pl. m., 
when it denotes relative position,  e. g. abl. परस्-
मात् and परात्,  loc. परस्मिन् and परे,  nom.
pl. m. परे and परास्,  Ved. परासस्,  see Gram.
238. अ),  distant,  remote,  removed
 opposite,  ulterior, 
beyond,  further,  on the other side of (with abl. or
rarely with gen.,  e. g. सरय्वाः परे तीरे,  on the
opposite or further bank of the Sarayū)
 past,  ante-
cedent,  earlier,  previous,  former (Ved.)
 long past, 
ancient
 subsequent,  succeeding,  following,  future, 
next,  after (with abl.)
 added
 (at the end of a
comp.) having as a following letter or sound (e. g.
त-पर,  having त् as a following letter,  followed by
त्)
 exceeding,  left,  remaining
 very high or excel-
lent,  distinguished,  pre-eminent,  highest,  greatest, 
longest,  most excellent,  best,  supreme,  principal, 
chief,  most complete,  utmost (= Lat. summus,  e. g.
परम् ब्रह्मन्,  the Supreme Spirit)
 highest, 
latest (e. g. परः कालः,  the highest or latest
times
 परम् आयुः,  the highest or last stage of
human life
 used at the end of comps. to denote hav-
ing anything as the highest object,  completely devoted
to or occupied with or engaged or engrossed in or
intent upon,  e. g. चिन्ता-पर,  occupied with reflec-
tion
 ध्यान-पर,  engaged in meditation,  whose
highest object is meditation
 सुख-पर,  extremely
glad or happy
 शोक-पर,  filled with grief,  whose
principal occupation is grief)
 strange,  a stranger, 
other,  another,  different,  varying,  foreign,  alien, 
inimical,  hostile,  estranged,  adverse
 exceeding, 
having a remainder or surplus (e. g. परं शतम्, 
more than a hundred)
 left over,  left as a remainder
concerned or anxious for (with loc.)
 (अस्),  m. an
enemy,  foe,  adversary
 (sc. ग्रह) a subsidiary
Soma-graha (Ved.)
 N. of a king of Kośala with
the patronymic Āṭṇāra (Ved.)
 N. of a prince
 (sc.
प्रासाद or वास) N. of the palace of Mitra-vindā
(अस्,  अम्),  m. n. the Supreme,  Supreme Spirit,  soul
of the universe,  the Absolute
 (आ),  f.,  N. of a plant
(= बन्ध्या-कर्कोटकी)
 N. of a river
 (अम्),  n.
the highest or culminating point,  acme,  highest
degree
 final beatitude
 the secondary or more
remote meaning of a word
 (in logic) one species of
common property,  that which comprehends many
objects,  genus
 existence (regarded as the common
property of all things)
 (अम्),  ind. beyond,  over
(with abl.,  e. g. परं विज्ञानात्,  beyond human
knowledge)
 after (with abl.,  e. g. अस्तमयात् प-
रम्,  after sunset
 मत्तः परम्,  after me
 अतः
परम्,  after this,  after that,  farther from hence, 
farther from here,  farther on,  hereupon,  hereafter, 
next
 नास्मात् परम्,  no more of this,  enough
ततः परम्,  after that,  thereupon)
 thereupon, 
thereafter (without an abl.)
 but,  however
 other-
wise
 rather
 in a high degree,  excessively,  ex-
ceedingly,  beyond measure,  completely
 most wil-
lingly
 at the most,  at the utmost
 only
 यदि
परम्,  if at all,  perhaps,  at any rate
 (एण),  ind.
farther,  beyond (with acc.,  e. g. परेणास्मान् प-
रैहि,  pass by us)
 on the other side,  thereupon
afterwards
 after (with abl. or gen.)
 (परे),  ind.
afterwards,  in future,  farther
 thereupon
 [cf. पार, 
परा
 Zend para,  ‘before
’ Gr. πέρᾱ,  πέρας, 
πέρᾱν,  περαίνω,  περαῖο-ς,  περά-τη,  Πειραιεύ-ς,  πεῖ-ραρ, 
ἀ-περείσ-ιο-ς
 Lat. peren-die,  per-egre,  per-
per-a-m
 Goth. fairra,  ‘far
’ Angl. Sax. far
Slav. pol-ŭ,  ‘the opposite border.’]
—पर-कर्-
मन्,  अ,  n. another's work,  service for others.
—परकर्म-निरत,  अस्,  m. engaged in service
for another,  a servant.
—पर-कलत्र,  अम्,  n.
another's wife.
—परकलत्राभिगमन (°र-
अभ्°),  अम्,  n. approaching the wife of another, 
intriguing with another man's wife,  adultery.
—प-
र-कार्य,  अम्,  n. another's business,  the affair of
another.
—पर-कृति,  इस्,  f. the action or history
of another.
—पर-क्रम,  अस्,  m. Krama of the
subsequent or second letter of a conjunction of con-
sonants,  (see क्रम।)
—पर-क्राथिन्,  ई,  m.,  N. of
a hero in the Mahā-bhārata who fought on the side
of the Kurus.
—पर-क्रान्ति,  इस्,  f. the greatest
declination,  inclination of the ecliptic.
—पर-
क्षुद्रास्,  f. pl. (probably) those verses of the
Veda which are the shortest or excessively short.
—पर-क्षेत्र,  अम्,  n. another's field
 another
man's wife
 another's body.
—पर-गत,  अस्,  आ,  अम्, 
being with another,  present with another,  relating to
another.
—पर-गामिन्,  ई,  इनी,  इ,  belonging or
relating to another,  beneficial to another.
—पर-
गुण,  अस्,  आ,  अम्,  advantageous or beneficial to
another or to an enemy.
—पर-गृह-वास,  अस्,  m.
dwelling in the house of another.
—पर-ग्रन्थि, 
इस्,  m. ‘the extreme point of a limb, ’ an articulation,  a
joint.
—पर-ग्लानि,  इस्,  f. reduction or subjugation
of an enemy.
—पर-चक्र,  अम्,  n. the army of
an enemy
 a hostile prince.
—पर-चित्त-ज्ञान, 
अम्,  n. knowing the thoughts of another.
—पर-
च्छन्द,  अस्,  m. the will of another
 dependance
(अस्,  आ,  अम्),  depending upon or subject to the will
of another,  dependant,  subjected,  subservient.
—प-
रच्छन्द-वत्,  आन्,  अती,  अत्,  dependant on the will
of another,  subjected,  subservient.
—पर-च्छिद्र, 
अम्,  n. a fault or flaw or defect in another.
—पर-
ज,  अस्,  आ,  अम्,  ‘born of another, ’ strange,  a stranger, 
(see पर-जात।)
—पर-जन,  अस्,  m. another per-
son,  a stranger,  (opposed to स्व-जन।)
—पर-
जन्मन्,  अ,  n. a future birth.
—परजन्मिक,  अस्, 
आ,  अम्,  relating to a future birth or life.
—पर-
जात,  अस्,  आ,  अम्,  born of another,  nourished or
maintained by a stranger,  dependant on others for
sustenance,  adopted,  fostered by strangers
 dependant, 
servile,  subjected
 (अस्),  m. a servant.
—पर-जित, 
अस्,  आ,  अम्,  conquered or subdued by another
nourished by a stranger,  (for पर-जात,  q. v.)
—प-
रञ्-ज,  अस्,  m. an oil-press
 froth,  foam
 the blade
of a sword or knife,  (in these three senses also read
पराञ्ज,  q. v.)
 a sword or scymitar
 (आ),  f. the
sound of instruments at a festival
 (अम्),  n. Indra's
sword.
—परञ्-जन,  अस्,  m. an epithet of Varuṇa, 
‘regent of the waters.’
—परञ्-जय,  अस्,  आ,  अम्,  foe-
conquering
 (अस्),  m. an epithet of Varuṇa.
—पर-
तः-पोष,  अस्,  आ,  अम्,  receiving food from another, 
nourished by another.
—पर-तङ्गण,  आस्,  m. pl., 
N. of a people.
—पर-तन्त्र,  अम्,  n. a rule, 
ritual or formula for another rite
 (अस्,  आ,  अम्),  de-
pendant upon another,  dependant,  subject to another, 
subservient,  obedient.
—पर-तम,  अस्,  आ,  अम्, 
highest,  greatest,  most excellent
 farthest,  &c.
—प-
र-तर,  अस्,  आ,  अम्,  greater,  higher,  more
 farther, 
&c.
—पर-तस्,  ind. through or from another, 
(often taking the place of the abl. of पर,  e. g.
परतो ऽपि परश्चासि,  and thou art greater than the
greatest or higher than the highest
 स्वकात् परतो
वा गृहात्,  from his own house or that of another)
farther,  afterwards,  behind,  (often used in native
grammars after locatives with the omission of the
substantive verb,  e. g. शसादौ परतः [सति], 
when the termination beginning with शस् follows)
after,  over,  beyond (with abl.)
 otherwise,  differ-
ently.
—पर-ता,  f. comprehensiveness,  absolute-
ness
 highest degree.
—पर-तापन,  अस्,  m. ‘pain-
ing enemies, ’ N. of a Marut.
—पर-तीर्थिक, 
अस्,  m.,  N. of a Brāhman.
—पर-त्र,  ind. else-
where,  in another place,  in a future state,  in another
world,  in the other or next world
 hereafter,  in
futurity
 farther on,  in the sequel (of a book).
—परत्र-भीरु,  उस्,  m. ‘one who stands in awe
of futurity, ’ a pious or religious man.
—पर-त्व, 
अम्,  n. the being distant or remote
 the state of being
consequent,  consequence,  the following (as of another
letter in grammar),  posteriority
 separateness,  differ-
ence,  distinction
 hostility
 the being more excel-
lent
 (in logic) the nature of common or generic
property
 priority of place or time,  proximity.
—पर-दार,  आस्,  m. pl. another's wife.
—पर-
दार-गमन or परदाराभिगमन (°र-अभ्°), 
अम्,  n. approaching the wife of another,  adultery, 
adulterous intercourse or intrigue.
—परदाराभि-
मर्ष (°र-अभ्°),  अस्,  m. contact with the wife
of another,  intriguing with another's wife.
—पर-
दारिन्,  ई,  m. committing adultery with another man's
wife,  an adulterer.
—परदारोपसेवन,  अम्,  n.
or परदारोपसेवा (°र-उप्°),  f. intriguing with
another's wife.
—पर-दुःख,  अम्,  n. the pain or
sorrow of another.
—पर-देवता,  f. the supreme
or highest deity.
—पर-देश,  अस्,  m. a foreign
country,  the country of an enemy,  (opposed to
स्व-देश।)
—परदेश-सेविन्,  ई,  इनी,  इ,  frequenting
foreign countries,  living abroad,  travelling,  a traveller.
—परदेशिन्,  ई,  इनी,  इ,  foreign,  exotic
 (ई),  m.
a foreigner
 one residing abroad.
—पर-दोष-
कीर्तन,  अम्,  n. the proclaiming of others' faults, 
scandal,  calumny,  censoriousness.
—पर-द्रव्य, 
अम्,  n. another's property,  the goods of another.
—परद्रव्यापहारक (°य-अप्°),  अस्,  m. one
who carries off the property of another,  a thief, 
robber.
—पर-द्रोह-कर्म-धी,  ईस्,  ईस्,  इ,  injuring
another in deed or thought.
