| YouTube Channel

पटोल (paTola)

 
शब्दसागरः
English
पटोल
m.
 (-लः) A kind of cucumber, commonly Parwor, (Trichosanthes
diœca.)
n.
 (-लं) A sort of cloth, a kind of chintz.
f.
 (-ली) A
small cucumber, either the same as above, (Trichosanthes diœca, )
or another kind, (Luffa acutangula.)
E.
 पट् to go, in the causal
form,
aff.
 ओलच्
removing malady.
Capeller Eng
English
पटोल
m.
 a kind of cucumber.
Yates
English
पटोल (लं-ली) 1.
m.
 3.
f.
 A kind of
cucumber. 1.
n.
 Sort of cloth.
Wilson
English
पटोल
m.
 (-लः) A kind of cucumber, commonly Palwal,
(Trichosanthes dioeca.)
n.
 (-लं) A sort of cloth, a kind of chintz.
f.
(-ली) A small cucumber, either the same as above, (Trichosanthes dioeca, ) or
another kind, (Luffa acutangula.)
E.
 पट to go, in the causal form,
aff.
 ओलच्
removing malady.
Apte
English
पटोलः [paṭōlḥ], A species of cucumber (Mar. प़डवळ)
साम- साध्येषु कार्येषु यो दण्डं योजयेद् बुधः । स पित्ते शर्कराशाम्ये पटोलं कटुकं पिबेत् ॥
Pt.*
 3.132
also पटुक. -लम् A kind of cloth.
Apte 1890
English
पटोलः A species of cucumber (Mar. पडवळ).
लं A kind of cloth.
Monier Williams Cologne
English
पटोल
m.
 (cf. पटु, पटुक) Trichosanthes Dioeca
पटोल
n.
 its fruit,
Suśr.
Pañc.
a kind of cloth,
L.
Monier Williams 1872
English
पटोल पटोल, अस्, m. (said to be fr. rt.
पट्), a species of cucumber, commonly Palwal,
Trichosanthes Diœca, = पटु
(अम्), n. the fruit of
the above
a sort of cloth, a kind of chintz [cf.
पट]
(ई), f. a small cucumber, either the same as
above or another species, Luffa Acutangula (=
कोशातकी).
Macdonell
English
पटोल paṭola,
n.
 kind of cucumber (Trichosanthes 🞄dioecaon)
m.
 the plant.
Benfey
English
पटोल पटोल, A kind of cucumber
Trichosanthes dioeca, Roxb.
m.
 The
plant.
n.
 The fruit, Pañc. i. d. 423.
Apte Hindi
Hindi
पटोलः
पुं*
 - पट् + ओलच्
"परमल, ककड़ी की जाति का"
पटोलम्
नपुं*
 - पट् + ओलच्
एक प्रकार का कपड़ा
Shabdartha Kaustubha
Kannada
पटोल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಹಿ ಪಡವಲಗಿಡ
निष्पत्तिः - > पट(गतौ) "कोलच्" (उ० १-६६)
व्युत्पत्तिः - > पटति
विस्तारः - > "पटोलस्तिक्तकः पटुः" अम०
L R Vaidya
English
pawola {% n. %} A sort of cloth.
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
पटोल (nach dem Ko. *n.) eine Art Zeug, S I, 368, 2.
अमरकोशः
Sanskrit
Word: पटोलः
Root: पटोल
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ pointed gourd [Trichosanthes Dioeca Roxb - Bot.]
Shloka(s):
2|4|155|1 ► सुषवी चाथ कुलकं पतोलस्तिक्तकः पटुः। (वनौषधिवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|4|155|1 ⇢ कुलकः (कुलक) (पुं) ⇒ ant-hill, mole-hill, green snake, kind of ebony, sort of mouse, another plant, chief of a guild, another species of ebony, any artisan of eminent birth
➠ 2|4|155|1 ⇢ पटोलः (पटोल) (पुं) ⇒ pointed gourd [Trichosanthes Dioeca Roxb - Bot.]
➠ 2|4|155|1 ⇢ तिक्तकः (तिक्तक) (पुं) ⇒ bitter, anything having a bitter flavour, sort of khadira [Acacia Catechu - Bot.], Indian almond tree [Terminalia Catappa - Bot.], bitter stick plant [Agathotes Chirayta - Bot.], pointed gourd [Trichosanthes Dioeca Roxb - Bot.]
