पतित (patita)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 पतित mfn.
   (-तः-ता-तं)
	 1. Fallen,  alighted.
	 2. Fallen from virtue, 
wicked,  abandoned.
	 3. Fallen in war,  defeated,  overthrown. 
4. Degraded,  outcaste.
	 5. Gone.
 E.
  पत् to go,  aff.
   कर्त्तरि क्त.

Capeller Eng

English

 पतित॑ a.
  fallen,  sunk,  degraded,  an outcast
 often —°
fallen from,  at,  or upon,  got into.  n.
  flying,  flight. 

Yates

English

 पतित (तः-ता-तं)
a. Fallen,  fallen in
war,  or from virtue
 gone.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

पतित 	-	 patita 	-	 adj.
  	-	 dropped
क्षरित 	-	  kSarita 	-	 adj.
  	-	 dropped
भ्रष्ट 	-	  bhraSTa 	-	 adj.
  	-	 dropped
लुप्त 	-	  lupta 	-	 adj.
  	-	 dropped
विस्रंस्रंसित 	-	  visraMsraMsita 	-	 adj.
  	-	 dropped
विस्रुत 	-	  visruta 	-	 adj.
  	-	 dropped
स्रस्त 	-	  srasta 	-	 adj.
  	-	 dropped
लुप् 	-	  lup 	-	 adj.
  	-	 dropped
वान्त 	-	  vAnta 	-	 adj.
  	-	 dropped
गलित 	-	  galita 	-	 ppp. 	-	 dropped
लोप्यते  { लुप् } 	-	  lopyate  { lup } 	-	 verb 6 pas 	-	  be dropped
च्युत 	-	  cyuta 	-	 adj.
  	-	 dropped from  [ used with ablative ]
अभिघृत 	-	  abhighRta 	-	 adj.
  	-	 dropped upon
उद्व्यूढ 	-	  udvyUDha 	-	 adj.
  	-	 dropped from
एवमेव आगतवान् 	-	  evameva AgatavAn 	-	 sent.
  	-	  I just dropped in. 
अवस्रुत 	-	  avasruta 	-	 adj.
  	-	  run or dropped down
निद्रमग्न 	-	  nidramagna 	-	 adj.
  	-	 dropped off to sleep
परिभ्रष्ट 	-	  paribhraSTa 	-	 adj.
  	-	  fallen or dropped off
स्वयंविशीर्ण 	-	  svayaMvizIrNa 	-	 adj.
  	-	 dropped spontaneously
स्कद्यते  { स्कन्द् } 	-	  skadyate  { skand } 	-	 verb pass. 	-	  be ejected or dropped
स्रस्यते  { स्रंस् } 	-	  srasyate  { sraMs } 	-	 verb pass. 	-	  be dropped or dangled
मुक्त 	-	  mukta 	-	 adj.
  	-	  fallen or dropped down
बाहुच्युत 	-	  bAhucyuta 	-	 adj.
  	-	 dropped out of the hand
गलितप्रदीप 	-	  galitapradIpa 	-	 m.
  	-	  light of dropped verses
वृष्ट 	-	  vRSTa 	-	 adj.
  	-	  fallen or dropped as rain
स्वयमवपन्न 	-	  svayamavapanna 	-	 adj.
  	-	 dropped down spontaneously
अक्षरच्युतक 	-	  akSaracyutaka 	-	 n.
  	-	  supplying dropped  syllables
स्वपतित 	-	  svapatita 	-	 adj.
  	-	 dropped off of its own accord
महेश्वरकरच्युता 	-	  mahezvarakaracyutA 	-	 f.
  	-	 dropped from the hand of ziva
स्वयंस्रस्त 	-	  svayaMsrasta 	-	 adj.
  	-	 dropped or fallen spontaneously
देहलीमुक्तपुष्प 	-	  dehalImuktapuSpa 	-	 n.
  	-	  flower dropped on the threshold
च्युताक्षर 	-	  cyutAkSara 	-	 adj.
  	-	  where a syllable has been dropped
लोपापत्ति 	-	  lopApatti 	-	 f.
  	-	  being cut off or dropped or elided
सार्य 	-	  sArya 	-	 adj.
  	-	  that which may be dropped or omitted
च्युतदत्ताक्षर 	-	  cyutadattAkSara 	-	 adj.
  	-	  where a syllable has been dropped or added
लुप्ताहतविसर्ग 	-	  luptAhatavisarga 	-	 adj.
  	-	  having Visarga dropped or coalesced into o
निरस्त 	-	  nirasta 	-	 adj.
  	-	  pronounced hurriedly or dropped in pronouncing
कामबिन्दु 	-	  kAmabindu 	-	 m.
  	-	  anything dropped into the fire to procure the fulfilment of a wish