—पर-द्रोहिन्,  ई,  इणी, 
इ,  tyrannizing over another or over others
 tyranni-
cal.
—पर-द्वेषिन्,  ई,  इणी,  इ,  hating others,  hostile
to another,  inimical,  adverse.
—पर-धन,  अम्, 
n. another's wealth.
—परधनास्वादन-सुख
(°न-आस्°),  अम्,  n. feeding luxuriously at another's
expense.
—पर-धर्म,  अस्,  m. another's duty or
business,  the duties of another caste.
—पर-
ध्यान,  अम्,  n. intent meditation,  absorption or
abstraction in contemplation.
—पर-निन्दा,  f. revil-
ing others.
—पर-निपात,  अस्,  m. (in gram.) the
irregular posteriority of a word in a compound
 [cf.
पूर्व-निपात।]
—पर-निर्मित-वश-वर्तिन्,  ई,  m.
‘obedient to the will of those who are transformed
by others, ’ an epithet of a class of Buddhist deities.
—परन्-तप,  अस्,  आ,  अम्,  paining enemies,  vexing
or annoying others,  subduing a foe,  (said of heroes)
(अस्),  m. a conqueror
 N. of one of the sons of
Manu Tāmasa
 of a prince of Magadha.
—पर-
पक्ष,  अस्,  m. the side or party of an enemy or
adversary,  &c.
 (अस्),  m.,  N. of a son of Anu.
—पर-पत्नी,  f. the wife of another or of a stranger.
—पर-पद,  अम्,  n. high station,  eminence
final emancipation.
—पर-परिग्रह,  अस्,  m.
‘another's retinue, ’ the family or dependants of
another.
—पर-पाक,  अस्,  m. anything cooked by
another,  another's food,  the meal of a stranger.
—परपाक-निवृत्त,  अस्,  m. one who cooks his
own food without observing the expiatory sacrifice
for the five Sūnās or places of destruction of animal
life.
—परपाक-रत,  अस्,  m. ‘constant at another's
meals, ’ one who lives upon others but observes the
due ceremonies before cooking.
—परपाक-रुचि, 
इस्,  m. a constant guest at others' tables.
—पर-
पिण्ड,  अम्,  n. another's cake,  food given by another.
—परपिण्डाद (°ड-आद),  अस्,  आ,  अम्,  ‘taking
another's food, ’ feeding at another's cost or upon
another's food
 (अस्),  m. a servant.
—पर-पुरञ्-
जय,  अस्,  आ,  अम्,  ‘conquering an enemy's city or
cities, ’ an epithet of heroes.
—पर-पुरुष,  अस्, 
m. ‘the Supreme Spirit, ’ an epithet of Viṣṇu
another man,  a stranger,  the husband of another
woman.
—पर-पुष्ट,  अस्,  आ,  अम्,  fostered or nou-
rished by a stranger
 (अस्),  m. the Kokila or Indian
cuckoo
 (आ),  f. a female cuckoo
 a harlot,  a whore
a parasitical plant
 N. of a daughter of a king of
Kauśāmbi.
—परपुष्ट-महोत्सव,  अस्,  m.
‘great feast or joy of the cuckoo, ’ the mango tree.
—पर-पूर्वा,  f. a woman who has had a former
husband.
—परपूर्वा-पति,  इस्,  m. the husband of
a woman who has had a previous husband.
—पर-
पौरवतन्तव,  अस्,  m.,  N. of a son of Viśvā-
mitra.
—पर-प्रयोजन,  अस्,  आ,  अम्,  for the use
of others.
—पर-प्रेष्य-त्व,  अम्,  n. service of
another,  servitude,  slavery.
—पर-ब्रह्मन्,  अ,  n.
the Supreme Spirit or Brahma
 N. of an Upaniṣad.
—पर-भाग,  अस्,  m. superior merit
 good for-
tune,  prosperity
 excellence,  supremacy
 the last
part,  residue,  remainder.
—परभाग-ता,  f. superior
excellence,  supremacy.
—पर-भाग्य,  अम्,  n. an-
other's wealth or prosperity.
—परभाग्योपजीविन्
(°य-उप्°),  ई,  इनी,  इ,  living upon another's fortune.
—पर-भाषा,  f. a foreign language.
—पर-
भुक्त,  अस्,  आ,  अम्,  possessed or enjoyed by another.
—पर-भूत,  अस्,  आ,  अम्,  following or subsequent, 
(said of words.)
—पर-भूमि,  इस्,  f. a foreign or
hostile country.
—परभूमि-ष्ठ,  अस्,  आ,  अम्, 
living or being in a foreign or hostile country.
—पर-भूषण,  अम्,  n. another's ornament
(अस्),  m. scil. सन्धि,  peace purchased by ceding the
entire produce of a country
 (also a wrong reading for
परि-भूषण।)
—पर-भृत्,  त्,  त्,  त्,  nourishing
another
 (त्),  m. a crow,  (said to nourish the Indian
cuckoo.)
—पर-भृत,  अस्,  आ,  अम्,  cherished or
nourished by a stranger,  fostered,  adopted
 (अस्),  m.
the Indian cuckoo,  (supposed to leave its eggs in the
nest of the crow to be hatched.)
—पर-भृत्य, 
अस्,  आ,  अम्,  to be nourished or supported by another.
—पर-भेदक,  अस्,  आ,  अम्,  ‘foe-breaker, ’ de-
stroying or subduing a foe.
—पर-मणि,  इस्,  m., 
N. of a prince.
—पर-मत,  अम्,  n. another's
opinion,  different opinion or doctrine,  heterodoxy, 
heresy.
—परमत-कालानल (°ल-अन्°),  अस्,  m., 
N. of a pupil of Śaṅkara.
—परम्-अद्भुत,  अस्, 
आ,  अम्,  very wonderful.
—पर-मन्यु,  उस्,  m.,  N.
of a son of Kakṣeya
 (also read पर-मन्थु।)
—पर-मर्म-ज्ञ,  अस्,  आ,  अम्,  knowing the secret
plans or intentions of another,  knowing another's
character or disposition,  able to dive into the recesses
of another's heart.
—पर-मात्र,  (with Buddhists)
a particular high number
 (also read पर-मन्त्र।)
—पर-मृत्यु,  उस्,  m. a crow,  (probably a corrupt
word
 cf. पर-भृत्।)
—परम्-पद,  अम्,  n.
final or eternal felicity
 a high station
 the abode
of Viṣṇu.
—परम्-पर,  अस्,  आ,  अम्,  one fol-
lowing the other,  proceeding from one to another
(as from father to son &c.)
 successive,  repeated
(अम्),  ind. one after the other,  successively,  in
continuous succession
 (अस्),  m. a great great-
grandson,  a great-grandson or one of his descendants
a species of deer
 (आ),  f. an uninterrupted series, 
a row,  regular series,  succession,  continuous ar-
rangement,  order,  method
 race,  progeny,  lineage
mediate or indirect condition
 injury,  killing, 
hurting.
—परम्पर-तस्,  ind. successively,  in
continuous succession,  mutually.
—परम्-पराक, 
अम्,  n. immolating an animal at a sacrifice.
—प-
रम्परा-प्राप्त,  अस्,  आ,  अम्,  received by tradition.
—परम्-परीण,  अस्,  आ,  अम्,  hereditary,  obtained
by inheritance or descent
 traditional.
—पर-र-
मण,  अस्,  m. ‘a strange lover, ’ a married woman's
gallant,  a paramour.
—पर-रूप,  अम्,  n. the fol-
lowing sound,  the sound which comes last or in the
second place.
—पर-लोक,  अस्,  m. the next world, 
the other world,  paradise.
—परलोक-गम,  अस्, 
m. or परलोक-यान,  अम्,  n. going to the other
world,  death,  dying.
—परलोक-बाध,  आ,  f. loss
of paradise.
—पर-लोकार्थिन् (°क-अर्°),  ई,  इनी,  इ, 
seeking a future state,  a candidate for immortality.
 — 1. पर-वत्,  आन्,  अती,  अत्,  dependant upon another, 
being under the command of another,  ready or
willing to obey or serve (with inst. or loc.,  e. g.
भ्रात्रा or भ्रातरि परवान्,  one who obeys his
brother)
 subject to another
 deprived of strength
devoted to.
—२। पर-वत्,  ind. like a stranger.
—परवत्-ता,  f. submissiveness,  obedience.
—प-
र-वश,  अस्,  आ,  अम्,  subject to another,  depending
on the will of another,  dependant,  subservient,  sub-
ject
 deceived.
—पर-वश्य,  अस्,  आ,  अम्,  subject to
the will of another,  dependant,  subservient,  subject.
—परवश्य-ता,  f. dependance on another.
—प-
र-वाच्य,  अस्,  आ,  अम्,  blamable by others
 (अम्), 
n. fault,  defect.
—परवाच्य-ता,  f. condition of
being an object of censure to another.
—पर-वाणि, 
इस्,  m. a judge,  ruler
 a year
 N. of the peacock on
which the god Kārttikeya rides.
—पर-वाद,  अस्, 
m. ‘other's talk, ’ the statement or speech of others, 
popular rumour or report,  slander
 an adverse
reason,  objection,  refutation,  controversy.
—पर-
वादिन्,  ई,  m. one who makes an adverse statement
or raises an objection,  a controversialist.
—पर-
वीर-हन्,  आ,  घ्नी,  अ,  killing hostile heroes,  the
slayer of the warriors or champions of the enemy,  an
epithet of brave warriors.
—पर-वेश्मन्,  अ,  n. the
dwelling of the Supreme.
—पर-व्यूह-विनाशन, 
अस्,  m. the destroyer of an enemy's ranks.
—पर-
व्रत,  अस्,  m. an epithet of Dhṛta-rāṣṭra.
—पर-
शासन,  अम्,  n. the order of another.
—पर-शुचि, 
इस्,  m.,  N. of a son of Manu Auttama.
—पर-श्वस्, 
ind. the day after to-morrow
 (incorrectly for परः-
श्वस्
 see परस्।)
—पर-सङ्गत,  अस्,  आ,  अम्, 
associated with another or with others
 fighting
or engaged with another.
—पर-सञ्चारक,  आस्, 
m. pl.,  N. of a people.
—पर-सञ्ज्ञक,  अस्,  m.
‘called supreme, ’ the soul.
—पर-सम्बन्ध,  अस्, 
m. relation or connection with another.
—पर-
सम्बन्धिन्,  ई,  इनी,  इ,  related to another
 belonging
to another.
—पर-सवर्ण or पर-सस्थान,  अस्, 
आ,  अम्,  homogeneous with a following letter.
—पर-
सात्,  ind. into the hands of another.
—परसात्-
कृता,  f. a woman just given away in marriage.
—पर-सेवा,  f. service of another.
—पर-स्त्री,  f.
the wife of another,  an unmarried woman depending
upon another (as upon her father &c.).
—पर-
स्थान,  अम्,  n. another or a strange place.
—परस्-
पर (sing. only,  but without nom. sing.),  one
another,  each other,  (often at the beginning of a
comp.,  e. g. परस्पर-स्थितौ,  m. du. standing
opposite to one another)
 mutual,  mutually inter-
changed or interchangeable
 (in Mahā-bh. Śānti-p.
2420. the nom. pl. परस्परास्,  like one another, 
occurs)
 (अम्,  एण,  आत्,  अस्य),  ind. one another, 
each other,  with one another,  from each other, 
against one another,  to one after another,  one after
the other,  mutually,  reciprocally
 (तस्),  ind. one
another,  one after another,  mutually,  reciprocally.
—परस्पर-ज्ञ,  अस्,  m. knowing one another,  a
friend,  an intimate.
—परस्पर-सुखैषिन् (°ख-
एष्°),  ई,  इणी,  इ,  seeking one another's happiness.
