पण्डापूर्व (paNDApUrva)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 पण्डापूर्व n.
  (-र्वं) Non-occurrence of the results of fate or destiny. E.
 
पण्ड,  and अपूर्व unprecedented.

Yates

English

 पण्डा_पूर्व्व (र्व्वं) 1.
n.
  Prevention of the
results of fate,  forestalling.

Wilson

English

 पण्डापूर्व्व
n.
  (-र्व्वं) Non-occurrence of the results of fate or
destiny, 
E.
  पण्ड,  and अपूर्व्व unprecedented.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Monier Williams Cologne

English

 पण्डापूर्व n.
  non-occurrence of the results of fate or destiny,  L.
 

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 पण्डापूर्व्वं,  क्ली,
   (पण्डं निष्फलं अपूर्व्वं अदृष्टम् ।)फलाजनकादृष्टम् । तद्विशिष्टे त्रि । यथा, “यदपि पण्डापूर्व्वं फलमिति तदपि न कामना-भावे अकरणापत्तेस्तौल्यात् ।” इति सिद्धान्त-मुक्तावली ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 पण्डापूर्व न०
  पण्डं फलासाधनमपूर्वम् । वस्तुतः कलसाधना-योग्ये फलानुपहिते १ धर्माधर्मात्मकेऽदृष्टे यथा सन्ध्या-यन्दनादेरभावे दुरदृष्टं जायते सन्ध्यादेर्वन्दने तु तस्यानु-त्पत्त्या फलानुपहितं दुरदृष्टं नश्यतीति तत्पण्डापूर्वमितिप्रीमांसामतसिद्धम् २ फलानापादके अदृष्टभेदे । गुरुभिःकार्यत्वेनापूर्वे एव विधेः शक्तिः स्वीकृता न कलञ्जंभक्षवेदित्यादिनिषेधे कलञ्जभक्षणाभावविषयकं कार्य्यमित्यन्वयवोधश्च स्वीकृतः । तच्चापूर्वं न किञ्चित् फलज-नकमिति स्थितम् । न्यायनये तु पण्डापूर्वं नाङ्गीक्रि-यते सिध्यर्थस्तु इष्टसाधनताज्ञानाघीनकृतिसाध्यत्वमेवइत्यञ्च विश्वजिता यजेत इत्यादौ यत्र फलं न श्रूयतेतत्रापि स्वर्गः फलं कल्प्यते यथोक्तं सि० मुक्ता० “नन्वह-रहः सन्ध्यामुमासीतेत्यादौ इष्टानुत्पत्तेः प्रवृत्तिः कथम्न चार्थवादिकं ब्रह्मलोकादि प्रत्यवायाभावी वा फल-मिति वाच्यम् तथा सति काम्यत्वे नित्यत्वहान्या-पत्तेः कामनाभावेऽकरणपत्तेश्च इत्थञ्च फलश्रुति-स्तत्रार्थवादमात्रमिति चेन्न ग्रहणश्राद्धादौ नित्यत्व-काम्यत्वयोरप्यविरोधात् । न च कामनाभावेऽकरणा-पत्तिः त्रिकालस्तवपाठादाविव कामनासडावस्यैवकल्पनात् । ननु बेदबोधकार्थ्यताज्ञानात् प्रवृत्तिः सम्भ-वतीति चेन्न इष्टसाधनताज्ञानं विना तादृशकार्य्यताज्ञान-सहस्रेणापि प्रवृत्तेरसम्भवात् । यदपि पण्डापूर्वं फल-मिति तदपि न कामनाभावेऽकरणापत्तेस्तौल्यात् ।कामनाकल्पने त्वार्थवादिकफलमेव रात्रिसत्रन्यायात्कल्प्यतामन्यथा प्रवृत्त्यनुपपत्तेः । तेन “क्षयं केचिदु-पात्तस्य दुरितस्य प्रचक्षते । अनुत्पत्तिं तथा चान्ये प्र-त्यवायस्य मन्वते” । एवम् “सन्ध्यामुपासते ये तु सततंशंसितव्रताः । विधूतपापास्ते यान्ति व्रह्मलोकमनाम-यम्” एवम् “दद्यादहरहः श्राद्धं पितृभ्यः प्रीतिमा-वहन्” इत्यादिकमेव फलमस्तु । न च पितृप्रीतिः कथंफलं व्यधिकरणत्वादिति वाच्यम् । गयाश्राद्धादाविवउद्देश्यत्वसम्बन्धेनैव फलजनकत्वस्य क्वचित् कल्पनात् ।अतएवोक्तं “शास्त्रदर्शितफलमनुष्ठातरीत्युत्सर्नः” इति ।पितॄणां मुक्तत्वे तु स्वस्य स्वर्गफलं यावन्नित्यनैमित्तिका-नुष्ठानस्य सामान्यतः स्वर्गफलकल्षनात् । पण्डापूर्वार्थ-प्रवृत्तिश्च न सम्भवति । म हि तत्सुखदुःखाभाववत् स्वतःपुरुषार्थः,  न वा तत्साधनम् । प्रत्यवायानुत्पत्तौ कथंप्रवृत्तिरिति चेत् । इत्थम् यथा हि नित्यकृते प्रत्यवाया-भावस्तिष्ठति तदभावे तदभावः । एवं प्रत्यवायाभावस्यसत्त्वे दुःसामावसत्त्वं तदभावे तदभाव इति योग-क्षेमसाधारणणरणतया दुःखप्रागभावं प्रत्यपि सुवचत्वात्” ।

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.