पण्डित (paNDita)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 पण्डित m.
  (-तः)
	 1. A scholar,  a teacher,  a Pandit,  a learned Brāhman, 
or one read in sacred science,  and teaching it to his disciples.
2. Incense.
	 3. Clever.
	 4. Proficient.
 E.
  पण्डा learning,  तार० इतच् aff.
  

Capeller Eng

English

 पण्डित॑ a.
  learned,  educated,  wise,  clever in,  familiar
with (—°)
 m.
  scholar,  teacher.  — Abstr.  °त्व† n.
 

Yates

English

 पण्डित (तः) 1.
m.
  A learned man. 

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

पण्डित 	-	 paNDita 	-	 adj.
  	-	 wise
प्रज्ञ 	-	 prajJa 	-	 adj.
  	-	 wise
विचक्षण 	-	 vicakSaNa 	-	 adj.
  	-	 wise
विदग्ध 	-	 vidagdha 	-	 m.
  	-	 wiseman
विज्ञ 	-	 vijJa 	-	 m.
  	-	 wiseman
त्वम् बुद्धिमान् 	-	 tvambuddhimAn 	-	 sent.
  	-	 Youarewise
सत्सङ्ग 	-	 satsaGga 	-	 m.
  	-	 companyofthewise
बुद्धिमान् विवेकी सन् अपि भवान् किमर्थम् एतत् अवगन्तुं न शक्तवान् ? 	-	 buddhimAnvivekIsanapibhavAnkimarthametatavagantuMnazaktavAn? 	-	 sent.
  	-	 Beingintelligentandwise, whyyouwerestillunabletounderstandthis?
मनु 	-	  manu 	-	 adj.
  	-	 wise
आत्मवत् 	-	  Atmavat 	-	 adj.
  	-	 wise
कृतधी 	-	  kRtadhI 	-	 adj.
  	-	 wise
दक्ष 	-	  dakSa 	-	 adj.
  	-	 wise
विदुस् 	-	  vidus 	-	 adj.
  	-	 wise
विप्र 	-	  vipra 	-	 adj.
  	-	 wise
धीमत् 	-	  dhImat 	-	 adj.
  	-	 wise
धीर 	-	  dhIra 	-	 adj.
  	-	 wise
बुध 	-	  budha 	-	 adj.
  	-	 wise
मनीषिन् 	-	  manISin 	-	 adj.
  	-	 wise
महामति 	-	  mahAmati 	-	 adj.
  	-	 wise
विपश्चित् 	-	  vipazcit 	-	 adj.
  	-	 wise

पण्डित 	-	 paNDita 	-	 adj.
  	-	 learned
प्राज्ञ 	-	 prAjJa 	-	 m.
  	-	 learnedman
बुध 	-	 budha 	-	 m.
  	-	 learnedman
कोविद 	-	  kovida 	-	 adj.
  	-	 learned
विचक्षण 	-	  vicakSaNa 	-	 adj.
  	-	 learned
प्राधीत 	-	  prAdhIta 	-	 adj.
  	-	 learned
विपश्चित् 	-	  vipazcit 	-	 adj.
  	-	 learned
ज्ञानवत् 	-	  jJAnavat 	-	 adj.
  	-	 learned
सुरूप 	-	  surUpa 	-	 adj.
  	-	 learned
सुराप 	-	  surApa 	-	 adj.
  	-	 learned
अधीत 	-	  adhIta 	-	 adj.
  	-	 learned
अभिरूप 	-	  abhirUpa 	-	 adj.
  	-	 learned
उदितोदित 	-	  uditodita 	-	 adj.
  	-	 learned
उपात्तविद्य 	-	  upAttavidya 	-	 adj.
  	-	 learned
कवितावेदिन् 	-	  kavitAvedin 	-	 adj.
  	-	 learned
कृतबुद्धि 	-	  kRtabuddhi 	-	 adj.
  	-	 learned
कृतधी 	-	  kRtadhI 	-	 adj.
  	-	 learned
कृतविद्य 	-	  kRtavidya 	-	 adj.
  	-	 learned
कृतिन् 	-	  kRtin 	-	 adj.
  	-	 learned
कृत्यज्ञ 	-	  kRtyajJa 	-	 adj.
  	-	 learned