—परस्पर-हत,  अस्,  आ,  अम्,  killed by one
another.
—परस्परानुमति (°र-अन्°),  इस्,  f.
mutual concurrence or assent.
—परस्पराम्,  ind.
one another,  one after another,  mutually.
—परस्-
परोपकार (°र-उप्°),  अस्,  m. mutual assistance or
benefit,  offensive and defensive alliance.
—परस्-
परोपकारिन्,  ई,  m. ‘mutually assisting, ’ an ally
an associate,  a helper.
—परस्मै-पद,  अम्,  n.
‘word to another’ or ‘word for another, ’ the form
of a word which relates to another,  (a term applied
to the terminations of the active verb)
 the active
or transitive verb
 [cf. आत्मने-पद।]
—परस्-
मैपदिन्,  ई,  इनी,  इ,  taking the active terminations.
—परस्मै-भाषा,  f. = परस्मै-पद,  q. v.
—पर-स्व,  अम्,  n. another's property.
—परस्व-
त्व,  अम्,  n. another's right.
—परस्वत्वापादन
(°व-आप्°),  अम्,  n. conferring a right upon another
as by gift &c.
—परस्व-हरण,  अम्,  n. seizing
another's property.
—परस्वादायिन् (°व-आद्°),  ई, 
इनी,  इ,  taking or seizing another's property,  extortion-
ary,  an extortioner.
—परस्वोपजीविक (°व-उप्°), 
अस्,  आ,  अम्,  or परस्वोपजीविन्,  ई,  इनी,  इ,  living upon
the property of others,  dependant.
—पर-हंस, 
अस्,  m. = परम-हंस,  q. v.
—पर-हन्,  आ, 
घ्नी,  अ,  killing enemies
 (आ),  m.,  N. of a prince.
—पर-हित,  अस्,  आ,  अम्,  friendly to others,  bene-
volent
 good or profitable for another
 (अम्),  n.
the welfare of another.
—परहित-रक्षित,  अस्, 
m.,  N. of a commentator on the Pañca-krama.
—परागम (°र-आग्°),  अस्,  m. the arrival or
attack of an enemy.
—पराङ्ग (°र-अङ्°),  अम्,  n.
the hinder or back part of the body.
—पराङ्-
गद,  अस्,  m. (fr. पर-अङ्ग-द,  giving form
to another,  Śiva forming with Durgā a deity,  half
male and half female,  or according to others restoring
the body of an enemy,  i. e. Kāma-deva,  to shape,  after
having reduced it to ashes in a rage),  a N. of Śiva.
—पराचित (°र-आच्°),  अस्,  आ,  अम्,  cherished or
fostered by another or by a stranger
 (अस्),  m. a
slave,  servant.
—परात्-पर,  अस्,  आ,  अम्,  superior
to the best.
—परात्मन् (°र-आत्°),  आ,  m. the
Supreme Spirit
 (आ,  आ,  अ),  one who has directed his
mind towards the Supreme
 (perhaps) one who con-
siders himself the Supreme.
—परात्म-भूत,  अस्, 
आ,  अम्,  fixed on the supreme good.
—पराधिकार
(°र-अध्°),  अस्,  m. another's office or post.
—परा-
धिकार-चर्चा,  f. interference with another's con-
cerns,  officiousness.
—पराधीन (°र-आध्°),  अस्, 
आ,  अम्,  depending on another,  dependant,  subject, 
subservient.
—पराधीन-ता,  f. or पराधीन-त्व, 
अम्,  n. dependance upon another,  subjection.
—प-
रान्त (°र-अन्°),  अस्,  m. the most extreme or remote
end,  final death
 (आस्),  m. pl. ‘living at the greatest
distance, ’ N. of a people.
—परान्न (°र-अन्°), 
अम्,  n. the food of another,  food supplied by or
belonging to another
 (अस्,  आ,  अम्),  eating the food
of another,  living at another's expense,  sponging
a servant.
—परान्न-परिपुष्ट,  अस्,  आ,  अम्, 
nourished by the food of another.
—परान्नपरि-
पुष्ट-ता,  f. living on the food of another.
—प-
रान्न-भोजिन्,  ई,  इनी,  इ,  eating the food of another, 
living at another's cost.
—परापर (°र-अप्°),  अस्, 
आ,  अम्,  the more distant and near,  far and near, 
remote and proximate,  prior and posterior,  before
and behind,  earlier and later (as cause and effect), 
higher and lower,  best and worst
 (अस्),  m. a Guru
of an intermediate class,  a term applied in the
Tantras to the goddess Durgā
 (अम्),  n. (in logic)
community of property intermediate between the
greatest and smallest numbers,  species (as being
between genus and individual)
 a species of plant
(= परूषक).
—परापर-गुरु,  उस्,  m. a par-
ticular Guru
 [cf. the preceding.]
—परापर-ता, 
f. or परापर-त्व,  अम्,  n. higher and lower
degree,  absolute and relative state
 priority and
posteriority
 the state of the better and the
worse
 the state of comprising and not comprising
the condition of being both a genus and a species.
—परापरैतृ (°र-एत्°),  ता,  त्री,  तृ,  Ved. going
after another,  going in a line (to the next world).
 — 1. परामृत (°र-अम्°),  अम्,  n. rain
 (for 2.
see s.v. at p. 537,  col. 2.)
—परायत्त (°र-आय्°), 
अस्,  आ,  अम्,  dependant upon another,  subject to
another,  subservient.
—परायुस् (°र-आय्°),  उस्,  उस्, 
उस्,  one who has reached the highest age or 100 years
(उस्),  m. an epithet of Brahmā.
—परार्थ (°र-
अर्°),  अस्,  m. the highest advantage or interest
 the
chief meaning or importance
 the highest object
(euphemistic expression for sexual intercourse)
 the
profit or interest of another
 (अम् or ए),  ind. for the
sake of another,  for the good of another
 (अस्,  आ, 
अम्),  having another object or meaning
 designed
for another,  done for another.
—परार्थ-निष्ठ, 
अस्,  आ,  अम्,  fixed on the supreme good.
—परार्थ-
वादिन्,  ई,  इनी,  इ,  talking of the affairs of others,  offi-
cious,  intermeddling.
—परार्ध (°र-अर्°),  अस्,  m.
the more remote or opposite or other side or half,  the
ulterior part,  the other part
 (अस्,  अम्),  m. n. the high-
est number,  the number 100, 000, 000, 000, 000, 000
or a hundred thousand billions
 (according to others)
a lac of lac of krores or a number equal to half the
term of Brahmā's life or as many mortal days as are
equal to fifty of his years
 (अस्,  आ,  अम्),  the most
excellent,  (in this sense incorrectly for परार्ध्य।)
—परार्ध्य,  अस्,  आ,  अम्,  being on the more
remote or opposite or other side,  being on the
farther side or half,  being on the following side or
half
 most remote,  the most distant in number,  of
the highest possible number or value,  highest in rank
or quality,  most highly esteemed,  most costly,  most
excellent,  most beautiful,  finest,  best
 more excellent
than (with abl.)
 (अम्),  n. a maximum
 an im-
mense or infinite number
 (at the end of a comp.)
amounting to an infinite number,  amounting at
the most to.
—परार्बुद (°र-अर्°),  अस्,  m. a spe-
cies of fire-fly.
—परावज्ञा (°र-अव्°),  f. insulting
another,  indignity offered to another.
—परावर
(°र-अव्°),  अस्,  आ,  अम्,  far and near,  distant and
near,  remote and proximate,  earlier and later,  prior
and subsequent,  higher and lower,  highest and lowest
handed down from earlier to later times,  traditional, 
each successive or every succeeding (one)
 all-inclu-
sive,  all-including
 (आस्),  m. pl. ancestors and de-
scendants
 (अम्),  n. the remote and near,  the far
and near,  the earlier and later,  cause and effect, 
motive and consequence
 the whole extent of an
idea
 totality
 the universe.
—परावर-त्व,  अम्, 
n. state of being higher and lower or superior and
inferior.
—परावर-दृश्,  क्,  क्,  क्,  knowing both
the past and the future.
—परावसथ-शायिन्
(°र-अव्°),  ई,  इनी,  इ,  sleeping in another's house.
—पराविद्ध (°र-आव्°),  अस्,  m. ‘pierced or
wounded by another, ’ ‘frightened by another’ (?),  an
epithet of Viṣṇu
 of Kuvera
 (perhaps rather परा-
विद्ध fr. परा-व्यध्।)
—पराश्रय (°र-आश्°), 
अस्,  m. dependance upon another
 the retreat of
enemies
 (अस्,  आ,  अम्),  dependant or relying upon
another
 (आ),  f. a parasitical plant.
—पराश्रित
(°र-आश्°),  अस्,  आ,  अम्,  dependant,  subject.
—परा-
सङ्ग (°र-आस्°),  अस्,  m. dependance on another
or on something else,  dependance.
—परास्कन्दिन्
(°र-आस्°),  ई,  m. ‘assailing another, ’ a thief,  robber.
—पराह (°र-अह),  अस्,  m. the next day.
—प-
राहत (°र-आह्°),  अस्,  आ,  अम्,  struck by another, 
assailed,  attacked.
—पराह्ण (°र-अह्°),  अस्,  m.
the afternoon,  the latter part of the day
 (the
word is also spelt पराह्न।)
—परेतर (°र-इत्°), 
अस्,  आ,  अम्,  other than hostile,  faithful,  friendly.
—परे-द्यवि or परे-द्युस्,  ind. on the next day, 
to-morrow.
—परे-प्राण,  अस्,  आ,  अम्,  of higher
value than life,  more precious than life.
—परेश
(°र-ईश),  अस्,  m. ‘the supreme or highest lord, ’ an
epithet of Brahmā
 of Viṣṇu.
—परेष्टि (°र-
इष्°),  इस्,  m. ‘having the highest worship (?), ’ an
epithet of Brahmā.
—परैधित (°र-एध्°),  अस्, 
आ,  अम्,  nourished by a stranger,  maintained by
others
 (अस्),  m. a servant
 the Koïl or Indian
cuckoo.
—परोढा (°र-ऊढा),  f. the wife of
another.
—परोत्कर्ष (°र-उत्°),  अस्,  m. another's
superiority.
—परोदित (°र-उद्°),  अस्,  आ,  अम्,  ut-
tered by an enemy,  &c.
 (अम्),  n. clamour,  menace.
—परोपकार (°र-उप्°),  अस्,  m. the assisting others, 
doing good to another,  beneficence,  benevolence, 
charity.
—परोपकारिन् (°र-उप्°),  ई,  इणी,  इ,  assisting
others,  supporting others,  beneficent,  charitable,  kind
to others.
—परोपकारैकरस (°र-एक्°),  अस्,  आ, 
अम्,  wholly devoted to the service of another
 (आ), 
f. a wife wholly devoted to her husband.
—परोप-
कृत (°र-उप्°),  अस्,  आ,  अम्,  helped or befriended by
another
 brought by another.
—परोपजाप (°र-
उप्°),  अस्,  m. the dissension of enemies,  causing
dissension among enemies.
—परोपदेश (°र-
उप्°),  अस्,  m. giving advice to others,  counselling
others,  admonishing or instructing another,  the in-
struction of others.
—परोपरुद्ध (°र-उप्°), 
अस्,  आ,  अम्,  besieged by an enemy,  blockaded,  in-
vested.