पतित 	-	 patita 	-	 adj.
  	-	 fallen
पन्न 	-	  panna 	-	 adj.
  	-	 fallen
अनुपतित 	-	  anupatita 	-	 adj.
  	-	 fallen
ध्वस्त 	-	  dhvasta 	-	 adj.
  	-	 fallen
परिभ्रष्ट 	-	  paribhraSTa 	-	 adj.
  	-	 fallen
प्रपतित 	-	  prapatita 	-	 adj.
  	-	 fallen
भृष्ट 	-	  bhRSTa 	-	 adj.
  	-	 fallen
लुठित 	-	  luThita 	-	 adj.
  	-	 fallen
विभ्रष्ट 	-	  vibhraSTa 	-	 adj.
  	-	 fallen
शन्न 	-	  zanna 	-	 adj.
  	-	 fallen
समागलित 	-	  samAgalita 	-	 adj.
  	-	 fallen
स्कन्न 	-	  skanna 	-	 adj.
  	-	 fallen
स्रस्त 	-	  srasta 	-	 adj.
  	-	 fallen
विह्वरित 	-	  vihvarita 	-	 adj.
  	-	 fallen
प्रच्युत 	-	  pracyuta 	-	 ppp. 	-	 fallen
भ्रष्ट 	-	  bhraSTa 	-	 ppp. 	-	 fallen
चटित 	-	  caTita 	-	 adj.
  	-	 fallen in
समुपस्थित 	-	  samupasthita 	-	 adj.
  	-	 fallen to
शीर्ण 	-	  zIrNa 	-	 adj.
  	-	 fallen out
अच्युत 	-	  acyuta 	-	 adj.
  	-	  not fallen

पतित 	-	 patita 	-	 adj.
  	-	 dropped
पतित 	-	 patita 	-	 adj.
  	-	 fallen
पतित 	-	 patita 	-	 adj.
  	-	  happened
पतित 	-	 patita 	-	 adj.
  	-	  descended
पतित 	-	 patita 	-	 adj.
  	-	  having thrown one's self at a person's feet
पतित 	-	 patita 	-	 adj.
  	-	  fallen into
पतित 	-	 patita 	-	 adj.
  	-	  occurred
पतित 	-	 patita 	-	 adj.
  	-	  alighted
पतित 	-	 patita 	-	 adj.
  	-	  fallen upon or from
पतित 	-	 patita 	-	 adj.
  	-	  out-caste
पतित 	-	 patita 	-	 adj.
  	-	  being in
पतित 	-	 patita 	-	 adj.
  	-	  wicked
पतित 	-	 patita 	-	 adj.
  	-	  degraded
पतित 	-	 patita 	-	 n.
  	-	  flying

Wilson

English

 पतित
mfn.
   (-तः-ता-तं)
1 Fallen,  alighted.
2 Fallen from virtue,  wicked,  abandoned.
3 Fallen in war,  defeated,  overthrown. 
4 Degraded,  outcaste.
5 Gone.
E.
  पत to go,  aff.
   क्त.

Apte

English

पतित [patita],  p. p. 

Fallen,  descended,  alighted.

Dropped.

Fallen (in a moral sense),  abandoned,  wicked
 नष्टे मृते प्रव्रजिते क्लीबे च पतिते पतौ ।

Apostate.

Degraded,  outcast.

Fallen in battle,  defeated or overthrown. 

Being in,  fallen into
 as in अवंशपतित.

Placed,  kept
 निक्षेपे पतिते हर्म्ये श्रेष्ठी स्तौति स्वदेवताम् Pt. I.14.

(with पादयोः or पाद-) Having thrown oneself at (a person's feet). -तम् Flying. Comp.
   -उत्पन्न a.
  sprung from an outcast. -गर्भा a woman who miscarries. -मूर्धज a.
  one whose hair has fallen out.-वृत्त a.
  one leading a life of an out-cast. -सावित्रीकः a man of the first three classes whose thread-ceremony has been improperly performed,  or not performed at all. -स्थित a.
  lying on the ground.

पतित [patita],  See under पत्.

Apte 1890

English

 पतित p. p. 1 Fallen,  descended,  alighted. 
2 Dropped. 
3 Fallen (in a moral sense),  abandoned,  wicked. 
4 A prostate. 
5 Degraded,  outcast. 
6 Fallen in battle,  defeated or overthrown. 
7 Being in,  fallen into
 as in अवंशपतित. 
8 Placed,  kept
 Pt. 1. 14. 
तं Flying. 
Comp. 
उत्पन्न a. sprung from an outcast. 
सावित्रीकः a man of the first three classes whose thread-ceremony has been improperly performed,  or not performed at all. 

 पतित See under पत्. 

Monier Williams Cologne

English

 पतित॑ mfn.
   fallen,  dropped,  descended,  alighted,  AV.
   &c.
   &c.
  

 (ifc. ) fallen upon or from (Pāṇ.  ii,  1,  24 and 38,  Sch.)

 (with पादयोस् or पाद-) having thrown one's self at a person's feet,  Kāv.
 

 fallen (morally),  wicked,  degraded,  out-caste (-त्व n.
 ),  ChUp.
   
 Mn.
  
 MBh.
   &c.
  

 fallen into,  being in (loc.   or comp. ),  Kathās.
 

 happened,  occurred,  Pañc.
  
 Śukas.

 पतित॑ n.
  flying,  MBh.
  

