पञ्चीकरणं (paJcIkaraNaM)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritपञ्चीकरणं, पञ्चभूतानां भागविशेषेण मिश्री-करणम् । यथा । “पञ्चीकरणन्तु आकाशादि-पञ्चस्वेकैकं द्विधा समं विभज्य तेषु दशसुभागेषु मध्ये प्राथमिकान् पञ्चभागान् प्रत्येकंचतुर्द्धा समं विभज्य तेषां चतुर्णां भागानांस्वस्वद्वितीयार्द्धभागं परित्यज्य भागान्तरेषुसंयोजनम् । तदुक्तम् ।द्विधा विधाय चैकैकं चतुर्द्धा प्रथमं पुनः ।स्वस्वेतरद्वितीयांशैर्योजनात् पञ्च पञ्च ते ॥
इति ॥
अस्याप्रामाण्यं नाशङ्कनीयं त्रिवृत्करणश्रुतेःपञ्चीकरणस्याप्युपलक्षणार्थत्वात् । पञ्चानां पञ्चा-त्मकत्वे समानेऽपि तेषु च वैशिष्ट्यात्तु तद्बादस्त-द्वाद इति न्यायेन आकाशादिव्यपदेशः सम्भवति ।तदानीमाकाशे शब्दोऽभिव्यज्यते । वायौ शब्द-स्पर्शौ । अग्नौ शब्दस्पर्शरूपाणि । अप्सु शब्द-स्पर्शरूपरसाः । पृथिव्यां शब्दस्पर्शरूपरस-गन्धाश्च । एतेभ्यः पञ्चीकृतेभ्यो भूतेभ्यःभूर्भुवः स्वर्म्महर्जनस्तपः सत्यमित्येतन्नामकानामु-पर्य्युपरि विद्यमानानां अतलवितलसुतलरसा-तलतलातलमहातलपातालनामकानां अधोऽधोविद्यमानानां लोकानां ब्रह्माण्डस्य तदन्तर्गत-चतुर्व्विधस्थूलशरीराणामन्नपानादीनाञ्चोत्पत्ति-र्भवति ॥
” इति वेदान्तसारः । ३९-४२ ॥
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.