 पर
 (at the end of comps.) sometimes to be
translated by ‘another word,  another equivalent ex-
pression, ’ e. g. जीव-शब्दो महत्-परः,  the word
जीव is an equivalent expression or another word for
महत्।

Macdonell

English

 पर pár-a,  a.
  [leading beyond: √ 2. pṛ],  〈1.〉 🞄of place
 farther,  than (ab.)
 remoter,  ulterior
 🞄opposite (shore)
 next (life)
 〈2.〉 of 🞄time: past,  previous,  previous
 future,  subsequent
 🞄following (ab.)
 latest,  extreme (age),  high 🞄(time)
 〈3.〉 of amount: exceeding,  more than 🞄(ab.,  —°)
 remaining over
 〈4.〉 of sequence: 🞄following,  coming next after (ab.,  —°)
 repeated: 🞄each,  successive
 〈5.〉 of degree: superior,  🞄higher,  better,  worse,  than (ab.
 rarely 🞄—°)
 supreme,  pre-eminent,  best
 utmost,  🞄deepest,  greatest
 〈6.〉 of range
 transcending 🞄(ab.)
 〈7.〉 of relation: other
 alien,  strange,  🞄hostile
 different,  from (ab.)
 m.
  descendant
 🞄stranger
 adversary,  foe,  enemy
 universal 🞄soul,  the Absolute
 n.
  remotest distance
 🞄height,  summit,  acme
 supreme bliss
 extreme 🞄limit (—°)
 further or wider meaning 🞄of a word (—°,  a.
  synonymous with)
 chief 🞄aim,  main thing: —°,  a.
  having — as the main 🞄thing = intent on,  absorbed in,  deeply affected 🞄with,  mainly consisting in,  chiefly meant for,  🞄altogether based on
 -m,  ad. afterwards,  🞄subsequently
 beyond,  after (ab.)
 highly,  🞄excessively
 completely
 at the most
 nothing 🞄but,  only
 however,  but
 ataḥ param,  🞄beyond that
 after that
 next
 hereafter
 🞄still further
 itaḥ param,  henceforth
 tataḥ 🞄or tataś ca —,  id.
 thereupon
 na‿asmāt param,  no more of that,  enough
 na paramapi,  not only — but also
 na param — yāvat,  🞄not only — but even
 yadi param,  if at all,  🞄perhaps
 paraṃ tu,  however,  but
 🞄paraṃ na-api na,  not only not — but also not.

Benfey

English

 पर पर,  i. e. perhaps अप + र,  or
1. पृ + अ, 
 I. adj.
 ,  f.
  रा।
 1. Distant.
 2.
Opposite,  ulterior,  Rām.  1,  11,  19
Gorr.
 3. Being beyond,  Man.  7,  158.
 4. Exceeding,  MBh. 1,  7975
 left or
remaining,  Kathās. 39,  16.
 5. Highest, 
longest,  Bhāg. P. 3,  11,  12.
 6. Ancient, 
Man.  9,  99.
 7. Pre-eminent,  superior, 
higher,  Man.  2,  83.
 8. Distinguished, 
greatest,  Man.  1,  106.
 9. Intent,  Rām. 
5,  24,  13.
 10. Subsequent,  following, 
Man.  3,  37.
 11. Different,  Prab. 114,  8
other,  Rām.  6,  9,  12.
 12. Inimical, 
enemy,  Man.  7,  94.
 II. परम्,  adv.
 1. With abl., 
 a. Beyond,  Ragh. 1,  17.
 b. After,  Man.  2,  122.
 2. With pre-
ceding अतस्, 
 a. Further from hence, 
Nal. 9,  23.
 b. After that,  Man.  8,  129.
 c. Next,  9,  56.
 3. Excessively,  Rām. 
6,  5,  14.
 4. Completely,  Mālav. 4, 
19.
 5. Rather,  MBh. 13,  4857.
 6.
Most willingly,  Böhtl. Ind. Spr. 406.
 7. At the most,  993.
 8. With pre-
ceding यदि,  Perhaps,  Kathās. 42,  19.
 9. Only,  40,  8.
 10. But,  Pañc. 243,  14.
 III. परेण, 
 1. with acc. Beyond
 प-
रेणास्मान् परैहि,  Pass by us,  MBh. 1, 
8414.
 2. Afterwards,  Man.  8,  30.
 3.
With abl. After,  MBh. 12,  842.
 IV.
परे,  adv. Afterwards,  12,  2880.
 V. m.
 
and n.
  The universal soul,  Bhag. 3,  19.
 VI. n.
  Culmen,  highest degree,  MBh.
1,  2025.
 VII. m.
 
 1. A descendant, 
Pañc. iii. d. 216.
 2. A proper name.
 3. The name of the palace of Mitra-
vindā,  Hariv. 8986.
 VIII. f.
  रा,  The
name of a river.
 IX. When latter
part of a comp. it implies often, 
 1.
Intent on,  e. g.
शौच-,  adj.
  Intent on
purity,  Man.  3,  192.
 2. Absorbed in, 
e. g.
चिन्ता-,  adj.
  Thoughtful.
 3. Af-
fected with,  e. g.
करुणा-,  adj.
  Com-
passionate.
 -- Comp.
  तत्पर,  i. e.
तद्-, 
1. subsequent to that. 2. intent only
on that. 3. completely devoted to.
दैव-,  m.
  a fatalist,  Kām.  Nītis,  9,  36.
मान-,  adj.
 ,  f.
  रा,  arrogant,  proud, 
Śiś. 9,  57.
विग्रह-,  adj.
  fighting, 
Pañc. 117,  9. -- Cf.  πέραν,  πέρην,  πέρα,  πέρηθεν,  περαίτερος, 
etc.,  περαῖος,  πέρας,  πεῖρας,  ἄπειρος,  ἀπείρεσιος, 
etc.
 Lat.
perendie,  i. e. pere-m + die
 see also
पृ।

Hindi

अन्य

Apte Hindi

Hindi

परम्
नपुं*
   - "पृ* + अप्,  कर्तरि अच् वा"
मोक्ष

परम्
अपा* - "पृ* + अप्,  कर्तरि अच् वा"
"परे,  अधिक,  में से"

परम्
अपा* - "पृ* + अप्,  कर्तरि अच् वा"
के पश्चात्

परम्
नपुं*
   - "पृ* + अप्,  कर्तरि अच् वा"
"उस पर,  उसके बाद"

परम्
नपुं*
   - "पृ* + अप्,  कर्तरि अच् वा"
"परंतु,  लोभी "

परम्
नपुं*
   - "पृ* + अप्,  कर्तरि अच् वा"
अन्यथा

परम्
नपुं*
   - "पृ* + अप्,  कर्तरि अच् वा"
"ऊँची मात्रा में ,  अधिकता के साथ,  अत्यधिक,  पूरी तरह से,  सर्वथा "

परम्
नपुं*
   - "पृ* + अप्,  कर्तरि अच् वा"
अत्यंत

पर
वि* - "पृ+अप्,  अच् वा"
दूसरा

पर
वि* - -
दूर का

पर
वि* - -
इसके बाद का

पर
वि* - -
उच्चतर श्रेष्ठ

पर
वि* - -
"उच्चतम्,  प्रमुख"

पर
वि* - -
 विदेशी

पर
वि* - -
प्रतिकूल

पर
वि* - -
अन्तिम

परः
पुं*
  - -
दूसरा

परः
पुं*
  - -
शत्रु

परः
पुं*
  - -
सर्वशक्तिमान

परम्
नपुं*
   - -
उच्चतम बिन्दु

परम्
नपुं*
   - -
परमात्मा

परम्
नपुं*
   - -
मोक्ष

परम्
नपुं*
   - -
शब्द का गौण अर्थ

परम्
नपुं*
   - -
"भावी लोक,  इससे परे की दुनिया"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