Monier Williams 1872

English

 पतित,  अस्,  आ,  अम्,  fallen,  alighted
 dropped, 
prostrate,  sprung from
 fallen (in a moral sense), 
wicked,  abandoned,  one who has committed a heinous
sin
 fallen in battle,  defeated,  overthrown
 degraded, 
outcast
 gone
 fallen into,  occurring in,  being in (e. g.
अवंश-पतित,  being in a low family
 मध्य-
पतित,  being between)
 (अम्),  n. flying.
—पतित-
सावित्रीक,  अस्,  m. a man of the first three classes
whose investiture with the thread or initiation into
sacred knowledge (उप-नयन) has not been duly
performed or not performed at all,  (this can happen
to a Brāhman after his sixteenth,  to a Kṣatriya after
his twenty-second,  and to a Vaiśya after his twenty-
fourth year.)
—पतित-स्थित,  अस्,  आ,  अम्,  lying on
the ground.
—पतितेक्षित (°त-ईक्ष्°),  अस्,  आ,  अम्, 
looked at by an outcast.
—पतितोत्पन्न (°त-उत्°), 
अस्,  आ,  अम्,  sprung from an outcast.

Macdonell

English

 पतित pat-ita,  pp. √ 1. pat
 n.
  flight: 🞄-vṛtta,  pp. living as an outcast
 -sāvitrīka,  a.
  having neglected the Sāvitrī,  i. e. having 🞄omitted investiture with the sacred cord
 🞄-sthita,  pp. lying on the ground
 -utthita,  🞄pp. shipwrecked and rescued.

Apte Hindi

Hindi

पतितः
भू* क* कृ* - पत् + क्त
"गिरा हुआ,  अवरूढ,  उतरा हुआ"

पतितः
भू* क* कृ* - पत् + क्त
नीचे गिरा हुआ

पतितः
भू* क* कृ* - पत् + क्त
"(नैतिक दृष्टि से) पतित,  भ्रष्ट,  दुश्चरित्र"

पतितः
भू* क* कृ* - पत् + क्त
स्वधर्मभ्रष्ट

पतितः
भू* क* कृ* - पत् + क्त
"अपमानित,  जातिबहिष्कृत"

पतितः
भू* क* कृ* - पत् + क्त
"युद्ध में हारा हुआ,  पराजित,  परास्त"

पतितः
भू* क* कृ* - पत् + क्त
"ग्रस्त,  फंसा हुआ"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

पतित
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಕೆಳಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದ/ಕೆಳಕ್ಕೆ ಉರುಳಿದ
निष्पत्तिः - > पत्लृ(गतौ) "क्तः" (३-२-१०२)
प्रयोगाः - > "पतिते पतङ्गमृगराजि निजप्रतिबिम्बरोषित इवाम्बुनिधौ"
उल्लेखाः - > माघ० ९-१८
पतित
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಆಗಮಿಸಿದ/ಬಂದ
प्रयोगाः - > "अभिमुखपतितैर्गुणप्रकर्षात् अवजितमुद्धतिमुज्ज्वलां दधानैः"
उल्लेखाः - > माघ० ७-२९
पतित
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಅನುನಯಕ್ಕಾಗಿ ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಅಥವಾ ಕ್ಷಮೆ ಬೇಡಲು (ಕಾಲಿಗೆ) ಬಿದ್ದ
प्रयोगाः - > "मयि ते पादपतिते किङ्करत्वमुपागते"
उल्लेखाः - > पञ्चतं० ४-८
पतित
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಧರ್ಮಭ್ರಷ್ಟ/ಕರ್ಮಭ್ರಷ್ಟ/ಕರ್ತವ್ಯಭ್ರಷ್ಟ
प्रयोगाः - > "संवत्सरेण पतति पतितेन सहाचरन्"
उल्लेखाः - > मनु० ११-१८०
पतित
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಪಾಪಕಾರ್ಯದಿಂದ ನರಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದವನು/ನರಕದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದವನು
पतित
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಕೆಳದರ್ಜೆಗೆ ಇಳಿದ
पतित
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಪದಚ್ಯುತನಾದ/ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಕೆಳಕ್ಕೆ ಇಳಿದ
पतित
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ/ಸೇರಿಕೊಂಡಿರುವ/ಬಿದ್ದಿರುವ
प्रयोगाः - > "दर्पणनिर्मलासु पतिते घनतिमिरमुषि"
उल्लेखाः - > माघ० ४-६७

L R Vaidya

English

 patita {% a. (f. ता) %} 1. Fallen,  alighted
dropped
defeated,  overthrown
degraded
fallen (morally),  (pp. of पत् q.v.).

Indian Epigraphical Glossary

English

 patita (LP),  uncultivated.