पण्डित 	-	  paNDita 	-	 m.
  	-	 Pandit
गीष्पति 	-	  gISpati 	-	 m.
  	-	 Pandit
दोषज्ञ 	-	  doSajJa 	-	 m.
  	-	 Pandit
मनीषिन् 	-	  manISin 	-	 m.
  	-	 Pandit
मेधाविन् 	-	  medhAvin 	-	 m.
  	-	 Pandit
वागर 	-	  vAgara 	-	 m.
  	-	 Pandit
विबुध 	-	  vibudha 	-	 m.
  	-	 Pandit
विदग्ध 	-	  vidagdha 	-	 m.
  	-	 Pandit
वैद्य 	-	  vaidya 	-	 m.
  	-	 Pandit
वेदि 	-	  vedi 	-	 m.
  	-	 Pandit
शास्त्राचरण 	-	  zAstrAcaraNa 	-	 m.
  	-	 Pandit
सुधी 	-	  sudhI 	-	 m.
  	-	 Pandit
कृष्टि 	-	  kRSTi 	-	 m.
  	-	  learned man or Pandit
स्वामिन् 	-	  svAmin 	-	 m.
  	-	  learned Brahman or Pandit
पण्डितसभा 	-	  paNDitasabhA 	-	 f.
  	-	  assembly of Pandits or literati
शिरोमणि 	-	  ziromaNi 	-	 m.
  	-	  title of honour conferred on Pandits
पाठक 	-	  pAThaka 	-	 m.
  	-	 Pandit who declares what is the law or custom according to the scriptures

पण्डित 	-	 paNDita 	-	 adj.
  	-	 wise
पण्डित 	-	 paNDita 	-	 adj.
  	-	 learned
पण्डित 	-	 paNDita 	-	 m.
  	-	 scholar
पण्डित 	-	 paNDita 	-	 adj.
  	-	  conversant with
पण्डित 	-	 paNDita 	-	 adj.
  	-	  skilful in
पण्डित 	-	 paNDita 	-	 adj.
  	-	  clever
पण्डित 	-	 paNDita 	-	 adj.
  	-	  shrewd
पण्डित 	-	 paNDita 	-	 m.
  	-	  philosopher
पण्डित 	-	 paNDita 	-	 m.
  	-	  teacher
पण्डित 	-	 paNDita 	-	 m.
  	-	  incense
पण्डित 	-	 paNDita 	-	 m.
  	-	  pundit
पण्डित 	-	 paNDita 	-	 m.
  	-	  earned man
पण्डित 	-	 paNDita 	-	 m.
  	-	  learned man
पण्डित 	-	 paNDita 	-	 m.
  	-	  Pandit

 
   पण्डित  paNDita  m.
    scholar    
   छात्रवृत्ति  chAtravRtti  f.
    scholarship    
   शुश्रुवस्  zuzruvas adj.
   scholar   
   अक्षरमुख  akSaramukha m.
   scholar    
   छात्त्र  chAttra m.
   scholar   
   कापटिक  kApaTika m.
   scholar    
   पारायणिक  pArAyaNika m.
   scholar   
   पाठक  pAThaka m.
   scholar    
   माणवक  mANavaka m.
   scholar   
   रुदथ  rudatha m.
   scholar    
   वागर  vAgara m.
   scholar   
   वंश्य  vaMzya m.
   scholar    
   विदग्ध  vidagdha m.
   scholar   
   शिक्षिताक्षर  zikSitAkSara m.
   scholar    
   शिष्यक  ziSyaka m.
   scholar   
   शिशु  zizu m.
   scholar    
   श्रुतवृद्ध  zrutavRddha m.
   scholar   
   सर्वरस  sarvarasa m.
   scholar    
   सूरिन्  sUrin m.
   scholar   
   विधानग  vidhAnaga m.
   scholar        

 
   पण्डित  paNDita m.
   pundit

Wilson

English

 पण्डित
m.
  (-तः)
1 A scholar,  a teacher,  a Paṇḍita,  a learned Brahman,  or one read in
sacred science,  and teaching it to his disciples.
2 Incense.
E.
  पण्डा learning,  इतच् aff.
  

