| YouTube Channel

पटलम् (paTalam)

 
Apte
English
पटलम् [paṭalam], [पट् वेष्टने कलच्]
A roof, thatch
विनमितपटलान्तं दृश्यते जीर्णकुड्यम्
Mu.*
 3.15.
A cover, covering, veil, coating (in general)
शिरसि मसीपटलं दधाति दीपः
Bv.*
 1. 74.
A film or coating over the eyes.
A heap, multitude, mass, quantity
रथाङ्गपाणेः पटलेन रोचिषाम्
Śi.*
 1.21
जलदपटलानि
Pt.*
 1.361
क्षौद्रपटलैः
R.*
 4.63
मुक्तापटलम् 13.17
तारकपटल
Gīt.*
 7.
A basket.
Retinue, train.
A mark on the forehead or any other part of the body.
लः, ली A tree.
A stalk.
A collection
आयुर्वायुविघट्टिताभ्रपटलीलीनाम्बुवद् भङ्गुरम् Bh. -लः, लम् A section or chapter of a book.
Comp.
 -प्रान्तः the edge of a roof.
Apte Hindi
Hindi
पटलम्
नपुं*
 - पट् + कलच्
"छत, छप्पर"
पटलम्
नपुं*
 - पट् + कलच्
"ढकना, आवरण, अवगुण्ठन, लेपन"
पटलम्
नपुं*
 - पट् + कलच्
आँखों का जाला
पटलम्
नपुं*
 - पट् + कलच्
"देर, समुच्चय, राशि, परिमाण"
पटलम्
नपुं*
 - पट् + कलच्
टोकरी
पटलम्
नपुं*
 - पट् + कलच्
"अनुचरवर्ग, नौकर चाकर"
पटलम्
नपुं*
 - पट् + कलच्
पुस्तक का अध्याय
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 पटलम्, वलीकम्, नीव्रम्, वलभीः, चालः, छदिः, छदि, छादम्, गृह-पृष्ठम्
noun
गृहचालिकान्तभागः।
"पटलेषु अन्विष्यन् इदं काव्यं मया विहितम्"
Synonyms:
 पटलम्, पुटम्, आच्छादनम्, आवेष्टनम्, लेपः
noun
कस्यचित् वस्तुनः सः स्तरः यस्य अन्यस्मिन् वस्तुनि लेपनं भवति।
"कुम्भकारः घटे मृत्तिकायाः पटलं करोति।"
Synonyms:
 पटलम्
noun
पाटलचक्षुषि तारकस्य अग्रे उद्भूता झिल्लिका।
"पाटलचक्षुषि नेत्रे पटलम् आगच्छति।"
Synonyms:
 नेत्रपटलम्, पटलम्, काचः, लिङ्गनाशः, निर्झरः
noun
नेत्ररोगविशेषः- यस्मिन् नेत्रस्थे दीप्तोपले पटलम् आगच्छति।
"शासकीयाम् आरोग्यशालायां नेत्रपटलस्य निदानं निःशुल्कं क्रियते।"
Synonyms:
 छादः, चालः, पटलम्, छदः
noun
गृहस्य कर्करादियुक्तम् आच्छादनम्।
"छादे बालकाः खेलन्ति।"
Synonyms:
 छादनम्, आच्छादनम्, प्रच्छादनम्, पिधानम्, अपिधानम्, पटलम्, प्रावरणम्, आवरणम्, वरणम्, छदनम्, पुटः, अपवारणम्, वेष्टनम्
noun
तद् वस्तु येन अन्यत् वस्तु आच्छाद्यते।
"छादनात् वस्तूनां रक्षणं भवति।"
Tamil
Tamil
படலம் : கூரை மூடி, திரை, கூட்டம்.