Kridanta Forms

Sanskrit

पत् (प꣡तॢँ꣡ गतौ - भ्वादिः - सेट्)
ल्युट् =  पतनम्
अनीयर् =  पतनीयः - पतनीया
ण्वुल् =  पातकः - पातिका
तुमुँन् =  पतितुम्
तव्य =  पतितव्यः - पतितव्या
तृच् =  पतिता - पतित्री
क्त्वा =  पतित्वा
ल्यप् =  प्रपत्य
क्तवतुँ =  पतितवान् - पतितवती
क्त =  पतितः - पतिता
शतृँ =  पतन् - पतन्ती

पत (प꣡त꣡ देवशब्दे गतौ वा वादन्त इत्येके - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् =  पतनम्
अनीयर् =  पतनीयः - पतनीया
ण्वुल् =  पतकः - पतिका
तुमुँन् =  पतयितुम् / पतितुम्
तव्य =  पतयितव्यः / पतितव्यः - पतयितव्या / पतितव्या
तृच् =  पतयिता / पतिता - पतयित्री / पतित्री
क्त्वा =  पतयित्वा / पतित्वा
ल्यप् =  प्रपतय्य / प्रपत्य
क्तवतुँ =  पतितवान् - पतितवती
क्त =  पतितः - पतिता
शतृँ =  पतयन् / पतन् - पतयन्ती / पतन्ती
शानच् =  पतयमानः / पतमानः - पतयमाना / पतमाना

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  भ्रष्ट,  पतित,  पथभ्रष्ट
adjective
 
सम्यक् मार्गात् अपगतः।
 "अधुना भ्रष्टाय समाजाय सम्यक् मार्गदर्शनस्य आवश्यकता अस्ति।"

Synonyms:
  पापिन्,  अघिन्,  अधम,  अनाचारिन्,  पतित,  पातकिन्,  नीच,  पापकर्मन्,  पापात्मन्,  अधर्मिन्,  पापाचारिन्,  अवर
adjective
 
यः पापं करोति।
 "धार्मिकग्रन्थानुसारेण यदा पृथिव्यां पापं वर्धते तदा प्रभुः अवतारं गृहीत्वा पापीनां संहरति।"

Synonyms:
  पतित,  अनुपतित,  अधोगत,  अधोपतित,  अवनत,  अपकृष्ट,  अपभ्रंशित,  अबतर,  अवरोहित,  च्यूत,  स्खलित,  अपभ्रंशित,  दूषित,  दुष्ट,  परिभ्रष्ट
adjective
 
यः सदाचारादिभ्यः भ्रष्टः।
 "पतितः व्यक्तिः समाजं रसातलं नयति।"

Sanskrit Tibetan

Tibetan

khyams
१) पतित २) प्रणष्ट ३) माड ४) वीथि

gyel
१) पतन्ति २) पतित ३) प्रचस्खाल

gyel te
पतित

gyel pa
पतित

gyel bar gyur
पतित

lhung
१) २) निपतित ३) पतित ४) ५) ६) भ्रष्ट ७) शेरते

lhung na
पतित

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
जिताहवो जितकाशी प्रस्कन्नः पतितः समौ ।
-wordlist-
 
जिताहव (पुं),  जितकाशिन् (पुं),  प्रस्कन्न (पुं),  पतित (पुं)

--source--
 
अङ्गीकृतं प्रतिज्ञातमूरीकृतोरुरीकृते ॥ १४८८ ॥
संश्रुतमभ्युपगतमुररीकृतमाश्रुतम् ।
संगीर्णं प्रतिश्रुतं च छिन्ने लूनं छितं दितम् ॥ १४८९ ॥
छेदितं खण्डितं वृक्णं कृत्तं प्राप्तं तु भावितम् ।
लब्धमासादितं भूतं पतिते गलितं च्युतम् ॥ १४९० ॥
स्रस्तं भ्रष्टं स्कन्नपन्ने शंसितं तु सुनिश्चितम् ।
-wordlist-
 
अङ्गीकृत (क्ली),  प्रतिज्ञात (क्ली),  ऊरीकृत (क्ली),  उरुरीकृत (क्ली),  संश्रुत (क्ली),  अभ्युपगत (क्ली),  उररीकृत (क्ली),  आश्रुत (क्ली),  सङ्गीर्ण (क्ली),  प्रतिश्रुत (क्ली),  छिन्न (क्ली),  लून (क्ली),  छित (क्ली),  दित (क्ली),  छेदित (क्ली),  खण्डित (क्ली),  वृक्ण (क्ली),  कृत्त (क्ली),  प्राप्त (क्ली),  भावित (क्ली),  लब्ध (क्ली),  आसादित (क्ली),  भूत (क्ली),  पतित (क्ली),  गलित (क्ली),  च्युत (क्ली),  स्रस्त (क्ली),  भ्रष्ट (क्ली),  स्कन्न (क्ली),  पन्न (क्ली),  शंसित (क्ली),  सुनिश्चित (क्ली)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

प्रस्कन्न
प्रस्कन्न,  पतित
प्रस्कन्नः पतितो ज्ञेयो जितकाशी जिताहवः ॥ ४७९ ॥
verse 2.1.1.479
page 0055

पन्न
पन्न,  पतित
पन्नं तु पतितं प्रोक्तं सन्नं शान्तं च सूरिभिः ॥ ७६७ ॥
verse 4.1.1.767
page 0088