पर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶತ್ರು/ಹಗೆ/ವೈರಿ
निष्पत्तिः - > पॄ (पालनपूरणयोः) "अच्" (३-१-१३४)
व्युत्पत्तिः - > पिपर्ति रोषम्
प्रयोगाः - > "न समयपरिरक्षणं क्षमं ते निकृतिपरेषु परेषु भूरिधाम्नः",  "उत्तिष्ठमानस्तु परो नोपेक्ष्यः पथ्यमिच्छता"
उल्लेखाः - > किरा० १-४५,  माघ० २-१०
पर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬ್ರಹ್ಮನ ಆಯುಸ್ಸು
विस्तारः - > 360 ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆದರೆ ಬ್ರಹ್ಮನ ಒಂದು ವರ್ಷ. ಅಂತಹ ನೂರು ವರ್ಷಗಳು ಬ್ರಹ್ಮನ ಆಯುಸ್ಸು. ಇದಕ್ಕೆ "ಪರ" ಎಂದು ಹೆಸರು. त्रीणि कल्पशतानि स्युः तथा षष्टिर्द्विजोत्तमाः। ब्रह्मणः कथितं वर्षं पराख्यं तच्च तत्पदम् कूर्मपु०
पर
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಅನ್ಯ/ಇತರ/ಬೇರೆಯವನು
प्रयोगाः - > "परस्य मर्माविधमुज्झतां निजं द्विजिह्वतादोषमजिह्मयामिभिः"
उल्लेखाः - > माघ० १-६३
पर
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ/ಉತ್ತಮವಾದ/ಉತ್ಕೃಷ್ಟವಾದ
प्रयोगाः - > "अलभत परां बुद्धिं षष्ठे दिने नवयौवनं स किल सकलं शास्त्रं शस्त्रं विवेद विभुर्यथा"
उल्लेखाः - > कुमा० ११-५०
पर
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ದೂರದ/ದೂರದಲ್ಲಿರುವ
पर
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಅದರ ಮುಂದಿನ/ಅದರ ಆಚೆ ಇರುವ
प्रयोगाः - > "अरेरनन्तरं मित्रमुदासीनं तयोः परम्"
उल्लेखाः - > मनु० ७-१५८
पर
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಮುಂದಿನ/ಅನಂತರದ
प्रयोगाः - > "रम्यां रघुप्रतिनिधिः स नवोपकार्यां बाल्यात्परामिव दशां मदनोऽध्युवास"
उल्लेखाः - > रघु० ५-६३
पर
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ದೊಡ್ಡದಾದ/ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹಿರಿಯದಾದ/ಸರ್ವಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ
प्रयोगाः - > "परतोऽपि परश्चासि विधाता वेधसामपि"
उल्लेखाः - > कुमा० २-१४
पर
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಹೆಚ್ಚಿನದಾದ/ಮಿಗಿಲಾದ
प्रयोगाः - > "इन्द्रियाणि पराण्याहुरिन्द्रियेभ्यः परं मनः। मनसस्तु परा बुद्धिः यो बुद्धेः परतस्तु सः",  "इन्द्रियेभ्यः परा ह्यर्थाः अर्थेभ्यश्च परं मनः। मनसस्तु परा बुद्धिः बुद्धेरात्मा महान् परः। पुरुषान्न परं किञ्चित् सा काष्ठा सा परा गतिः"
उल्लेखाः - > गीता० ३-४२,  कठ०
पर
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಅಧಿಕವಾದ/ಹೆಚ್ಚಾದ
प्रयोगाः - > "तदद्य ते वन्यफलाशिनः परं परैति कार्श्यं यशसा समं वपुः"
उल्लेखाः - > किरा० १-३९
पर
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > (ಸಮಾಸದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ) ಆಸಕ್ತನಾದ/ತತ್ಪರನಾದ/ಶ್ರದ್ಧೆಯುಳ್ಳ
प्रयोगाः - > "सेवापराश्शिवसुरेशकृशानुधर्मरक्षोऽम्बुनाथपवमानधनाधिनाथाः",  "इत्याप्रसादादस्यास्त्वं परिचर्यापरो भव"
उल्लेखाः - > ,  रघु० १-९१
पर
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬ್ರಹ್ಮ/ಪರಮಾತ್ಮ
पर
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಾಮಾನ್ಯವೆಂಬ ಪದಾರ್ಥದ ಎರಡು ಭೇದಗಳಲ್ಲೊಂದು
प्रयोगाः - > "सामान्यं द्विविधं प्रोक्तं परं चापरमेव च"
उल्लेखाः - > भाषाप०
विस्तारः - > ಪರ ಮತ್ತು ಅಪರ ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವು ಎರಡು ವಿಧ. ಪರವು ಅಧಿಕ ದೇಶವೃತ್ತಿ (ವ್ಯಾಪಕ). ಅಪರವು ನ್ಯೂನದೇಶವೃತ್ತಿ (ವ್ಯಾಪ್ಯ)
पर
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮೋಕ್ಷ/ಮುಕ್ತಿ
पर
पदविभागः - > अव्यय
कन्नडार्थः - > ಅನಂತರ/ಬಳಿಕ/ಮುಂದೆ
प्रयोगाः - > "भाग्यायत्तमतः परं न खलु तद्वाच्यं वधूबन्धुभिः",  "मत्परं दुर्लभं मत्वा नूनमावर्जितं मया"
उल्लेखाः - > शाकु० ४-१६,  रघु० १-६७
पर
पदविभागः - > अव्यय
कन्नडार्थः - > ಅತ್ಯಂತವಾಗಿ/ಬಹಳವಾಗಿ
प्रयोगाः - > "अन्वर्थसञ्ज्ञैव परं त्रिमार्गगा ययावसङ्ख्यैः पथिभिश्चमूरसौ"
उल्लेखाः - > माघ० १२-२३
पर
पदविभागः - > अव्यय
कन्नडार्थः - > ಆದರೆ
पर
पदविभागः - > अव्यय
कन्नडार्थः - > ಬೇರೆ ರೀತಿಯಾಗಿ
पर
पदविभागः - > अव्यय
कन्नडार्थः - > ಅಧಿಕವಾಗಿ/ಹೆಚ್ಚಾಗಿ/ಮೀರಿ
प्रयोगाः - > "रेखामात्रमपि क्षुण्णादामनोर्वर्त्मनः परम्"
उल्लेखाः - > रघु० १-१७

Bopp

Latin

 पर (ut videtur,  ex अपर abjecto अ initiali)
1) alius. H. 4. 3.
2) remotior,  ulterior,  posterior. DR. 2. 8. (v. परम्).
3) eximius,  praecipuus,  altus,  altissimus,  summus. H. 4.
22. N. 21. 20. BH. 5. 16. -- In construct. cum ablat.
Comparativi vim habet. M. 50. BH. 3. 42. De पर n. exi-
mium,  praecipuum in fine compositorum v. gr. 666.
N. 2. 2. 3. 12. 78. 80. BH. 18. 52.
4) hostis. IN. 5. 59. N.
12. 30. DR. 6. 29. (Cum accus. परम् convenit lat. pe-
ren in vocibus peren-die,  peren-dinus,  peren-dinatio
huc etiam cum Pottio,  II. 230.,  traxerim par aequalis, 
quasi alter
 germ. vet. fer procul (v. पार et पारदेश्य)
angl. far
 goth. fairra id.,  fortasse per assimil. e fairna
quod ab Adv. परम् deduci posset,  mutato m in n,  adjecto
a sicut in acc. pronom. (ut thana = तम्,  τόν)
 fairnjis, 
Them. fairnja vetus
 nostrum fern
 germ. vet. furiro
prior,  furist primus
 lat. prior ejectâ vocali mediâ
 pri-
mus = परम q. v.
 gr. πϱίν,  dor. πϱάν.) Huc etiam
trahi posset slav. praep. insep. ПϱЕ pre trans,  e. c. pre-
idû transibo,  pre-voditi traducere. V. पार,  पुरस्,  पूर्व, 
प्र.

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 para,  adv. pareṇa,  see this.

Indian Epigraphical Glossary

English

 Para,  abbreviation of a modified form of Purohita (Ep. Ind., 
Vol. XXXIV,  p. 143).

 para (LL),  possibly,  the chief.

Lanman

English

 pára [525^4],  a.
	—1. far,  distant,  more distant, 
 further off,  86^4
	—2. following, 
later,  future
	—3. being beyond,  surpassing, 
 summus
 chief,  68^7
 best,  36^10
 utmost, 
 1^13
 greatest,  44^17
 highest,  103^11
at end of cpds [1302b],  having…as chief
thing,  given over to…,  devoted to…
	—4. a. and subst. other,  64^13
 eka…para, 
the one…the other,  53^19
 another,  30^22
strange,  hostile
 stranger,  24^6
 foe,  29^10, 
37^19. [√2pṛ,  ‘bring across’
 cf. πέρᾱ, 
‘beyond’
 Lat. peren-die,  ‘the day after, ’
i. e. ‘day after to-morrow’
 Eng. far and
fore.]

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 पर 5. परम् gut,  so soll es sein (als Antwort),  Divyāvad. 293,  16
 294,  24
 295,  27.

 पर m. °Ufer,  S I,  193,  5 v.u. (Ko.).

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  परम,  पर,  अत्यन्त
adjective
 
सीमानं यावत्।
 "चन्द्रः पौर्णिमायाः रात्रौ परमे उत्कर्षे गच्छति।"

Synonyms:
  पर
adjective
 
स्वस्य कुटुम्बात् समाजात् वा बहिस्थः।
 "सः परेषां जनानां साहाय्यं करोति।"

Synonyms:
  अन्य,  इतर,  पर,  अपर,  अन्यदीय,  अन्यतर,  परकीय,  व्यतिरिक्त
adjective
 
प्रकृतात् द्वितीयः।
 "वर्धमानया जनसंख्यया सह अन्याः समस्याः उद्भवन्ति।"

Synonyms:
  अन्य,  अपर,  एकतर,  पर,  इतर
adjective
 
कश्चित् भिन्नः।
 "मया सह अन्ये अपि जनाः सन्ति।"

Sanskrit Tibetan

Tibetan

skyes mchog
१) परम २) पर / +पुरुष ३) पुङ्गव ४) पुरुषोत्तम ५) प्रधानपुरुष

mchog
१) अग्र २) ३) अलम् ४) उत्कृष्ट ५) उत्तम ६) उत्तर ७) उपम ८) ° तम ९) दिव्य १०) पर ११) परम १२) परमता १३) प्र ° १४) प्रधान १५) प्रवर १६) प्रवृद्ध १७) प्रष्ठ १८) महत् १९) वदतांवर २०) वर २१) वराग्र २२) विशिष्ट २३) श्रेयस् २४) श्रेष्ठ २५) सत् २६) सार २७) सु ° २८)

mchog tu
१) अग्र २) अत्यन्त ३) उत्तम ४) पर ५) परम ६) प्र ° ७) विशिष्ट ८)

mchog tu rab tu
पर

lhur len
१) तात्पर्य २) पर

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
षण्ढे वर्षवरः शत्रौ प्रतिपक्षः परो रिपुः ।
शात्रवः प्रत्यवस्थाता प्रत्यनीकोभियात्यरी ॥ ७२८ ॥
दस्युः सपत्नोऽसहनो विपक्षो द्वेषी द्विषन्वैर्यहितो जिघांसुः ।
दुर्हृत्परेः पन्थकपन्थिनौ द्विट्प्रत्यर्थ्यमित्रावभिमात्यराती ॥ ७२९ ॥
-wordlist-
 
षण्ढ (पुं),  वर्षवर (पुं),  शत्रु (पुं),  प्रतिपक्ष (पुं),  पर (पुं),  रिपु (पुं),  शात्रव (पुं),  प्रत्यवस्थातृ (पुं),  प्रत्यनीक (पुं),  अभियाति (पुं),  अरि (पुं),  दस्यु (पुं),  सपत्न (पुं),  असहन (पुं),  विपक्ष (पुं),  द्वेषिन् (पुं),  द्विषन् (पुं),  वैरिन् (पुं),  अहित (पुं),  जिघांसु (पुं),  दुर्हृद् (पुं),  परिपन्थक (पुं),  परिपन्थिन् (पुं),  द्विष् (पुं),  प्रत्यर्थिन् (पुं),  अमित्र (पुं),  अभिमाति (पुं),  अराति (पुं)