➠ 2|4|155|1 ⇢ पटुः (पटु) (पुं) ⇒ hard, keen, cruel, clear, harsh, sharp, smart, acrid, strong, clever, saline, shrill, crafty, fit for, healthy, intense, cunning, skilful, violent, pungent, able to, manifest, eloquent, capable of, of a people, kind of perfume, species of camphor, great or strong in, black cumin [Nigella Indica - Bot.], bitter melon [Momordica Charantia - Bot.], pointed gourd or its leaf [Trichosanthes Dioeca Roxb - Bot.]
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ लता
जातिः ➡ लता
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
पटोलं,
क्ली,
 (पट गतौ + “कपिगडिगण्डीति ।”उणां । १ । ६७ । इति ओलच् ।) वस्त्रभेदः । इतिमेदिनी ॥
तत्तु गुज्जरदेशीयविचित्रपट्टवस्त्रम् ॥
पटोलः,
पुं,
 (पटति बहुगुणान् प्राप्नोतीति । पट-गतौ + “कपिगडिगण्डीति ।” उणां १ । ६७ ।इति ओलच् ।) स्वनामप्रसिद्धलतिकाफलम् ।पलवल् इति हिन्दी भाषा ॥
(यथा, पञ्चतन्त्रे१ । ४०९ ।“साम्नैव यत्र सिद्धिर्न तत्र दण्डो बुधेन विनियोज्यः ।पित्तं यदि शर्करया शाम्यति कोऽथः पटोलेन ॥
”)तत्पर्य्यायः । कुलकम् २ तिक्तकः ३ पटुः ४ ।इत्यमरः । २ । ४ । १५५ ॥
कर्कशदलः ५ कुलजः ६वाजिमान् ७ लताफलः ८ राजफलः ९ वर-तिक्तः १० अमृताफलः ११ । इति रत्नमाला ॥
कटुफलः १२ कटुकः १३ कर्कशच्छदः १४ राज-नामा १५ अमृतफलः १६ पाण्डुः १७ पाण्डु-फलः १८ बीजगर्भः १९ नागफलः २० कुष्ठारिः२१ कासमर्द्दनः २२ पञ्जरः २३ आजीफलः २४ज्योत्स्नी २५ कच्छुघ्नी २६ । अस्य गुणाः ।कटुत्वम् । तिक्तत्वम् । उष्णत्वम् । सारकत्वम् ।पित्तवलाशकफकण्डूतिकुष्ठासृग्ज्वरदाहार्त्ति-नाशित्वञ्च । इति राजनिर्घण्टः ॥
अपि च ।पाचनत्वम् । हृद्यत्वम् । वृष्यत्वम् । लघुत्वम् ।अग्निदीपनत्वम् । स्निग्धत्वम् । कासदोषत्रय-क्रिमिनाशित्वञ्च । तस्य मूलादिगुणाः ।“पटोलस्य भवेन्मूलं विरेचनकरं सुखात् ।नालं श्लेष्महरं पत्रं पित्तहारि फलं पुनः ॥
दोषत्रयहरं प्रोक्तं तद्वत्तिक्ता पटोलिका ॥
”इति भावप्रकाशः ॥
अपि च राजवल्लभः ।“पटोलं कफपित्तासृग्ज्वरकुष्ठव्रणापहम् ।विसर्पनयनव्याधित्रिदोषगरनाशिनौ ।पटोलफलकञ्चेति किञ्चिद्गुणान्तरावुभौ ॥
”
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
पटोल
पु०
 पट--ओलच् । स्वनामख्याते १ लताभेदे ३ वस्त्रभेदेन० मेदि० । तल्लताया मूलादिगुणाः “पटोलस्य भवेन्मूलंविरेचनकरं सुखात् । नालं श्लेष्महरं, पत्रं पित्तहारिफलं पुनः । दोषत्रयहरं प्रोक्तं तद्वत्तिक्ता पटोलिकाभावप्र० उक्ताः । “पटोलपत्रं पित्तघ्नं दीपनं पाचनं लघु ।स्निग्धं वृष्यं तथोष्णञ्च ज्वरकासकृमिप्रणुत् । पटोलंकफपित्तासृग्ज्वरकुष्ठव्रणापहम् । विसर्पनयनव्याधित्रि-दोषगरनाशनम् । पटोलफलकञ्चेति किञ्चिद्गुणान्तरावुभौ” राजवल्लभः ।
Capeller
German
पटोल
m.
 eine Art Gurke.
Burnouf
French
पटोल पटोल
m.
 (पटु) trichosanthes diœca, bot.
-- F. mms. -- N. (पट) sorte d'étoffe.
पटोलक
m.
 huître.
पटोलिका
f.
 trichosanthes ou luffa, bot.
Stchoupak
French
पटोल-
m.
 Trichosanthes Diœca
nt. fruit de la T. D. (sorte de
concombre).