Tamil

பதித : கீழே விழுந்த,  ஜாதி கடத்தப்பட்ட.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 पतितः,  त्रि,  (पतति भ्रष्टो भवति स्वधर्म्मात् शास्त्र-विहितकर्म्मणः सदाचारादिभ्यो वा यः । पत् +कर्त्तरि क्तः चलितः । गलितः । पतनाश्रयः ।पडा इति भाषा । तत्पर्य्यायः । प्रस्कन्नः २ ।इति हेमचन्द्रः ॥
 पातित्यविशिष्टः । स्वधर्म्मच्युतः ।तस्य लक्षणं यथा,  मार्कण्डेयपुराणे ।“स्वधर्म्मं यः समुच्छिद्य परधर्म्मं समाश्रयेत् ।अनापदि स विद्बद्भिः पतितः परिकीर्त्तितः ॥
”पातित्यकारणं यथा,  मात्स्ये २०१ अध्याये ।“चाण्डालान्त्यस्त्रियो गत्वा भुक्त्वा च प्रतिगृह्य च ।पतत्यज्ञानतो विप्रो ज्ञानात् साम्यन्तु गच्छति ॥
”पतिता यथा,  --“गराग्निविषदाश्चैव पाषण्डाः क्रूरबुद्धयः ।क्रोधात् प्रायं विषं वह्निं शस्त्रमुद्बन्धनं जलम् ॥
गिरिवृक्षप्रपातञ्च ये कुर्व्वन्ति नराधमाः ।कुशिल्पजीविनश्चैव सूनालङ्कारकारिणः ॥
”तथा,  --“ब्रह्मदण्डहता ये च ये च वै ब्राह्मणैर्हताः ।महापातकिनो ये च पतितास्ते प्रकीर्त्तिताः ॥
”तेषां दाहादिनिषेधो यथा,  --“पतितानां न दाहः स्यान्नान्त्येष्टिर्नास्थिसञ्चयः ।न चाश्रुपातः पिण्डो वा कार्य्यंश्राद्धादिकं क्वचित् ॥
”इति शुद्धितत्त्वे ब्रह्मपुराणम् ॥
 * ॥
तेषां संसर्गनिषेधो यथा,  वराहपुराणे ।“आसन्नशयनाच्चैनं भोजनात् कथनादिषु ।सम्बत्सरेण पतति पतितेन सहाचरन् ॥
”प्रायश्चित्तेतरवैदिकर्म्मानधिकारी सन् नरक-भागी । यथा,  --“पतितैः संप्रयुक्तानामिमां शृणुत निष्कृतिम् ।सम्बत्सरेण पतति पतितेन सहाचरन् ॥
याजनाध्यापनाद्यौनाच्छ्वासपानाशनासनात् ।यो येन पतितेनैव संसर्गं याति मानवः ।स तस्यैव व्रतं कुर्य्यात् संसर्गस्य विशुद्धये ॥
”तेषामुदककार्य्यं यथा,  --“पतितस्यौदकं कार्य्यं सपिण्डैर्ब्राह्मणैः सह ।निन्दितेऽहनि सायाह्ने ज्ञातिभिर्गुरुसन्निधौ ॥
दासीघटमयं पूर्णं पर्य्यस्येत् प्रेतवत् सदा ।अहोरात्रमुपासीनं नाशौचं ब्राह्मणैः सह ॥
निवर्त्तयेरंस्तस्मात्तु सम्भाषणसहासनम् ॥
”इति मात्से २०१ अध्यायः ॥
अत्याज्या पतिता यथा,  मत्स्यपुराणे ।“पतिता गुरवस्त्याज्या न तु माता कदाचन ।गर्भधारणपोषाभ्यां तेन माता गरीयसी ॥
”द्वादशवार्षिकव्रतनाश्यपापयुक्तः । तस्य और्द्ध्व-देहिकविधिर्यथा,  “पूर्व्वोक्तश्चात्महादेः दाहा-शौचादिनिषेधस्तदानीमेव । वत्सरान्ते तु सर्व्व-मौर्द्धदेहिकं कुर्य्यात् ॥
गोब्राह्मणहतानाञ्च पतितानां तथैव च ।ऊर्ड्घं संवत्सरात् कुर्यात् सर्व्वमेवौर्ड्घदेहिकम् ॥
”इति हेमाद्रौ षट्त्रिंशन्मतात् ॥
एवं म्लेच्छीकृतानामपि । गयाश्राद्धमपि कार्य्यम् ।“ब्रह्महा च कृतघ्नश्च गोघाती पञ्चपातकी ।सर्व्वेते निष्कृतिं यान्ति गयायां पिण्डपातनात् ॥
”इत्यग्निपुराणात् ॥
 * ॥
एवं ब्राह्मेऽपि ।“क्रियते पतितानान्तु गते संवत्सरे क्वचित् ।देशधर्म्मप्रमाणत्वात् गयाकूपे स्वबन्धुभिः ॥
मार्त्तण्डपादमूले वा श्राद्धं हरिहरौ स्मरन् ॥
”सूर्यपदे इत्यर्थः ॥
 * ॥