Apte

English

पण्डित [paṇḍita],  a.
  [पण्डा तारका˚ इतच् ]

Learned,  wise
 स्वस्थे को वा न पण्डितः.

Shrewd,  clever.

Skilled in,  proficient,  skilful (generally with loc.
  or in comp.
 )
 मधु- रालापनिसर्गपण्डिताम् Ku.*
  4.16
 so रतिपण्डित 4.18
 नयपण्डित &c.
 

तः A scholar,  learned man,  Paṇdita. 

Incense.

An adept,  expert. Comp.
   -जातीय a.
  somewhat clever. -मण्डलम्,  -सभा an assembly of learned men.  -मानिक,  -मानिन्,  also -पण्डितंमन्य a.
  fancying oneself to be learned,  a conceited person,  a pedant who fancies himself to be a Paṇdita
 रण्डे पण्डितमानिनि तूष्णीं भव Pt.*
  4.1
 अविद्यायामन्तरे वर्तमाना वयं धीराः पण्डितंमन्यमानाः.-वादिन् a.
  pretending to be wise
 रे रे पण्डितवादिनि नाशङ्कसे प्रजल्पन्ती Pt.*
  1.392.

Apte 1890

English

 पंडित a. [पडा तारका° इतच्] 1 Learned,  wise
 स्वस्थे को वा न पंडितः. 
2 Shrewd,  clever. 
3 Skilled in,  proficient,  skilful (generally with loc. or in comp.)
 मधुरालापनिसर्गपंडितां Ku. 4. 16
 so रतिपंडित 4. 18
 नयपंडित &c. 
तः 1 A scholar,  learned man,  Paṇḍita. 
2 Incense. 
3 An adept,  expert. 
Comp. 
जातीय a. somewhat clever. 
मंडलं,  
सभा an assembly of learned men. 
मानिक,  
मानिन्,  also 
पंडितंमन्य a. fancying oneself to be learned,  a conceited person,  a pedant who fancies himself to be a Paṇḍita
 Pt. 4. 100. 
वादिन् a. pretending to be wise
 Pt. 1. 392. 

Monier Williams Cologne

English

 पण्डित॑ mfn.
   (according to some,  for स्पन्दित) learned,  wise,  shrewd,  clever,  skilful in,  conversant with (loc.   or comp. 
 cf.
   Pāṇ.
  ii,  1,  40),  ŚBr.
  
 Up.
  
 MBh.
   &c.
  

 पण्डित॑ m.
  a scholar,  a learned man,  teacher,  philosopher,  a Pandit,  MBh.
  
 Kāv.
  &c.
  

 N.
  of a man (=  °तक),  MBh.
  

 of a Brāhman changed into an antelope,  Hariv.
 

 incense,  L.
 

Monier Williams 1872

English

 पण्डित,  अस्,  आ,  अम् [cf. पण्डा],  learned,  wise
shrewd,  skilled,  clever,  educated
 (अस्),  m. a scholar, 
learned or wise man,  learned Brāhman,  teacher,  phi-
losopher,  Pandit
 an adept,  proficient
 N. of a man
incense.
—पण्डित-जातीय,  अस्,  आ,  अम्,  somewhat
clever,  rather learned.
—पण्डित-ता,  f. or पण्डित-
त्व,  अम्,  n. learning,  knowledge,  wisdom,  skilful-
ness,  cleverness.
—पण्डित-बुद्धि,  इस्,  इस्,  इ,  philo-
sophically minded.
—पण्डित-मण्डल,  अम्,  n.
an assembly or circle of learned men.
—पण्डित-
मानिक,  अस्,  आ,  अम्,  or पण्डित-मानिन्,  ई,  इनी,  इ, 
or पण्डितम्-मन्य,  अस्,  आ,  अम्,  fancying one's self
learned or clever
 an ignorant and conceited person, 
a pedant who thinks himself a Pandit.
—पण्डि-
तम्-मन्यमान,  अस्,  आ,  अम्,  Ved. fancying one's
self learned.
—पण्डित-राज,  अस्,  m. ‘the prince of
the learned, ’ an epithet of a great scholar.
—पण्डित-
वादिन्,  ई,  इनी,  इ,  pretending to be wise.
—पण्डित-
सभा,  f. an assembly of Pandits or literati.