--source--
 
मुख्यं प्रकृष्टं प्रमुखं प्रबर्हं वर्यं वरेण्यं प्रवरं पुरोगम् ।
अनुत्तरं प्राग्रहरं प्रवेकं प्रधानमग्रेसरमुत्तमाग्रे ॥ १४३८ ॥
ग्रामण्यग्रण्यग्रिमजात्याग्र्यानुत्तमान्यनवरार्ध्यवरे ।
प्रेष्ठपरार्ध्यपराणि श्रेयसि तु श्रेष्ठसत्तमे पुष्कलवत् ॥ १४३९ ॥
-wordlist-
 
मुख्य (वा),  प्रकृष्ट (वा),  प्रमुख (वा),  प्रबर्ह (वा),  वर्य (वा),  वरेण्य (वा),  प्रवर (वा),  पुरोग (वा),  अनुत्तर (वा),  प्राग्रहर (वा),  प्रवेक (वा),  प्रधान (वा),  अग्रेसर (वा),  उत्तम (वा),  अग्र (वा),  ग्रामणी (वा),  अग्रणी (वा),  अग्रिम (वा),  जात्य (वा),  अग्र्य (वा),  अनुत्तम (वा),  अनवरार्ध्य (वा),  वर (पुंक्ली),  प्रष्ठ (वा),  परार्ध्य (वा),  पर (वा),  श्रेयस् (वा),  श्रेष्ठ (वा),  सत्तम (वा),  पुष्कल (वा)

--source--
 
नेदिष्ठमन्तिकतमं विप्रकृष्टपरे पुनः ।
दूरेऽतिदूरे दविष्ठं दवीयोऽथ सनातनम् ॥ १४५२ ॥
शाश्वतानश्वरे नित्यं ध्रुवं स्थेयस्त्वतिस्थिरम् ।
स्थास्नु स्थेष्ठं तत्कूटस्थं कालव्याप्येकरूपतः ॥ १४५३ ॥
-wordlist-
 
नेदिष्ठ (क्ली),  अन्तिकतम (क्ली),  विप्रकृष्ट (क्ली),  पर (क्ली),  दूर (क्ली),  अतिदूर (क्ली),  दविष्ठ (क्ली),  दवीयस् (क्ली),  सनातन (क्ली),  शाश्वत (क्ली),  अनश्वर (क्ली),  नित्य (क्ली),  ध्रुव (क्ली),  स्थेय (पुं),  अतिस्थिर (क्ली),  स्थास्नु (क्ली),  स्थेष्ठ (क्ली),  कूटस्थ (क्ली)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

अभियाति
अभियाति,  अराति,  अमित्र,  रिपु,  प्रतिपक्ष,  विपक्ष,  विरोधिन्,  अरि,  अहित,  असहन,  जिघांसु,  परिपन्थिन्,  पर,  असुहृद्,  प्रत्यर्थिन्,  पर्यवस्थातृ,  द्वेषिन्,  वैरिन्,  शात्रव,  शत्रु,  सपत्न,  भ्रातृव्य,  प्रत्यनीक,  द्विषत्
अभियातिररातिरमित्ररिपू, 
प्रतिपक्षविपक्षविरोध्यरयः ।
अहितोऽसहनश्च जिघांसुरिति, 
प्रथिताः परिपन्थिपरासुहृदः ॥ ४५५ ॥
प्रत्यर्थी पर्यवस्थाता द्वेषी वैरी च शात्रवः ।
शत्रुः सपत्नो भ्रातृव्यः प्रत्यनीको द्विषन्मतः ॥ ४५६ ॥
verse 2.1.1.455
page 0053

पर
पर,  पार
अर्वाक्कूलमपारं स्यात्परं पारमिति स्मृतम् ॥ ६६७ ॥
verse 3.1.1.667
page 0076

प्राग्र्य
प्राग्र्य,  प्राग्रहर,  प्रवेक,  अपर,  वर्य,  वरेण्य,  वर,  श्रेष्ठ,  प्रेष्ठ,  अनुत्तम,  मधुर,  मञ्जु,  प्रिय,  मञ्जुल,  हृद्य,  हारि,  मनोहर,  रुचिर,  कान्त,  पर,  सुन्दर,  सौम्य,  साधु,  वल्गु,  चारु,  सुषम,  वाम,  शुभ,  पेशल,  अग्र्य,  प्रधान,  प्रमुख,  पुरोग,  मुख्य,  परार्ध्य,  प्रवर,  प्रवर्ह,  अग्रेसर,  सत्तम,  उत्तम,  ग्रामण्य,  अग्रण्य
प्राग्र्यं प्राग्रहरं प्रवेकमपरं वर्यं वरेण्यं वरं, 
श्रेष्ठं प्रेष्ठमनुत्तमं च मधुरं मञ्जु प्रियं मञ्जुलम् ।
हृद्यं हारि मनोहरं च रुचिरं कान्तं परं सुन्दरं, 
सौम्यं साधु च वल्गु चारु सुषमं वामं शुभं पेशलम् ॥ ६८९ ॥
अग्र्यं प्रधानं प्रमुखं पुरोगं, 
मुख्यं परार्ध्यं प्रवरं प्रवर्हम् ।
अग्रेसरं सत्तममुत्तमं च, 
ग्रामण्यमग्रण्यमुदाहरन्ति ॥ ६९० ॥
verse 4.1.1.689
page 0080

Tamil

பர : வேறான,  மேலான,  சிரேஷ்டமான,  அதிகமான,  வெளியே,  தூரத்தில் உள்ள.

Mahabharata

English

Para,  an ancient king. § 6 (Anukram.): I,  1,  227 (in Sañjaya's enumeration).

Para(ḥ) = Śiva (1000 names^2).

Para(ṃ) = Śiva (1000 names^2).--Do.^2 = Vishṇu (1000 names).

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 परं,  क्ली,
   (पॄ + “ऋदोरप् ।” ३ । ३ । ५७ ।इति अप् ।) केवलम् । इति मेदिनी ॥
 मोक्षः ।यथा । कैवल्यममृतं परम् । इति मुक्तिपर्य्यायेरत्नावली ॥
 (ब्रह्म ब्रह्मा च । यदुक्तं श्रुतौ ।“द्वे ब्रह्मणी वेदितव्ये परञ्चापरमेव च ॥
”विष्णुः । यथा,  महाभारते । १३ । १४९ । २० ।“प्रभूतस्त्रिककुद्धाम पवित्रं मङ्गलं परम् ॥
”ब्रह्मण आयुः । यथा,  मार्कण्डेये । ४६ । ४२ ।“एवन्तु ब्रह्मणो वर्षमेकं वर्षशतन्तु तत् ।शतं हि तस्य वर्षाणां परमित्यभिधीयते ।पञ्चाशद्भिस्तथावर्षैः परार्द्धमिति कीर्त्त्यते ॥
”)

 परं,  [म्] व्य,
   नियोगः । क्षेपः । इति मेदिनी ॥

 परः,  पुं,
   (पॄ + अच् ।) शत्रुः । इत्यमरः ॥
 (यथा, रघुः । ७ । ६७ ।“इतः परानर्भकहार्य्यशस्त्रान्वैदर्भि ! पश्यानुमता मयासि ॥
”)ब्रह्मण आयुः । यथा,  --“कालसंख्यां समासेन पूर्व्वार्द्धद्वयकल्पिताम् ।स एव स्यात् परः कालस्तदन्ते परिपूज्यते ॥
निजेन तस्य मानेन चायुर्व्वर्षशतं स्मृतम् ।तत् पराख्यं तदर्द्धञ्च परार्द्धमभिधीयते ॥
”अपि च ।“त्रीणि कल्पशतानि स्युस्तथा षष्टिर्द्धिजोत्तमाः ।ब्रह्मणः कथितं वर्षं पराख्यं तच्च तत् पदम् ॥
”इति कौर्म्मे ५ अध्यायः ॥
(शिवः । यथा,  तत्रैव । १३ । १७ । ९७ ।“कपिलः कपिशः शुक्ल आयुश्चैव परोऽपरः ॥
”)

 परः,  त्रि,  श्रेष्ठः । (यथा,  आर्य्यासप्तशत्याम् । ३५५ ।“परमोहनाय मुक्तो निष्करुणोतरुणि ! तव कटाक्षोऽयम् ।विशिख इव कलितकर्णःप्रविशति हृदयं निःसरति ॥
”)अरिः । दूरः । अन्यः । उत्तरः । इति मेदिनी ॥
 * ॥
न्यायमते द्रव्यगुणकर्म्मवृत्तिसत्ता । इयं व्यापक-जातिः । यथा,  --“सामान्यं द्विविधं प्रोक्तं परञ्चापरमेव च ।द्रव्यादित्रिकवृत्तिस्तु सत्ता परतयोच्यते ॥
परभिन्ना तु या जातिः सैवापरतयोच्यते ।द्रव्यत्वादिकजातिस्तु परापरतयोच्यते ॥
व्यापकत्वात् परापि स्यात् व्याप्यत्वादपरापि च ॥
”इति भाषापरिच्छेदे । ८ -- ९ ॥
 * ॥
परान्नादिभक्षणादेः श्रीनाशकत्वं यथा,  --“परान्नञ्च परस्वञ्च परशय्या परस्त्रियः ।परवेश्मनि वासश्च शक्रादपि हरेच्छ्रियम् ॥
”इति गरुडपुराणम् ॥
 * ॥
श्रेष्ठवाचकपरशब्दप्रयोगाः । यथा,  --“अन्नदातुः शतगुणोऽमीष्टदेवः परः स्मृतः ।गुरुस्तस्माच्छतगुणो विद्यामन्त्रप्रदायकः ॥
अज्ञानतिमिराच्छन्नं ज्ञानदीपेन चक्षुषा ।यः सर्व्वार्थं दर्शयति तत्परः कोऽपि बान्धवः ॥
गुरुदत्तेन मन्त्रेण तपसेष्टसुरं लभेत् ।सर्व्वज्ञत्वं सर्व्वसिद्धिं तत्परः कोऽपि बान्धवः ॥
पितरं मातरं भार्य्यां गुरुपत्नीं गुरुं परम् ।यो न पुष्णाति कापट्यात् स महापातकी शिव ! ॥
नास्ति वेदात् परं शास्त्रंनहि कृष्णात् परः सुरः ।नास्ति गङ्गासमं तीर्थं न पुष्पं तुलसीपरम् ॥
क्षमावती भूपरा न पुत्त्रान्नास्ति परः प्रियः ।न च दैवात् परः शक्तो व्रतं नैकादशीं विना ॥
शालग्रामात् परो यन्त्रो न क्षेत्रं भारतात् परम् ।परं पुण्यस्थलानाञ्च पुण्यं वृन्दावनं यथा ॥
मोक्षदानां यथा काशी वैष्णवानां यथा शिवः ।न पार्व्वत्याः परा साध्वी न गणेशात् परो वशी ॥
न च विद्यासमो बन्धुर्नास्ति कश्चिद्गुरोः परः ॥
”इति ब्रह्मवैवर्त्तपुराणे गणपतिखण्डे ४४ अध्यायः ॥

Capeller

German

 प॑र (Compar. प॑रतर) fernliegend (in Raum
und Zeit),  jenseitig,  dortig,  fremd
 verschieden
von (Abl.)
 vergangen,  früher
zukünftig,  später,  folgend (in Zeit und
Reihe,  kommend nach,  hinausgehend
über,  mehr als,  besser,  schlimmer als
(Abl.,  selten —°)
 auch superl. der
späteste,  äußerste,  beste,  schlimmste.
m.
  ein anderer,  ein Fremder,  Feind
der höchste Gott,  die Allseele (ph.),  Mannsname. n.
  die äußerste Ferne, 
höchste Spitze
 Vollendung,  Erlösung
(ph.)
 adj. —° etwas als höchstes o.
äußerstes habend,  ganz aufgehend in, 
bedacht auf,  bestehen in,  dienend zu.
परम् adv. darauf,  später (oft nach अतस्, 
इतस्,  ततस् w. s.)
 hinaus über,  jenseits, 
nach (nach Abl.),  höchst,  höchstens.
नास्मात्परम् nicht mehr davon,  genug!
परं (किं) तु dennoch,  gleichwol. न—
परम् nicht—sondern,  न परम्—अपि o. यावत् nicht nur—sondern auch. यदि
परम् wenn überhaupt,  jedoch,  allein. 