 तत्र वर्षमध्ये कृत्यमुक्त-मपरार्के वायुपुराणे ।“शुक्लपक्षे तु द्बादश्यां कुर्य्यात् श्राद्धन्तु वत्सरम् ।द्वादशाहानि वा कुर्य्यात् शुक्ले च प्रथमेऽहनि ॥
”छागलेयः ।“नारायणवलिः कार्य्यो लोकगर्हाभयान्नरैः ।तथा तेषां भवेच्छौचं नान्यथेत्यब्रवीद्यमः ॥
”व्यासः ।“नारायणं समुद्दिश्य शिवं वा यत् प्रदीयते ।तस्य शुद्धिकरं कर्म्म तद्भवेन्नैतदन्यथा ॥
”स चात्मघातादिप्रायश्चित्तं कृत्वा कार्य्यः । तदुक्तंहेमाद्रौ षट्त्रिंशन्मते ।“कृत्वा चान्द्रायणं पूर्व्वं क्रिया कार्य्या यथाविधि ।नारायणवलिः कार्य्यो लोकगर्हाभयात् नरैः ॥
पिण्डोदकक्रियाः पश्चात् वृषोत्सर्गादिकञ्च यत् ।एकोद्दिष्टानि कुर्व्वीत सपिण्डीकरणं तथा ॥
”दिवोदासीये वृद्धशातातपस्तु इत्याह ।“पतिते च मृते शुद्ध्यौ प्राजापत्यांस्तु षोडश ।मृते चापत्यरहिते कृच्छ्राणां नवतिं चरेत् ॥
”इदं प्रायश्चित्तार्हपित्रादिविषयम् ।“इन्द्रियैरपरित्यक्ता ये च मूढा विषादिनः ।घातयन्ति स्वमात्मानं चाण्डालादिहताश्च ये ॥
तेषां पुत्त्राश्च पौत्त्राश्च दयया समभिप्लुताः ।यथाश्राद्धं प्रतन्वन्ति विष्णुनामप्रतिष्ठितम् ॥
तथा ते संप्रवक्ष्यामि नमस्कृत्य स्वयम्भुवे ॥
”इति हेमाद्रौ तेनैवोक्तेः ॥
 * ॥
तत्रैव वौधायनोऽपि । नारायणवलिं व्याख्या-स्यामोऽभिशस्तपतितसुरापात्मत्यागिनां ब्राह्मण-हतानाञ्च द्वादशवर्षाणि त्रीणि वा वारिमरणंयत्र यस्य तत्र तत्र कुर्व्वीतेति ॥
 * ॥
 गृह्यपरि-शिष्टे तु चण्डालादित्याद्युक्त्वा,  --“दग्ध्वा शरीरं प्रेतस्य संस्थाप्यास्थीनि यत्नतः ।प्रायश्चित्तन्तु कर्त्तव्यं पुत्त्रैश्चान्द्रायणत्रयम् ॥
”इत्युक्तम् ॥
 * ॥
 मदनरत्ने ।“ब्राह्मणहतानाञ्च द्बादशवर्षाणि त्रीणि वाकुर्व्वीतेति ॥
” * ॥
 मदनरत्ने ब्राह्मे ।“प्रमादादपि निःशङ्कस्त्वकस्माद्बिधिचोदितः ।चण्डालैर्ब्राह्मणैश्चौरैर्निहतो यत्र कुत्रचित् ॥
तस्य दाहादिकं कार्य्यं यस्मान्न पतितस्तु सः ।चान्द्रायणं तप्तकृच्छ्रद्वयं तस्य विशुद्धये ॥
यद्वा कृच्छ्रान् पञ्चदश कृत्वा तु विधिना दहेत् ।बुद्धिपूर्व्वमृतानान्तु त्रिंशत्कृच्छ्रं समाचरेत् ॥
”इत्युक्तम् । स्मृतिरत्नावल्यां तद्द्विगुणं प्रायश्चित्तंकृत्वा अर्व्वागप्यब्दात् सर्व्वं कार्य्यं इत्युक्तम् ।“आत्मनो घातशुद्ध्यर्थं चरेच्चान्द्रायणद्बयम् ।तप्तकृच्छ्रचतुष्कञ्च त्रिंशत्कृच्छ्राणि वा पुनः ॥
अर्व्वाक् संवत्सरात् कुर्य्यात् दहनादि यथोदितम् ।कृत्वा नारायणवलिमनित्यत्वात्तदायुषः ॥
” इति ॥
इदञ्चात्मवधनिमित्तं तज्जातिवधप्रायश्चित्तेनसमुच्चितं कार्य्यम् । अतएव वौधायनेनोक्तम् ।द्वादशवर्षाणि त्रीणि वेति । मदनपारिजातेस्मृत्यर्थसारे च ब्रह्महादीनां तद्योग्यं प्रायश्चित्तंकृत्वा नारायणवलिः कार्य्य इत्युक्तम् । एवं म्लेच्छी-कृतानामपि ॥
 * ॥