Macdonell

English

 पण्डित paṇḍitá,  a.
  learned
 wise,  shrewd
 🞄skilled in (—°)
 m.
  scholar,  learned or wise 🞄man,  Pandit: -tā,  f.
 ,  -tva,  n.
  wisdom
 skill 🞄in (—°)
 -buddhi,  a.
  philosophic-minded
 🞄-mānika,  -mānin,  -ṃ manya,  a.
  considering 🞄oneself wise
 -sabhā,  f.
  assembly of 🞄Pandits.

Benfey

English

 पण्डित पण्डित, 
 I. adj.
  Learned, 
wise,  Bhartṛ. 2,  14
 shrewd,  Pañc. i.
d. 334
 skilled,  Rājat. 5,  164.
 II. m.
 
A scholar,  a wise man,  MBh. 5,  990.

Hindi

सीखा आदमी

Apte Hindi

Hindi

पण्डित
वि* - पण्डा + मतुप्
"विद्वान्,  बुद्धिमान्"

पण्डित
वि* - पण्डा + मतुप्
"सूक्ष्मबुद्धि,  चतुर"

पण्डित
वि* - पण्डा + मतुप्
"दक्ष,  प्रवीण,  कुशल "

पण्डितः
पुं*
  - पण्डा + मतुप्
"शास्त्रज्ञ,  विद्वान्"

पण्डितः
पुं*
  - पण्डा + मतुप्
गंधद्रव्य

Shabdartha Kaustubha

Kannada

पण्डित
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಿದ್ವಾಂಸ/ಒಳ್ಳೆಯ ಜ್ಞಾನಸಂಪನ್ನ/ಬುದ್ಧಿವಂತ
निष्पत्तिः - > "इतच्" (५-२-३६)
व्युत्पत्तिः - > पण्डा अस्य सञ्जाता
प्रयोगाः - > "विद्याविनयसम्पन्ने ब्राह्मणे गवि हस्तिनि। शुनि चैव श्वपाके च पण्डिताः समदर्शिनः",  "मातृवत्परदारेषु परद्रव्येषु लोष्ठवत्। आत्मवत् सर्वभूतानि यो जानाति स पण्डितः"
उल्लेखाः - > गीता० ५-१८
पण्डित
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಪ್ರವೀಣ/ನಿಷ್ಣಾತ/ಕುಶಲ
प्रयोगाः - > "रतिदूतिपदेषु कोकिलां मधुरालापनिसर्गपण्डिताम्"
उल्लेखाः - > कुमा० ४-१६
पण्डित
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಜಾಣ/ನಿಪುಣ
पण्डित
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಧೂಪದ ಪುಡಿ/ಲೋಬಾನ
विस्तारः - > "पण्डितः सिह्लके कवौ" मेदि०

L R Vaidya

English

 paMqita {% (I) a. (f. ता) %} 1. Learned,  wise
 2. shrewd,  clever
 3. proficient,  skilful (generally with a loc.),  मधुरालापनिसर्गपंडिताम् K.S.iv.16,  रचितं रतिपंडित त्वया K.S.iv.18.

 paMqita {% (II) m. %} 1. A scholar,  a learned man
 2. incense.

Bopp

Latin

 पण्डित m. (a praec. s. इत) doctus,  sapiens. HIT. 7. 12. 13.

Indian Epigraphical Glossary

English

 Paṇḍita (HD),  same as Dharmatattvavit according to
Śukra,  II. 85
 head of the ecclesiastical department (Hist.
Dharm.,  Vol. III,  p. 115).
(CII 4),  epithet of Brāhmaṇas.
(IE 8-3),  the court Pandit,  mentioned as Pātra.

Lanman

English

 paṇḍitá,  a. learned
 as m. learned man, 
Anglo-Indian pandit.

