| YouTube Channel

पट्टिस (paTTisa)

 
Monier Williams 1872
English
पट्टिस, अस्, m. a kind of weapon with three
points.
Apte Hindi
Hindi
पट्टिसः
पुं*
 - पट्ट + टिस च्
एक तेज़ धार की बर्छी
L R Vaidya
English
pawwiSa(sa) {% m. %} A spear with a sharp edge, भुजभ्रमितपट्टिशोद्दलितदृप्तदंतावलं भवंतमरिमंडलक्रथन पश्यतः संगरे Pr.B.20.
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
°पट्टिस m. = पट्टिश, S I, 145, 1.
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
शक्तिपट्टिशदुःस्फोटचक्राद्याः शस्त्रजातयः ॥ ७८७ ॥
-wordlist-
शक्ति (स्त्री), पट्टिस (पुं), दुःस्फोट (पुं), चक्र (पुंक्ली)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
यष्टि
यष्टि, पट्टिस, दुःस्फोट, मुखण्डी, शङ्कु, शक्ति, भिन्दिपाल, गदा, दण्ड, चक्र, शस्त्र_जाति
यष्टिपट्टिसदुःस्फोटमुखण्डीशङ्कुशक्तयः ।
भिन्दिपालगदादण्डचक्राद्याः शस्त्रजातयः ॥ ४७६ ॥
verse 2.1.1.476
page 0055
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
पट्टिसः
पुं,
 (पट् गौतौ + बाहुलकात् टिश(स)च् ।) अस्त्रविशेषः । यथा, --“परशुः पट्टिसो नाम स एव च परश्वधः ॥
”इत्यमरटीकायां भरतः ॥
(यथा, भागवते । ८ । १० । ३६ ।“भुशुण्डिभिश्चक्रगदार्ष्टिपट्टिशैःशक्त्युल्मुकैः प्रासपरश्वधैरपि ।निस्त्रिंशभल्लैः परिघैः समुद्गरैःसभिन्दिपालैश्च शिरांसि चिच्छिदुः ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
पट्टिश(स)
पु०
 अस्त्रभेदे अमरः । तल्लक्षणं हेमा०परि-उशनमोक्तं यथाउक्तं नालसूर्यकं पट्टिसविधिर्वक्ष्यते । वत्स! निबोधत्रिहस्तः सार्द्धत्रिहस्तश्चतुर्हस्तश्चेति श्रेष्ठमध्यमाधमानांदण्डस्त्रिविधः । कर्तृयोग्यमुखो ग्राह्यानाहो भ-वेत् । दण्डश्चाष्टाविंशतिपलो निकृष्टो मध्यमश्चतुस्त्रिंश-त्पलः श्रेष्ठश्चत्वारिंशत्पलः । यथा कुन्तप्रमाणेनोपयोगस्तथास्यापि द्रष्टव्यः । तथा सूर्यचन्द्रसदृशाकारं षो-डशाङ्गुलविस्तारं तीक्ष्णधारान्वितं द्वात्रिंशत्पलं पत्रंभवति । तस्यारा वडङ्गुलाः । कोशः सप्ताङ्गुलः तस्यपञ्चपलं तस्यानुयोगतः संप्रश्लिष्यकीलाभ्यामेव कोशोभवेत् तदारया दृढसमन्वितया । अग्रकल्पः सुदृढः सतैदृ-श्यमत्स्यादारामूलमानाद्द्व्यगुलोन्नतः दण्डः कार्यः ।एकाङ्गुलास्या स्यादारा षडङ्गुलानाहा दण्डमूले चार्पितासफलास्यासमुच्छ्रयात् । फलविस्तारोमध्ये भयेत् । समश्चभवेत् पाशधारणस्त्रिपलगौरवो द्व्यङ्गुलश्च कोशो मूल-पार्श्वो दृढारास्यात् । धाराया वितानार्थं मुनेरपि ब-लार्थं च मूलं रक्षेच्च सुदृढार्थमाराबलेन युक्तं कोशमध्ये सुविद्धजारायां यथा दृष्टं कुण्डलाग्रं यथायोगं ग्रनागपाशधारकं मुनिदेशादुपरि वन्धाधानमुखसमन्वितंभवेत् । आरागतं सम्यक्पञ्चाङ्गुलायतं सुमृष्टं दृडापाङ्गंच स्यात् । तथैव चाष्टपलसमन्वितं छेदाङ्गकल्पकरणमूलकल्पं विद्यात् भवति चात्र श्लोकाः । प्राधान्यं पट्टिसानांस्याच्छेद्ययोगविधानतः । मध्यमं चैव लक्ष्येषु नीचंचैवाधमेषु च । मिश्रयोगेन मिश्रं म्याद्दण्डश्चोक्तायतः-स्मृतः । विज्ञायैव यथेष्टानि शस्त्राणीह प्रयोजयेत्”