| YouTube Channel

पनसः (panasaH)

 
Apte
English
पनसः [panasḥ], 1 The bread-fruit or jack tree.
A thorn.
सा, सी A kind of malady, pustular and phlegmonoid inflammation of the skin or external organs.
A female monkey.
A female demon. -सम् The fruit of the bread-fruit tree.
Apte 1890
English
पनसः 1 The bread-fruit tree.
2 A thorn.
सा,
सी 1 A kind of malady, pustular and phlegmonoid inflammation of the skin or external organs.
2 A female monkey.
3 A female demon.
सं The fruit of the bread-fruit tree.
Apte Hindi
Hindi
पनसः
पुं*
 - पनाय्यते स्तूयतेऽनेन देवः-पन् + असच्
कटहल का वृक्ष
पनसः
पुं*
 - पनाय्यते स्तूयतेऽनेन देवः-पन् + असच्
काँटा
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 पनसः
noun
विभीषणस्य एकः मन्त्री।
"पनसस्य वर्णनं रामायणे वर्तते।"
Synonyms:
 पनसः
noun
रामायणे वर्णितः एकः वानरः।
"पनसः रामस्य सेनायाम् आसीत्।"
Synonyms:
 पनसः, कण्टफलः, पूतफलः, फलसः, चम्पकालुः, पनसतालिका, पनसनालिका, प्राकफलः, फलवृक्षकः, फलसः, फलिनः, मूलफलदः, मृदङ्गफलः, रसालः
noun
वृक्षविशेषः यस्य फलानि स्थूलानि तथा च भारयुक्तानि सन्ति।
"सः उद्याने पनसं रोपयति।"
Synonyms:
 कण्टकः, कण्टः, पनसः, राङ्कलः, वङ्किलः, वल्कितः
noun
वृक्षादीनां सूचिसदृशः अवयवः।
"वनगमनसमये तस्य चरणं कण्टकाः तुदन्ति।"
Synonyms:
 पनसः
noun
एकः वानरः ।
"पनसस्य उल्लेखः महाभारते रामायणे च अस्ति"
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: पनसः
Root: पनस
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ पनसवृक्षः
Meaning(s):
⇒ Jack tree
Artocarpus integrifolia
Tamil Pelā
Shloka(s):
3|3|74|1 ► पनसे कण्टकिफलः पयोऽण्डो जघनेफलः। (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
3|3|74|2 ► कर्कशी मधुबीजश्च सरले पूतिकाष्ठकम्॥ (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|3|74|1 ⇢ पनसः (पनस) (पुं) ⇒ Jack tree
Artocarpus integrifolia
Tamil Pelā ⇒ पनसवृक्षः
➠ 3|3|74|1 ⇢ कण्टकिफलः (कण्टकिफल) (पुं) ⇒ Jack tree
Artocarpus integrifolia
Tamil Pelā ⇒ पनसवृक्षः
➠ 3|3|74|1 ⇢ पयोण्डः (पयोण्ड) (पुं) ⇒ Jack tree
Artocarpus integrifolia
Tamil Pelā ⇒ पनसवृक्षः
➠ 3|3|74|1 ⇢ जघनेफलः (जघनेफल) (पुं) ⇒ Jack tree
Artocarpus integrifolia
Tamil Pelā ⇒ पनसवृक्षः
➠ 3|3|74|2 ⇢ कर्कशिन् (कर्कशिन्) (पुं) ⇒ Jack tree
Artocarpus integrifolia
Tamil Pelā ⇒ पनसवृक्षः
➠ 3|3|74|2 ⇢ मधुबीजः (मधुबीज) (पुं) ⇒ Jack tree
Artocarpus integrifolia
Tamil Pelā ⇒ पनसवृक्षः
Related word(s):
Tamil
Tamil
பனஸ: : பலாமரம்.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
पनसः,
पुं,
 (पनाय्यते स्तूयतेऽनेन देवः मनुष्यादि-र्वेति । यद्वा पनायति स्तौति सन्तोषयती-त्यर्थः देवमनुष्यादीन् इति । पन स्तुतौ +“अत्यविचमितमीति ।” उणां । ३ । ११७ ।इति असच् ।) फलवृक्षविशेषः । काँटाल इतिभाषा ॥
(यथा भागवते । ८ । २ । १० ।“चूतैः प्रियालैः पनसैराम्रैराम्रातकैरपि ॥
”)तत्पर्य्यायः । कण्टकिफलः २ । इत्यमरः ।२ । ४ । ६१ ॥
महासर्ज्जः ३ फलिनः ४ फलवृक्षकः ५स्थूलः ६ कण्टफलः ७ मूलफलदः ८ अपुष्प-फलदः ९ पूतफलः १० चम्पकोषः ११ चम्पालुः १२कण्टकीफलः १३ रसालः १४ मृदङ्गफलः १५पानसः १६ । इति शब्दरत्नावली ॥
अस्य फल-गुणाः । मधुरत्वम् । सुपिच्छिलत्वम् । गुरुत्वम् ।हृद्यत्वम् । बलवीर्य्यवृद्बिदत्वम् । श्रमदाह-विशोषनाशित्वम् । रुचिकारित्वम् । ग्राहित्वम् ।परमदुर्ज्जरत्वञ्च । तद्बीजगुणाः । ईषत्कषाय-त्वम् । मधुरत्वम् । वातलत्वम् । गुरुत्वम् ।रुच्यत्वम् । तत्फलविकारत्वग्दोषनाशित्वञ्च ।“बालन्तु नीरसं हृद्यं मध्यं पक्वन्तु दीपनम् ।रुचिदं लवणाभ्यक्तं पनसस्य फलं स्मृतम् ॥
”इति राजनिर्घण्टः ॥
* ॥
“पनसः कण्टकिफलः फणाशोऽतिबृहत्फलः ।पनसं शीतलं पक्वं स्निग्धं पित्तानिलापहम् ॥
तर्पणं बृंहणं स्वादु मांसलं श्लेष्मलं भृशम् ।बल्यं शुक्रप्रदं हन्ति रक्तपित्तक्षतक्षयान् ॥
आमन्तदेव विष्टम्भि वातलं तुवरं गुरु ।दाहकृन्मधुरं बल्यं कफमेदोविमर्द्दनम् ॥
पनसोद्भूतबीजानि वृष्याणि मधुराणि च ।गुरूणि वद्धवर्चांसि सृष्टमूत्राणि संवदेत् ॥
”अन्यच्च ।“मज्जाः पनसजो वृष्यो वातपित्तकफापहः ।विशेषात् पनसं वर्ज्यं गुल्मिभिर्मन्दवह्निभिः ॥
अलं पनसपाकाय फलं कदलसम्भवम् ॥
”इति भावप्रकाशः ॥
* ॥
“कण्टाफलं सुमधुरं बृंहणं स्निग्धशीतलम् ।दुर्ज्जरं वातपित्तघ्नं श्लेष्मशुक्रबलप्रदम् ॥
तदेव सर्पिषा युक्तं स्निग्धं हृद्यं बलप्रदम् ।छर्द्दिघ्नं न च चक्षुष्यं वृष्यञ्च वातपित्तनुत् ॥
कण्टाफलमपक्वन्तु कषायं स्वादु वातलम् ।रक्तपित्तहरं स्वादु तत्फलास्थ्यपि तद्गुणम् ॥
”इति राजवल्लभः ॥