Kridanta Forms

Sanskrit

पन्ड् (प꣡डिँ॒ गतौ - भ्वादिः - सेट्)
ल्युट् =  पण्डनम्
अनीयर् =  पण्डनीयः - पण्डनीया
ण्वुल् =  पण्डकः - पण्डिका
तुमुँन् =  पण्डितुम्
तव्य =  पण्डितव्यः - पण्डितव्या
तृच् =  पण्डिता - पण्डित्री
क्त्वा =  पण्डित्वा
ल्यप् =  प्रपण्ड्य
क्तवतुँ =  पण्डितवान् - पण्डितवती
क्त =  पण्डितः - पण्डिता
शानच् =  पण्डमानः - पण्डमाना

पन्ड् (प꣡डिँ꣡ नाशने - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् =  पण्डनम्
अनीयर् =  पण्डनीयः - पण्डनीया
ण्वुल् =  पण्डकः - पण्डिका
तुमुँन् =  पण्डयितुम् / पण्डितुम्
तव्य =  पण्डयितव्यः / पण्डितव्यः - पण्डयितव्या / पण्डितव्या
तृच् =  पण्डयिता / पण्डिता - पण्डयित्री / पण्डित्री
क्त्वा =  पण्डयित्वा / पण्डित्वा
ल्यप् =  प्रपण्ड्य
क्तवतुँ =  पण्डितवान् - पण्डितवती
क्त =  पण्डितः - पण्डिता
शतृँ =  पण्डयन् / पण्डन् - पण्डयन्ती / पण्डन्ती
शानच् =  पण्डयमानः / पण्डमानः - पण्डयमाना / पण्डमाना

Abhyankara Grammar

English

पण्डित  writer of Citprabhā,  a com- mentary on the Paribhāșendu- śekhara. A commentary on the Laghuśabdenduśekhara is also as-     cribed to him. He was a Gauda Brāhmaņa whose native place was Kurukșetra. He lived in the beginning of the nineteenth cen- tury.

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 [पण्डित] ,  °f. आ,  eine Gelehrte,  Prabandh. 105,  10.

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  पण्डित,  विद्वस्,  ज्ञानिन्,  विद्यावत्,  विद्याविशिष्ट,  विद्यासम्पन्न,  कृतविद्य,  विद्यालङ्कृत,  अभिज्ञ,  सविद्य,  लब्धविद्य,  ज्ञानवत्,  प्राज्ञ,  प्रज्ञ,  प्रज्ञावत्,  कृतधी,  अधीतिन्,  बहुश्रुत,  मनीषिन्,  बुद्धीमत्,  धीमत्,  बुध,  वेत्तृ
adjective
 
येन विद्या सम्पादिता।
 "अद्य सभायां बहवः पण्डिताः जनाः अभ्यभाषन्त।"

Sanskrit Tibetan

Tibetan

dkar po
१) अर्जुन २) अवदात ३) गुण ४) गौर ५) दूर्वा ६) धवल ७) पण्डित ८) पाण्डर ९) रुचक १०) शुक्र ११) शुक्ल १२) शुचि १३) शुभ्र १४) श्वेत १५) श्वेतक १६) सित १७)

dkar mo
१) अपरजिता २) अर्जुन ३) अवदात ४) काद्यायनी ५) गौरी ६) दूर्वा ७) धवल ८) पण्डित ९) शुक्ल १०) शुक्ला ११) शुचि १२) श्येता / श्येती १३) सिता

mkhas
१) कुशल २= कौशल्य ३) दक्ष ४) पण्डित ५)

mkhas pa
१) कुशल २) कृताविन् ३) कृतिन् ४) कोविद ५) कौशल ६) कौशल्य ७) कौशिक ८) चतुर ९) दक्ष १०) निपुण ११) निष्ठित १२) पटु १३) पण्डित १४) पण्डितत्व १५) पाण्डित्य १६) पेशल १७) प्रतीत १८) प्रवीण १९) प्राज्ञ २०) बुद्ध २१) बुद्धिमत् २२) बुध २३) मनीषिन् २४) मेधाविन् २५) विचक्षण २६) विज्ञ २७) विद् २८) विदु २९) विद्वस् ३०) व्यक्त ३१) सत् ३२) सुकर्मार ३३) सूरि