 यत्तु कश्चिदाह । पुत्त्र-कृतेन प्रायश्चित्तेन पितुः पापनाशे मानाभावः ।आत्मघाते तु वचनादस्तु । महापातके तु कथंस्यादिति । स स्वयमेव आत्मवधप्रायश्चित्तस्यजातिवधनिमित्तेन समुच्चयं वदन् हृदयशून्यएव । नहि जातिवधनिमित्तं पुत्त्रैः कार्य्यमितिवचनमस्ति पुत्त्रकर्त्तृकसर्व्वप्रायश्चित्तादिविप्लवा-पत्तेः । प्रागुक्तवौधायनवचनाच्चेति दिक् । इदंप्रायश्चित्तार्हाणामेव । प्रायश्चित्तानर्हाणान्तु पति-तौदकमात्रं कार्य्यमिति केचित् । मदनपारि-जातादिस्वरसोऽप्येवम् । वस्तुतस्तु तदर्हानर्हयो-र्व्वचनेऽनुपांदानात् अविशेषात् तत्रापि नारा-यणवलिर्गयाश्राद्धञ्चेति युक्तम् ॥
 * ॥
 पतितोदक-विधिस्तु मित्राद्यतिरिक्तविषय इत्यपरे । स यथा ।हेमाद्रौ ब्राह्मे ।“पतितस्य तु कारुण्यात् यस्तृप्तिं कर्त्तुमिच्छति ।स हि दासीं समाहूय सर्व्वगां दत्तवेतनाम् ॥
अशुद्धघटहस्तान्तां यथावृत्तं ब्रवीत्यपि ।हे दासि ! गच्छ मूल्येन तिलानानय सत्वरम् ॥
तोयपूर्णं घटञ्चेमं सतिलं दक्षिणामुखी ।उपविष्टा तु वामेन चरणेन ततः क्षिप ॥
कीर्त्तयेः पातकिसंज्ञां त्वं पिबेति मुहुर्व्वद ।निशम्य तस्य वाक्यं सा लब्धमूल्या करोति तत् ॥
एवं कृते भवेत्तृप्तिः पतितानां न चान्यथा ॥
”इति ।इदञ्च मृताहे कार्य्यम् । पतितस्य दासी मृताह्निपदा घटमपवर्जयेदेतावतायमुपचरितो भव-तीति मदनरत्ने विष्णूक्तेः । इदञ्चात्मत्यागि-विषयम् । आत्मत्थागिनः पतितास्तेनाशौचोदक-भाजः स्युरित्युपक्रम्य विष्णुना एतस्याभिधाना-दिति गौडाः । उपलक्षणत्वात् सर्व्वेषामिति तुयुक्तम् । इति निर्णयसिन्धौ ५ परिच्छेदः ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 पतित त्रि०
  पत--गत्यर्थत्वात् कर्त्तरि क्त सनि वेट्कत्वे-ऽपि पतेः पृथग्ग्रहणात् इट् प्रतधातौ पित्सती-त्येकरूपलिखनं प्रमादात् पणे पिपतिषतीति रूपा-न्तरं भवतीति बोध्यम् । १ पतनकर्त्तरि २ नरकगमन-सूचककर्मविशेषकारके स च कर्मविशेषः पतितलक्ष-णविघया प्रा० वि० निर्णीतो यथागोतमः “व्रह्महा सुरापः गुरुतल्पगः मातृपितृयोनि-सम्बद्धागस्तेननास्तिकनिन्दितकर्माभ्यासी पतितात्याम्य-पतितत्यागिनश्च पतिताः पातकसंयोजकाश्च तैश्चाव्दंसमाचरन्निति” । पातकसंयोजकाः सुरापानादौ परान्प्तयोजयन्ति । इत्युपक्रमे सामान्यशक्तस्यापि विशेषशक्तिर्भ्रविष्यति मृपादिपदस्येव पशौ,  हारीतेन विशेषगणनेपाठात् । तथा च्यवनः “अथ पातकोपपातकमहापा-तकानि व्याख्यास्यामः इति । तथा च पठन्ति “महापा-तकतुल्यानि पापान्युक्तानि यानि च । तानि पातक-संज्ञानि तदूनमुपपातकम्” । अतो महापातकतुल्यपाप-विशेषेऽप्यस्य शक्तिः । पतनशब्दार्थमाह गोतमः “द्वि-जातिकर्मभ्यो हानिः पतनं परत्र चासिद्धिस्तमेके नर-कम्” । द्विजातिकर्म श्रौतमग्निहोत्रादि स्मार्त्तमष्टकादिप्रायश्चित्ततदङ्गजपादिव्यतिरिक्तं तेभ्यो हानिरनधि-कारः इति द्विजातिग्रहणं प्राधान्यार्थं शूद्रस्यापिवाक्यान्तरेण पातित्याभिधानात् । इह लोके तावत्पातित्यलक्षणमनिष्टं परलोके चासिद्धिः पातककर्म-पतिबन्धात् उपात्तसुकृतफलानिष्पत्तिः नरकं वासूतकादिव्यावृत्त्यर्थमिदम् । द्विजातिकर्मानधिकारश्च म-हापातके श्रूयते यथा देवलः “पञ्चैतानि महापात-कानि कृत्वा ब्राह्मणः सद्भिर्नानुभाष्यो नानुग्राह्योऽ-भिशस्तः सर्वकर्मवर्जितः पतिततमो भवति” । महा-पाबक्यधिकारे मनुः “असम्भाष्याह्यसंभोज्या अवि-वाह्या ह्यपाठिनः । धरेयुः पृथिवीं