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“पट गतौ”@} 2 ‘भाषार्थे पाटयेद् ग्रन्थे पटयेद् गमने पटेत्।।’ 3 इति देवः।
पाटकः-टिका, पाटकः-टिका, पिपटिषकः-षिका, पापटकः-टिका
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि कटतिवत् 4 बोध्यानि।
5 पाटूपटः, 6 परिपाटी, 7 पटुः, गोष्ठेपटुः, 8 पटिमा, 9 पटाका, 10 पटलम्, 11 पटोलः, पटलिका, पाटलम्, पाटली, 12 पटीरः, 13 पटनः, 14 पटितिः, 15 कपाटम्
16 इतीमानि रूपाणि अधिकान्यत्रेति विशेषः।
17 पटन्।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (९६०)
02
=>
 (१-भ्वादिः-२९६। सक। सेट्। पर।)
03
=>
 (श्लो। ७६)
04
=>
 (१४८)
05
=>
 [[१। ‘पाटेर्णिलुक् ऊक् चाभ्यासस्य’ (वा। ६-१-१२) इत्यनेन ण्यन्तात् पचाद्यचि णिलुक्, अभ्यासे हलादिशेषं बाधित्वा ऊक् च भवति। “माधवोऽभ्यासदीर्घोक्त्या ‘पाटूपट’ इतीच्छति। ‘पाटेर्णिलुक् दीर्घ ऊक् चे’ त्यूचिवान् भोजराडपि।।” ‘तमः पटपटूपटम्’, ‘आटोपपाटूपटम्।’ इति च प्रयोगः।’ इति प्र। सर्वस्वे।]]
06
=>
 [[२। परिपटतीति परिपाटी। ताच्छील्ये णिनिः।]]
07
=>
 [[३। ‘फलिपाटि--’ (द। उ। १-१०३) इत्युप्रत्ययो णिलुक् च। पाटयतीति पटुः = चतुरः। ‘गोष्ठेपटुः’ इत्यत्र पात्रेसमितादित्वात् (२-१-४८) सप्तम्या अलुक्।]]
08
=>
 [[४। अतिशयेन पटुः पटिमा। पृथ्वादित्वात् (५-१-१२२) इमनिच् तद्धितः।]]
09
=>
 [[५। ‘शलिपटि--’ (द। उ। ३-३३) इत्यादिना आकप्रत्ययः। पटाका = पक्षिजातिः।]]
10
=>
 [[६। ‘वृषादिभ्यश्चित्’ (द। उ। ८-१०९) इत्यादिना कलप्रत्ययः। पटलम् = घन- संघातः, अक्षिरोगश्च।]]
11
=>
 [[७। ‘कपिगड्पिटिभ्य ओलः’ (द। उ। ८-१०५) इत्योलप्रत्ययः। पटोलः = द्रव्यजातिः।]]
12
=>
 [[८। औणादिके (द। उ। ८-७२) ईरन्प्रत्यये रूपम्। पटीरम् = कार्मुकम्।]]
13
=>
 [[९। ‘चलनशब्दार्थादकर्मकाद्--’ (३-२-१४८) इत्यनेन तच्छीलादिषु कर्तृषु युच्प्रत्ययः।]]
14
=>
 [[१०। ‘तितुत्रेष्वग्रहादीनामिति वक्तव्यम्’ (वा। ७-२-९) इत्यनेन इड् भवति।]]
15
=>
 [[११। कं = शिरं पाटयतीति कपाटम् = द्वारपिधानम्। ण्यन्तात् ‘कर्मण्यण्’ (३-२-१) इत्यण्। ‘कवाटम्’ इत्येव दाक्षिणात्यानां पाठ इति केचित्। तदानीं वटधातोरेतद्रूपमिति ज्ञेयम्।]]
16
=>
 [पृष्ठम्०८३६+ २८]
17
=>
 [[आ। ‘अम्लेटकैश्चाकटुचाटुभाषितैरटैः पटत्संरटिताञ्जनोत्करैः।।’ धा। का। १। ३९।]]