mkhas gsal
पण्डित

grangs can
१) पण्डित २) महापद्म ३) संख्या ४) सांख्य

rgyal mkhan po
पण्डित

lnga rig
पण्डित

rig pa'i gnas lnga shes pa
पण्डित

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
विद्वान्सुधीः कविविचक्षणलब्धवर्णा ज्ञः प्राप्तरूपकृतिकृष्ट्यभिरूपधीराः ।
मेधाविकोविदविशारदसूरिदोषज्ञाः प्राज्ञपण्डितमनीषिबुधप्रबुद्धाः ॥ ३४१ ॥
व्यक्तो विपश्चित्संख्यावान्सन्प्रवीणे तु शिक्षितः ।
निष्णातो निपुणो दक्षः कर्महस्तमुखाः कृतात् ॥ ३४२ ॥
कुशलश्चतुरोऽभिज्ञविज्ञवैज्ञानिकाः पटुः ।
-wordlist-
 
विद्वस् (पुं),  सुधी (पुं),  कवि (पुं),  विचक्षण (पुं),  लब्धवर्ण (पुं),  ज्ञ (पुं),  प्राप्तरूप (पुं),  कृति (पुं),  कृष्टि (पुं),  अभिरूप (पुं),  धीर (पुं),  मेधाविन् (पुं),  कोविद (पुं),  विशारद (पुं),  सूरि (पुं),  दोषज्ञ (पुं),  प्राज्ञ (पुं),  पण्डित (पुं),  मनीषिन् (पुं),  बुध (पुं),  प्रबुद्ध (पुं),  व्यक्त (पुं),  विपश्चित् (पुं),  सङ्ख्यावत् (पुं),  सत् (पुं),  प्रवीण (पुं),  शिक्षित (पुं),  निष्णात (पुं),  निपुण (पुं),  दक्ष (पुं),  कृतकर्मन् (पुं),  कृतहस्त (पुं),  कृतमुख (पुं),  कुशल (पुं),  चतुर (पुं),  अभिज्ञ (पुं),  विज्ञ (पुं),  वैज्ञानिक (पुं),  पटु (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

धीर
धीर,  धीमत्,  लब्धवर्ण,  विपश्चित्,  वृद्ध,  विद्वस्,  प्राप्तरूप,  अभिरूप,  सूरि,  प्राज्ञ,  पण्डित,  मनीषिन्,  ज्ञ,  दोषज्ञ,  कोविद,  प्रबुद्ध,  बुध,  सुधी,  कृती,  कृष्टि,  कवि,  व्यक्त,  विशारद,  विचक्षण,  मेधाविन्,  संख्यावत्,  मतिमत्
धीरो धीमान् लब्धवर्णो विपश्चिद्, 
वृद्धो विद्वान् प्राप्तरूपोऽभिरूपः ।
सूरिः प्राज्ञः पण्डितः सन्मनीषी, 
ज्ञो दोषज्ञः कोविदः स्यात्प्रबुद्धः ॥ ३३२ ॥
बुधः सुधीः कृती कृष्टिः कविर्व्यक्तो विशारदः ।
विचक्षणश्च मेधावी संख्यावान्मतिमान्मतः ॥ ३३३ ॥
verse 2.1.1.332
page 0040

नाममाला

Sanskrit

प्राज्ञ,  मेधाविन्,  विद्वस्,  अभिरूप,  विचक्षण,  पण्डित,  सूरि,  आचार्य,  वाग्मिन्,  नैयायिक
प्राज्ञमेधाविनौ विद्वानभिरूपो विचक्षणः ।
पण्डितः सूरिराचार्यो वाग्मी नैयायिकः स्मृतः ॥ १११ ॥
verse 0.1.1.111
page 0056

Mahabharata

English

Paṇḍita^1,  a son of Dhṛtarāshṭra. § 585: (Bhīshmavadhap.): VI,  88,  3910,  3911 (slain by Bhīmasena). Cf. Paṇḍitaka.

Paṇḍita^2 = Śiva (1000 names^2).