दीनाः सर्वधर्म-वहिष्कृताः” । अतो महापातकेषु द्विजातिकर्मान-धिकारः तद्विहितद्वादशवार्षिकप्रायश्चित्तापनेयत्वादति-पातकानुषातकयीरपि । अतो द्वादशवार्षिकप्रायश्चित्ता-पनेयार्हं ग्रापं पतनम् । अर्हता च सामान्यबोधितत्वंतच्च स्त्रीत्वा दिनाऽसम्पूर्णानुष्ठानेऽप्यस्त्येव कृष्णलेइवावघातस्य । अथ वा द्विजातिकर्मानधिकारापादकंपाग्रं पतनम् अनधिकारश्च महापातके श्रुतएव अनुपा-तकेऽपि तत्समत्वात् उपपातकादौ च क्वचित् पततीतिश्रुतेः अतिपातके ततो गुरुत्वात् लभ्यते । यद्वा महापा-तकानपकृष्टं पापं पतनम् अनुपातकस्य तत्समत्वात्उपपातकादेः कचित् पततीत्यभिधानात् अनपकर्षएव, अस्वजनब्राह्मणीगमने पतनपाताद्युत्पत्तिश्रवणादनप-कर्षएव । अतएव “सद्यः पतति मांसेनेति” शूद्रावेदीपतत्यत्रे” रित्यादिमनुवचनं निन्दार्थम् ।३ स्वधर्मच्युते “स्वधर्मं यः परित्यज्य परधर्मं समाश्रयेत् ।अनापदि स विद्वद्भिः पतितः परिकीर्त्तितः” मार्क० पु०
 चाण्डालान्त्यादिस्त्रीगमनादिकमभ्यासकृतं पातित्य-कारणम् “चाण्डालान्त्यस्त्रियो गत्वा भक्त्वा च प्रतिगृह्यच । पतत्यज्ञानतो विंप्रो ज्ञानात्साम्यं तु गच्छति”मत्स्यपु०  । अन्यान्यपि कतिचित् कर्माणि पतितानामिवदाहनिषेधप्रयीजकान्युक्तानि शु० त० ब्रह्मपु०  “गरा-ग्निविषदात्तैव पाषण्डाः क्रूरबुद्धयः । क्रोधात् प्रायंविषं वह्निं शस्त्रमुद्बन्धनं जलम् । गिरिवृक्षप्रपातञ्च ये कुर्वन्ति नराधमाः कुशिल्पजीविनश्चैवसूनालङ्कारकारिणः” तथा “ब्रह्मदण्डहता ये च ये चवै ब्राह्मणैर्हताः । महापातकिनो ये च पतितास्ते प्रकीर्त्तिताः । पतितानां न दाहः । स्यान्नान्त्येष्टिर्नास्थिस०ञ्चयः । न चाश्रुपातः पिण्डो वा कार्य्यं श्राद्धादिकंन्नचित्” शु० त० ब्रह्मपु०  । तेषां संसर्गनिषेधो यथा“आसनाच्छशयनाच्चैकभोजनात् कथनादिषु । संवत्सरेणपतति पतितेन सहाचरन्” वराहपु०  “पतितैः संप्र-युक्तानामिमां शृणुत निष्कृतिम् । संवत्सरेण पततिपतितेन सहाचरन् । याजनाध्यापनाद्यौनाद्यानपानाशनासनात । यो येन पतितेनैव संसर्गं यातिमानवः । स तस्यैव व्रतं कुर्य्यात् संसर्गस्य विशुद्धये”तत्र पादोनं प्रायश्चित्तमिति तत्र स्थितम् । “पतितस्योदकंकार्य्यं सपिण्डैर्ब्राह्मणैः सह । निन्दितेऽहनि सायाह्नेज्ञातिभिर्गुरुसन्निधौ । दासी घटमपां पूर्णं पर्य्यस्येत्प्रेतवत् सदा । अहोरात्रमुपासीनं नाशौचं ब्राह्मणैःसह । निवर्त्तयेरंस्तस्मात्तु सम्भाषणसहासनम्” मात्स्ये२०१ अ० । “पतिता गुरवस्ताज्या न तु माता कदाचन ।गर्भधारणपोषाभ्यां तेन माता गरीयसी” मत्स्यपु०  ।

Stchoupak

French

 पतित-
 (पत्-) a. v. tombé,  volé,  descendu 
 (avec पादयोस् ou
पाद°) qui s'est jeté aux pieds de 
 déchu,  dégradé,  hors caste 
 qui se
trouve en (loc. ifc.),  arrivé 
 nt. vol 
 -त्व- nt. fait d'être déchu (de
la caste).
°मूर्ध-ज- a. dont les cheveux sont tombés.
°स्थित- a. v. gisant sur le sol.
पतितान्न- nt. nourriture de hors-caste.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.