Grassman

German

 pára,  pron. [weder von ápa noch von par abstammend,  sondern zunāchst mit den Präp. párā,  pári,  prá,  purás verwandt],  1〉 entfernter,  ferner mit dem Gegensatze ántara
 2〉 ferner oder höher gelegen mit dem Gegensatze ávara,  úpara ({164, 12}
 {128, 3}) und zwar in dem Sinne,  dass pára das himmlische,  ávara oder úpara das irdische (im örtlichen Sinne) bezeichnen
 3〉 fernst,  äusserst
 4〉 der vordere,  voranstehende,  erste (einer Reihe) mit dem Gegensatze ávara
 5〉 der frühere (zeitlich),  mit dem Gegensatze ávara
 6〉 der äusserste,  höchste,  trefflichste,  beste (urspr. der äusserste)
 7〉 substantivisch als m. gebraucht: Feind (eigentlich der Fremde)
 8〉 substantivisch als n.,  der obere Raum,  Himmelsraum
 9〉 Loc. -é als Adverb fernerhin,  künftig,  Gegensatz adyá,  śvás.
-as 1〉 {504, 2}
 ripús {232, 8}. — 2〉 {914, 17}(?). — 3〉 ántas pṛthivyā́s {164, 35}.
-am [m.] ántam pṛthivyā́s {164, 34}
 ántam mahimnás {615, 2}
 pánthām {844, 1}. — 4〉 dáṃṣṭram {913, 3}. — 6〉 kétam {33, 1}
 ásum {140, 8}.
-am [n.] 2〉 dádhati putrás ávaram páram pitúr nā́ma tṛtī́yam ádhi rocané divás {155, 3}
 rájasas 〰 {168, 6}. — 4〉 tád {946, 7}(?) (duroṇé).
-eṇa 8〉 avás 〰 parás enā́‿ávareṇa {164, 17}. _{164, 18}.
-asmāt 2〉 samudrā́t {522, 7}. [Page780]
-asya 1〉 áraruṣas {252, 2}
 aryás {456, 3}
 {941, 5}. — 6〉 pitúr {834, 7}.
-asmin 6〉 dhā́man ṛtásya {43, 9}.
-e [L.] 2〉 árdhe {164, 12}. — 5〉 yugé {166, 13} (ohne Gegensatz).
-é 9〉 {670, 17}.
-e [N. pl. m.] 4〉 {321, 8}
 ubháyās amítrās {203, 8}.
-āsas [dass.] 5〉 pitáras {298, 16}
 {841, 1}.
-āṇi 5〉 {272, 1} (o. Gegensatz)
 {462, 6}. — 6〉 nā́māni {831, 2}.
-ā [n.] 3〉 {167, 4}.
-ais 5〉 pitṛ́bhis {841, 10} (neben pū́rvais).
-eṣām 7〉 sénā {929, 14}. 〰 manyúm {954, 6}.
-eṣu 2〉 sā́nuṣu {128, 3}. — 5〉 {882, 7}. — 6〉 vratéṣu {288, 5}
 {940, 2}.
-ām 3〉 parāvátam {971, 4}.
-asyās [Ab.] 3〉 saṃvátas {684, 15}
 parāvátas {1006, 2}
 {1013, 2}.
-asyās [G.] 5〉 te (uṣásas) {881, 4}.
-ās [A. pl. f.] 3〉 parāvátas {884, 11}.
-atare [Lo.] 5〉 áhan {921, 1}.

Burnouf

French

 पर पर a. autre.
		 Antérieur [selon le temps]
postérieur [selon l'espace].
		 Ultérieur,  plus éloigné.
		 Qui
dépasse,  excessif,  extrême.
		 Suprême: परा गति la voie qui
conduit au ciel ou à Brahmā
		 puissant
 plus fort,  avec l'ab.
Oppose,  adverse
 étranger
 ennemi.
		 À la fin des composés
possessifs: regardant comme chose principale: चिन्तापर livré
à la méditation.  -- S. n.
  la béatitude suprême
		 l'Etre
suprême.
परकीय a. autre
 d'autrui. -- S. f.
  la femme ou la maîtresse
d'un autre.
परक्रम m.
  redoublement de la seconde consonne,  tg.
परक्षेत्र n.
  [m à m.
  le champ d'autrui] la femme d'autrui.
परग्रन्थि m.
  nom d'une période grammaticale.
परचित्लज्ञान n.
  la connaissance des pensées des autres, 
Bd.
परछन्द a. dépendant de la volonté d'autrui.
परजात a. né pour autrui,  dépendant,  sujet
		 nourri ou
adopté par un autre.
परजित a. (जि) conquis,  soumis.
		 Nourri par un
étranger.
परञ्ज m.
  (ac. de पर
 जि) épée,  glaive
		 lame ou
tranchant.
		 Ecume
		 presse à huile. -- F. son des instruments dans
un concert. -- N. le glaive d'Indra.
परञ्जन m.
  (जि) surn.  de Varuṇa.
परञ्जय m.
  (जि) mms.
परतन्त्र a. dépendant de la volonté d'autrui.
परतस् adv. (sfx. तस्) au delà,  ab.
		 par le dernier, 
par la fin. 
परत्र adv. (sfx. त्र) ailleurs
		 dans l'autre monde
[opposé à इह].
परधर्म m.
  la loi ou la condition d'autrui.
परद्वेषिन् a. (द्विष्) hostile,  malveillant.
परन्लप a. (तप्) destructeur des ennemis.
परपाकनिवृत्त (पच्
 नि
 वृत्) a. qui prépare ses
aliments sans observer les pratiques expiatoires.
परपाकरल a. qui observe ces cérémonies.
परपाकरुचि a. parasite.
परपिण्डाद a. (पिण्ड
 अद्) mms.
परपुरुष m.
  le Principe masculin suprême.
परपुष्ट a. (पुष्) nourri par autrui. -- S. m.
  coucou.
-- S. f.
  courtisane
		 plante parasite.
परपूर्वा f.
  femme autrefois mariée.
परप्रतिनप्तृ m.
  fils de l'arrière petit fils.
परप्रपौत्र m.
  mms.
परभृत् m.
  (भृ) corneille [qui nourrit le coucou].
परभृत a. nourri par autrui. -- S. m.
  coucou.
परम् (ac. de पर) au delà,  plus loin
		 ensuite.
अतस् परम् plus loin
 désormais,  dans l'avenir
 परम्
मुहूर्लात् en moins d'un moment,  lout de suite
 परं तु ou
परन्तु mais.
परम a. (sfx. म) suprême
 excellent
 le meilleur
principal.
		 À la fin des composés,  cf.  पर।
		 परमम्
certes,  oui.
परमर्षि m.
  (ऋषि) Grand-rishi.
परमहंस m.
  dévot qui s'applique à mêditer sur le
principe suprême nommé हंस।
परमागति f.
  la voie suprême,  cf.  पर।
परमाणु m.
  (अणु) l'atome primordial et simple.
		 La
moitié de l'अणु ou 0'', 0000133...
परमाणुङ्गक m.
  (गम्
 sfx. क) surn.  de Viṣṇu
अणोऋ अणीयस्।
परमात्मन् m.
  l'Ame suprême.
परमान्न n.
  l'aliment divin,  l'oblation de riz-au-lait
sucrê.
परमार्थ m.
  (अर्थ) la chose suprême,  la vérité.
परमार्थतस् adv. en vérité,  réellement.
		 Avec diligence
avec soin [en s'appliquant à son affaire].
परमार्हत m.
  l'arhat suprême,  Bd.
परमिक a. (sfx. इक) suprême,  principal,  premier,  grand, 
élevé.
परमृत्यु m.
  (मृ) corneille [qui ne meurt que par le fait
d'autrui].
परमेश्वर m.
  (ईश्वर) roi suzerain. 
		 Surn.  de Śiva.
परमेष्ठिन् m.
  (स्था
 sfx. इन्) le Très Haut, 
c-à-d. Brahmā.
		 Une des 21 विराट्स् de la gāyatrī.
परम्पद n.
  le séjour suprême.
परम्पर a. successif,  traditionnel,  qui va de l'un à l'autre.
-- S. m.
  esp. d'antilope. -- S. f.
  परम्परा continuité, 
succession,  ordre,  méthode.
		 Race,  lignée.
		 Qqf.  lutte mutuelle, 
combat,  meurtre.
परम्पराक n.
  le sacrifice traditionnel,  l'immolation des
victimes.
परम्पराप्राप्त a. transmis ou reçu par tradition. 
परम्परिण a. (sfx. ईन) qui a des successeurs
traditionnel.
पररुह् m.
  eclipta prostrata,  bot.
परलोक m.
  l'autre monde.
परवत् a. (sfx. वत्) dépendant d'autrui.
परवत्ता f.
  (sfx. ता) dépendance.
परवश a. soumis au pouvoir d'autrui,  dépendant,  sujet.
परवाणि m.
  juge,  gouverneur.
		 Année.
		 Le paon de
Kārttikeya.
परविर m.
  ennemi,  adversaire.
परव्रत a. fidèle à ses vœux,  pieux.
परवस् adv. après-demain. 
परसज्ञक m.
  (स। ज्ञा) l'intelligence.
परस्तात् adv. (sfx. स्तात्) au delà,  g.
परस्पर a. mutuel,  réciproque.
परस्मैपद n.
  (पद्) la voix active,  tg.