Vedic Reference

English

 Paṇḍita,  a ‘learned man, ’ is not found until the Upaniṣad
period.^1
1) Bṛhadāraṇyaka Upaniṣad,  iii. 4,  1
vi. 4,  16. 17
 Chāndogya Upaniṣad, 
vi. 14,  2
 Muṇḍaka Upaniṣad,  i. 2,  8, 
etc.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 पण्डितः,  पुं,
   (पण्डा वेदोज्ज्वला तत्त्वविषयिणीवा बुद्धिः । सा जाता अस्य । “तदस्य संजातंतारकादिभ्य इतच् ।” ५ । २ । ३६ । इति इतच् ।यद्वा,  पण्ड्यते तत्त्वज्ञानं प्राप्यतेऽस्मात् । गत्यर्थेतिक्तः ।) शास्त्रज्ञः । अस्य लक्षणं यथा,  --(“निषेवते प्रशस्तानि निन्दितानि न सेवते ।अ-नास्तिकः श्रद्दधान एतत् पण्डितलक्षणम् ॥
”इति चिन्तामणिः ॥
)“पठकाः पाठकाश्चैव ये चान्य शास्त्रचिन्तकाः ।सर्व्वे व्यसनिनो मूर्खा यः क्रियावान् स पण्डितः ॥
”इति महाभारते वनपर्व्व ॥
अपि च श्रीभगवद्गीतायाम् । ५ । १७ ।“विद्याविनयसम्पन्ने ब्राह्मणे गवि हस्तिनि ।शुनि चैव श्वपाके च पण्डिताः समदर्शिनः ॥
”तत्पर्य्यायः । विद्वान् २ विपश्चित् ३ दोषज्ञः ४ सन् ५सुधीः ६ कोविदः ७ बुधः ८ धीरः ९ मनीषी १०ज्ञः ११ प्राज्ञः १२ संख्यावान् १३ कविः १४ घीमान्१५ सूरिः १६ कृती १७ कृष्टिः १८ लब्धवर्णः १९विचक्षणः २० दूरदर्शी २१ दीर्घदर्शी २२ ।इत्यमरः । २ । ७ । ५-६ ॥
 विशारदः २३ ।कवी २४ सूरी २५ । इति भरतः ॥
 विदग्धः २६दूरदृक् २७ वेदी २८ वृद्धः २९ बुद्धः ३० विधा-नगः ३१ प्रज्ञिलः ३२ कृस्निः ३३ । इतिशब्दरत्नावली ॥
 विज्ञः ३४ मेधावी ३५ ।इति राजनिर्घण्टः ॥
 सिह्लकः । इति मेदिनी ॥
(सर्व्वज्ञत्वात् महादेवः । यथा,  महाभारते ।१३ । १७ । १२४ ।“न्यायनिर्व्वपणः पादः पण्डितो ह्यचलोपमः ॥
”)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 पण्डित पु०
  पण्डा वेदोज्ज्वला बुद्धिर्जातास्य तार० इतच् ।शास्त्रतापय्यज्ञे १ बिदुषि । तस्य बुद्धेरुज्ज्वलत्वञ्च कार्य-भेदादनुमातव्यं तदेव तस्य लक्षणं यथा“पठका पाटकाश्चैव ये चान्ये शास्त्रचिन्तकाः । सर्वेव्यमनिनी मूर्स्वा यः क्रियावान् स पण्डितः” मा० व०“विद्याविनयसम्पन्ने ब्राह्मणे गवि हस्तिनि । शुनि-श्चैव श्वपाके च पण्डिताः समदर्शिनः” गीता २ सिह्लकेपु०  मेदि० ।

Capeller

German

 पण्डित॑ unterrichtet,  klug,  bewandert in
(—°)
 m.
  ein Gelehrter,  Weiser. Abstr.
पण्डितत्व n.
 

Stchoupak

French

 पण्डित-
 a. et m.
  sage,  savant,  cultivé,  maître,  habile 
 -ता-
f.
  -त्व- nt. science,  habileté 
 -क- a. cultivé,  instruit,  pédant 
m.
  fils de Dhṛtarāṣṭra.
°मानिक- °मानिन्- °ं-मन्य- a. °ं-मन्यमान- partic. qui se
croit cultivé,  ignorant et présomptueux.
°राज- m.
  n.
  d'un homme 
 surnom de Jagannātha.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.