Stchoupak

French

 पर-
 a. (flex. pronom.  en partie) loin,  différent 
 éloigné,  écarté
 
 étranger,  hostile 
 passé,  précédent,  vieux,  ancien 
 qui suit, 
postérieur,  futur,  dernier,  extrême 
 qui dépasse (abl.) 
 pire (abl.) 
meilleur,  excellent 
 m.
  autre,  étranger,  ennemi 
 esprit suprême,  Absolu 
 n.
 
d'un prince 
 nt. distance extrême,  point le plus éloigné,  le plus haut
degré (not. ifc.) 
 occupation principale 
 a. ifc. qui s'occupe surtout de, 
livré à,  consistant en,  plein de 
 -अम् v. s. v. 
 -ए plus tard,  dans
l'avenir 
 -एण a près,  au delà (acc.) 
 plus tard,  après (abl. gén. ) 
-तर- compar. supérieur à (-तस्) 
 -ता- f.
  -त्व- nt. fait
d'être loin,  postérieur,  étranger,  etc. 
 -सात्-कृ- donner en mariage
(une jeune fille).
°कथा- f.
  pl.
  discours concernant un autre.
°कर-गत- a. v. tombé dans les mains d'un autre.
°कलत्र- nt. femme d'autrui.
°कार्य- nt. affaire concernant un autre.
°कृत्य- nt. = {%°kārya- 
 %} a. occupé avec un autre 
 qui appartient au
parti contraire 
 °कृत्य-पक्ष- m.
  parti contraire.
°क्राथिन्- m.
  n.
  d'un guerrier Kuru.
°क्षेत्र- nt. champ d'un autre,  femme d'autrui.
°गत- a. v. qui a rapport à un autre,  qui est avec un autre.
°गुण- a. qui profite à un autre,  qui fait le bien de l'ennemi 
°गुण-ग्राहिन्- qui reconnaît les qualités des autres.
°गेह-वास- m.
  séjour dans une maison étrangère.
°ग्लानि- f.
  assujettissement d'un ennemi.
°चक्र- nt. armée ennemie 
 °चक्र-सूदन- m.
  destructeur de
l'armée ennemie.
°च्छन्द- m.
  volonté d'un autre.
°ज- a. venant d'un ennemi.
°जन- m.
  autre personne,  étranger 
 (coll.) étrangers.
°तङ्गण- m.
  pl.
  n.
  d'un peuple.
°तन्त्र- a. dépendant d'autrui,  qui obéit à un autre 
 -ई-कृत-
a. v. assujetti,  subjugué par un autre 
 vendu,  cédé.
°तोषयितृ- ag. qui fait du bien aux autres.
°दार- m.
  sg. et pl.
  femme ou femmes d'autrui 
 °दार-परिग्रह-
°दारिन्- a. qui prend la femme d'un autre.
°दुःख- nt. chagrin d'un autre.
°दूषण- m.
  paix (achetée avec la totalité des produits d'un pays).
°देश- m.
  autre pays,  pays étranger.
°दोष-ज्ञ- ag. qui connaît les fautes d'un autre.
°द्रव्य- nt. biens d'un autre 
 द्रव्यापहारक- a. qui vole la
propriété d'un autre.
°द्रोह- m.
  hostilité contre son prochain 
 °द्रोह-कर्म-धी- a. qui
offense son prochain par l'action et par la pensée.
°धनास्वादन-सुख- nt. fait de vivre luxueusement aux frais d'un
autre.
°धर्म- m.
  devoir,  affaire d'un autre 
 devoirs d'une autre caste.
°पक्ष- m.
  parti ennemi.
°पत्नी- f.
  femme d'autrui,  femme d'un étranger 
 °परिग्रह- m.
  id.
°परिभव- m.
  injure subie par d'autres.
°परिवाद- m.
  fait d'offenser les autres.
°पाक- m.
  nourriture d'autrui.
°पुरं-जय- a. qui conquiert les villes ennemies.
°पुरुष- m.
  mari d'une autre femme 
 °पूरुष- id.
°पुष्ट- a. v. nourri par d'autres 
 m.
  coucou indien 
 -आ- f.
  coucou
femelle 
 fille du roi de Kauśāmbi 
 -मय- -ई- a. qui est un vrai coucou.
°पूर्वा- f.
  femme qui a déjà eu un mari 
 °पूर्वा-पति- m.
  mari
d'une telle femme.
°पौरव-तन्तव- m.
  fils de Viśvāmitra.
°प्रयोजन- a. utile aux autres.
°बल- nt. armée ennemie.
°भाग- m.
  pouvoir supérieur,  excellence,  suprématie 
 excès, 
abondance 
 -ता- f.
  id.
°भाव- a. qui aime un autre.
°भूमि- f.
  pays étranger,  pays ennemi 
 °भूमि-स्थ- ag. qui est
dans un pays étranger ou ennemi.
°भृत्- ag. qui nourrit un autre 
 -अ- m.
  coucou indien 
 -आ- f.
 
coucou femelle 
 °भृतमय- -ई- a. qui consiste en des coucous 
°भृतिका- f.
  coucou femelle 
 °भृत्य- a. v. qui doit être nourri
par un autre 
 -ता- f.
  fait d'avoir à être nourri par un autre.
°भेदन- ag. qui détruit les ennemis.
°रमण- m.
  amant d'une femme mariée.
°लोक- m.
  autre monde,  au delà 
 °लोक-ग- a. °लोक-गत- a. v.
qui va à l'autre monde,  mourant,  mort 
 °लोक-वह- a. qui coule dans
l'autre monde (rivière) 
 °लोक-विधि- m.
  rite funéraire 
 °लोक-हस्त-
a. qui a en mains (qui est tout à fait sûr d'obtenir) l'autre monde.
°वर्ग- m.
  parti d'un autre,  parti adverse.
°वश- a. sujet à la volonté d'autrui,  dominé complètement par
(ifc.) 
 obéissant 
 °वश्य- id. 
 °वश्यता- f.
  sujétion à autrui 
°वश्यं कृ- °वशी-कृ- subjuguer.
°वाच्य- a. v. qui peut être blâmé par les autres 
 nt. faute, 
défaut d'un autre 
 -ता- f.
  fait d'être soumis au blâme d'autrui.
°वाद- m.
  propos d'autrui,  racontar.
°वारण- a. qui repousse les ennemis.
°वित्त- nt. richesse d'un autre.
°वीर-हन्- ag. qui tue les héros ennemis.
°व्याक्षेपिन्- a. qui disperse les ennemis.
°व्यूह-विनाशन- m.
  qui détruit les rangs ennemis.
°श्वस् adv. après-demain. 
°संगत- a. v. associé avec un autre 
 qui combat avec un autre.
°सेवा- f.
  service d'un autre.
°स्थान- nt. autre lieu,  lieu étranger.
°स्व- nt. sg. et pl.
  propriété d'un autre 
 °स्वादायिन्- a. qui vole
la propriété d'un autre 
 °स्व-जीविन्- °स्वोपजीविन्- a. qui vit des biens
d'un autre,  dépendant.
°हन्- m.
  n.
  d'un prince.
°हित- nt. bien d'autrui 
 a. v. profitable aux autres,  bienveillant.
पराकाश- ifc. v. 2 आशा°।
पराङ्ग- nt. partie postérieure du corps.
पराचीनता- f.
  aversion. 
परात्मन्- m.
  esprit suprême 
 a. qui prend le corps pour l'âme.
पराधीन- a. sujet à un autre,  dépendant d'un autre 
 ifc. occupé
de,  dévoué à 
 -ता- f.
  fait de dépendre d'un autre.
परानीक- nt. armée ennemie.
परान्त- m.
  mort 
 pl.
  n.
  d'un peuple.
परान्न- nt. nourriture d'autrui 
 °भोजिन्- a. qui mange la
nourriture d'autrui.
परापर- a. proche et loin,  antécédent et conséquent,  antérieur et
postérieur,  plus haut et plus bas,  meilleur et pire 
 °ज्ञ- ag. qui
connaît ce qui est proche et ce qui est loin. 
परायण- nt. but final,  dernier refuge,  objet principal ou suprême, 
essence 
 ifc. entièrement dévoué à,  occupé de,  possédé par 
 a. violent, 
fort (douleur) 
 qui est le dernier refuge de (gén. ) 
 qui est l'objet
principal pour (gén. ) 
 entièrement occupé par,  en proie à,  dépendant.
de (gén. ) 
 -ता- f.
  fait d'avoir pour unique objet 
 -वन्त्- a. situé
sur le sommet 
 le plus élevé.
परायत्त- a. v. dépendant d'un autre 
 ifc. subjugué par 
 -ता- f.
 
dépendance (d'autrui).
परायुस्- m.
  Brahma.
परार्थ- m.
  le plus haut intérêt,  objet (le plus) important 
 (euph.)
rapports sexuels 
 intérêt,  avantage d'un autre 
 a. qui a d'autres objets, 
qui dépend de qqch. d'autre 
 -ता- f.
  -त्व- nt. fait de dépendre
d'autrui 
 -अम् -ए pour un autre,  pour d'autres,  pour autre chose.
परार्ध- m.
  partie la plus éloignée,  autre côté,  moitié 
 (aussi
nt.) chiffre le plus élevé (10 à la 17{^me^} puissance) 
 -य- a. qui se
trouve du côté opposé,  qui est à l'endroit le plus éloigné 
 supérieur
par ses qualités 
 excellent 
 meilleur que (abl.).
परावर- a. proche et loin 
 antérieur et postérieur,  haut et bas,  qui
comprend tout 
 provenant des temps anciens,  traditionnel 
 chacun à la suite 
m.
  pl.
  ancêtres et descendants
 
 nt. ce qui est proche et ce qui
est loin,  etc. 
 cause et effet 
 motif et conséquence 
 totalité,  univers 
-त्व- nt. fait d'être haut et bas,  etc. 
 °ज्ञ- °विद्- ag. qui
connaît ce qui est proche et ce qui est loin,  le passé et le futur,  etc. 
°विभाग-विद्- ag. qui connaît la différence entre le passé et le futur.
परावसथ-शायिन्- a. qui dort dans la maison d'un autre.
पराश्रय- m.
  fait de dépendre des autres 
 refuge pour les ennemis.
पराश्रित- m.
  serviteur,  esclave.
पराह्ण- m.
  après-midi.
परेतर- a. bienveillant,  amical (?).
परेशेश- m.
  Viṣṇu.
परोपकरणी-कृ- se faire l'instrument des autres.
परोपकार- m.
  secours,  aide 
 -इन्- a. qui aide les autres, 
charitable 
 m.
  n.
  d'un prince 
 -इत्व- nt. fait de porter secours à autrui.
परोपजाप- a. qui produit la discorde parmi les ennemis.
परोपदेश- a. qui donne des conseils aux autres.
परं-तप- a. qui détruit les ennemis 
 m.
  prince du Magadha.
परं-पर- a. l'un après l'autre,  successif,  répété 
 -आ- f.
 
série ininterrompue 
 succession,  continuation,  tradition 
 -अया par
tradition,  indirectement 
 -आ-प्राप्त- आ-यात- a. v. reçu par tradition. 
परस्मै-पद- nt. voix active du verbe et ses terminaisons.
परे-प्राण- a. plus précieux que la vie.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.